wykład

Prosty silnik spalinowy napędzający pojazd podobny do bryczki zapowiadał przełom w podróżowniu, kulturze, gospodarce. Samochód jest wynalazkiem,
który ukształtował współczesny świat. O rozwoju motoryzacji w Polsce od pierwszych prób po czasy współczesne opowiedzą specjaliści Narodowego Muzeum Techniki
w dwuczęściowym wykładzie popularnym, ilustrowanym materiałami dokumentalnymi oraz eksponatami pochodzącymi ze zbiorów Muzeum. Część pierwsza dn.21.09.2019, część druga 29.09.2019.

Wiele badań rynku pracy wskazuje, że umiejętność krytycznego myślenia jest jedną z cech najbardziej poszukiwanych przez pracodawców u przyszłych pracowników. Statystyki
wskazują zarazem, że kompetencja ta jest w Polsce wyraźnie słabiej rozwinięta niż w innych krajach Unii Europejskiej. Oferowany wykład zapozna uczestników z technikami krytycznej analizy rzeczywistości (medialnej, rynkowej, społecznej) przy wykorzystaniu niezbędnych narzędzi. Słuchacze będą mieli okazję dowiedzieć się więcej na temat manipulacji, jakie pojawiają się w przekazach medialnych i politycznych, na podstawie przykładów zaczerpniętych z codziennego życia.

O niektórych ludziach mówimy: „O! To prawdziwy mózg matematyczny!” Czy „mózg matematyczny” to właściwość tylko niektórych wybrańców losu? Współczesne badania psychologiczne, jak i neuroobrazowe, prowadzone na ludziach i zwierzętach pokazują, że „mózg matematyczny” zaczął się kształtować we wczesnej ewolucji kręgowców, a jednocześnie u ludzi wykazuje zaskakującą ciągłość między przybliżonym spostrzeganiem liczebności zbiorów a symboliczną, zaawansowaną matematyką. Jednocześnie jednak wykształcenie przez człowieka językowych i kulturowych technik liczenia i zapisu liczb wprowadza zmiany w funkcjonowaniu „mózgu matematycznego” i dodaje do niego nowe struktury. Przedstawiając działanie mózgu matematycznego, omówimy podstawowe systemy przetwarzania informacji o liczbie, wspólne dla ludzi i zwierząt, ich mózgowe podstawy oraz jak uczenie się językowych systemów liczenia, a później zapisu liczb w postaci cyfr i innych symboli, zmienia funkcjonowanie mózgowych mechanizmów przetwarzania liczb. Będzie mowa o „neuronach liczbowych”, związkach umysłowych reprezentacji liczby i przestrzeni, o tym, jak spostrzegają i różnicują liczby ryby, kurczaki, szympansy, noworodki, niemowlęta i profesjonalni matematycy, a jak, i dlaczego z liczbami nie mogą sobie poradzić niektóre mózgi skądinąd inteligentnych ludzi.

Na spotkaniu przedstawione zostaną wyniki badań nad postrzeganiem gestów przez Polaków. Przeprowadzimy też razem eksperyment i sprawdzimy, które gesty najbardziej przykuwają uwagę uczestników spotkania.

W ostatnich latach politycy i media straszą europejskie społeczeństwa zalewem uchodźców. Utrzymują, że "Islam zagraża naszej kulturze i wolności", że "uciekający przed śmiercią i głodem wprowadzą własne prawa religijne, pozbawiając kobiety podstawowych praw", że "będzie rozbój i bezrobocie" no i że ‘będziemy umierać od sprowadzonych chorób". Taki apokaliptyczny wizerunek popiera się milionowymi cyframi szacującymi liczbę uchodźców dobijających się do drzwi Europy. Mamy się bać i się boimy. Przekaz jest skuteczny.

Na podstawie analizy danych zgromadzonych w trakcie dwuletniego badania etnograficznego prowadzonego w obozie dla uchodźców na południu Europy, porównań dokonanych z innymi badaniami (Francja, Włochy, Grecja, UK) okazuje się, że wzbudzona celowo panika moralna jest nieuzasadniona. Tejże mocnej konkluzji towarzyszy drugie odkrycie, które ujawnia zjawisko, którego trzeba się bać. System stworzony przez różne społeczeństwa i oficjalnie mający na celu pomoc i zapewnienie opieki nad uchodźcami działają w różny sposób. Brak odpowiedniej kontroli ze strony instytucji nadrzędnych (europejskich) umożliwia w niektórych miejscach korupcję i prowadzi do złego traktowania uchodźców przez ludzi i instytucje zawodowo zajmujące się ich opieką. Uchodźcy, będąc bez możliwości zwrócenia się o pomoc w sytuacji nadużyć i wykorzystywania, stają się ofiarą zarówno ludzi ze społeczności przyjmującej, jak i organizacji przestępczych (złożonych z “lokalnych” europejskich obywateli). Uchodźcy są ludźmi żyjącymi w Limbo - pozostają oni w przestrzeni, której nie widzimy i nie chcemy widzieć - w nicości. Są oni skazani na niebyt. Skazani przez nas na Limbo.

Projekt HOPE wsparty finansowo przez NCN - OPUS, nr 2017/25/B/HS6/01725.

Współczesna cywilizacja to świat zaawansowanych technologii. Żyjemy w ich otoczeniu, nie zdając sobie nawet z tego sprawy – pełnymi garściami czerpiemy z zasobów technologii informacyjnych, elektronicznych, chemicznych, medycznych itp.

Jednym z urządzeń, które w istotny (choć dla wielu niedostrzegalny) sposób wpłynęło na kształt współczesnego świata technicznego jest laser – generator światła różnego od wszystkich innych występujących w naturze.  

Głównym celem tego wykładu jest przybliżenie i wyjaśnienie specyficznych właściwości światła laserowego. Zakres wykładu obejmuje omówienie fizycznych podstaw działania lasera i jego budowy, wyjaśnienie i demonstrację podstawowych właściwości promieniowania laserowego – monochromatyczności, kierunkowości, koherencji czasowej i przestrzennej oraz możliwości uzyskiwania niezwykle dużych gęstości mocy optycznej. Przedstawiona zostanie również krótka historia rozwoju techniki laserowej (na świecie i w Polsce), jej perspektywy oraz główne obszary zastosowań – w tym technologiczne, medyczne i militarne.
Wykład będzie uzupełniony demonstracją wybranych typów układów laserowych i krótkim pokazem laserowym.

W poszukiwaniu form wyrazu myśli naukowej i popularnonaukowej dotarliśmy do filmów wykonywanych metodą poklatkową. Jako budulec scenografii posłużyły klocki LEGO. Aktorami są figurki produkcji tej samej firmy. Dwoją się one i troją na ekranie, aby - poza sprawieniem przyjemności widzowi z samego oglądania żartobliwej animacji - przekazać jakąś ciekawostkę naukową. Tymczasem podczas warsztatu zaprezentujemy ciekawostki matematyczne, jako że matematyka jest nam najbliższa. Będzie można dowiedzieć się, jak paradoksalne wnioski można wyciągnąć z elementarnych nawet rozważań probabilistycznych (paradoksalne, jednak zgodne z eksperymentami), czy przekonać się, iż sprytne kodowanie problemu może umożliwić błyskawiczne rozwiązanie nawet złożonej zagadki. Poza prezentacją gotowych dzieł odsłonimy nieco kulisy ich powstawania.

Celem ogólnym wykładu jest przedstawienie relacji między władcami Rosji XVIII wieku od Piotra I do Katarzyny II a pisarzami rosyjskimi (oraz częściowo zagranicznymi powiązanymi z Rosją) tego okresu. Tło interpretacyjne stanowią tendencje oświeceniowe w myśli politycznej i społecznej oraz kulturze i literaturze. Materiał egzemplifikacyjny tworzy literatura piękna (proza, poezja, dramat), publicystyka (zawartość czasopism), literatura dokumentu osobistego (listy, wspomnienia), a także dokumenty historyczne i materiał z zakresu sztuk pięknych (malarstwo, grafika, architektura, rzeźba). Celem szczegółowym jest stworzenie klasyfikacji postaw pisarzy wobec władców i władzy (lojalna, opozycyjna) oraz przegląd tematyki politycznej w literaturze.

Problematyka wykładu:

1. Symbole Oświecenia. Oświecenie w Rosji i Polsce.  

2. Pisarze wobec władzy i o władzy. Aleksander Radiszczew i jego Podróż z Petersburga do Moskwy.

3. Pisarze jako nauczyciele i doradcy władców. Michaił Łomonosow. Michaił Murawjow.

4. Pisarze wobec rewolucji.

Druga połowa XIX wieku była dla ziem litewskich, pozostających pod władzą carską jako gubernie imperium rosyjskiego, czasem  szczególnie dramatycznym i zarazem przełomowym. W 1864 roku, po upadku powstania styczniowego, władze carskie wprowadziły na tych terenach zakaz druku w języku litewskim czcionką łacińską. Taka forma represji, obowiązująca jako prawo przez 40 lat, miała być dotkliwą karą dla mieszkańców Litwy za udział w insurekcji, a równocześnie narzędziem ich ostatecznej rusyfikacji. Plan rosyjskich administratorów Litwy zawiódł jednak całkowicie, stał się bowiem przyczyną narodzin litewskiego ruchu społeczno-kulturalnego, który należał do najskuteczniejszych i najbardziej oryginalnych form oporu przeciw zaborcom. Był to ruch przemytników książek (lit.   knygniešiai”), skupiający i aktywizujący tę część społeczeństwa litewskiego, która deklarowała przywiązanie do rodzimego języka i odczuwała potrzebę podkreślania odrębności narodowej, również przez posiadanie własnego piśmiennictwa. Zjawisko to, ze względu na swoją skalę, charakter i konsekwencje, było unikalne w Europie przełomu XIX i XX stulecia i jako takie zostało wyróżnione w 2004 roku przez UNESCO Przedmiotem wykładu są geneza, dzieje i struktura tego ruchu,  jego znaczenie w procesie kształtowania się nowoczesnej litewskiej tożsamości narodowej i formowania się koncepcji przyszłego suwerennego państwa litewskiego, a także jego wpływ na relacje polsko-litewskie w tym okresie.

Czy „lub” oznacza to samo co „albo”? Jak ustalić, kto spowodował zderzenie pojazdów? Czemu runął ten sufit? Co wywołało pożar? Do czego służy rachunek retrospektywny? Czy ktoś to nagranie zmontował? Co to są badania mechanoskopijne? Kto zostawił ten odcisk palca? I czy sędziowie lubią odsetki? Praktycy z warszawskich sądów opowiadają o wykorzystywaniu w swej codziennej pracy nauk ścisłych.

Małe rozmiary i wysoka częstotliwość ruchów skrzydeł owadów czynią je interesującym, a jednocześnie trudnym obiektem badań. Podczas wykładu zostaną przedstawione podstawy aerodynamiki lotu owadów zilustrowane animacjami wyników badań numerycznych.

Mechanika kwantowa jest niezwykle skuteczna w opisie zjawisk, ale jej wyniki czasem  przeczą tzw. zdrowemu rozsądkowi. Najpierw zrozumiemy istotę kwantowania energii, a potem opiszemy - w prosty, ale nieuproszczony sposób -  przechodzenie cząstki przez ściany jak ...duch (ze stuprocentową wydajnością).

Medycyna personalizowana polega na dobieraniu leku lub metody leczenia nie tylko na podstawie cech choroby, ale również z uwzględnieniem cech pacjenta. Dziedzina ta rozwija się bardzo dynamicznie na całym świecie, również w naszym kraju. Na wykładzie postaram się wyjaśnić, na czym polega medycyna personalizowana i jak można z jej dobrodziejstw korzystać już dzisiaj w Polsce.

Od czasów rozpoczęcia budowy w roku 2002 Miasteczko Wilanów wzbudza wiele kontrowersji. Z jednej strony przedstawiane jest jako wyjątkowy projekt architektoniczno-urbanistyczny, z drugiej zaś jako miejsce zamieszkania „słoików” i „lemingów”. Według krytyków Miasteczka jego mieszkańcy, ślepo podążający za trendami wyznaczanymi przez międzynarodowe korporacje, przypominają lemingi – zwierzęta, które miałyby bezmyślnie ulegać masowemu pędowi i w ten sposób popełniać zbiorowe samobójstwa. Typowy mieszkaniec Miasteczka Wilanów byłby widziany jako przedstawiciel klasy średniej, przyjezdny do Warszawy z innej miejscowości, skupiony jedynie na karierze konformistyczny pracownik wielkiej korporacji. Miasteczko Wilanów zasłynęło w mediach jako obszar o ograniczonym dostępie do przestrzeni i usług publicznych. W tym zamieszkanym przez 25 tysięcy osób osiedlu funkcjonuje tylko jedna publiczna szkoła podstawowa, nie ma publicznej przychodni internistycznej, brak również publicznego parku. Pierwsza szkoła podstawowa w Miasteczku Wilanów została otwarta w 2016 roku. Placówka planowana była na 500 uczniów, zapisało się do niej zaś 750 dzieci. Obecnie do szkoły uczęszcza prawie 1200 uczniów. Domniemywać można, że problem ten będzie narastać. Wilanów ma najwyższy z dzielnic Warszawy przyrost naturalny; wciąż powstają tam nowe inwestycje mieszkaniowe. Pomimo powyższych niedogodności w badaniach jakości życia mieszkańcy Miasteczka Wilanów deklarują wysoki poziom zadowolenia z miejsca zamieszkania. Podczas wykładu przeanalizuję fenomen Miasteczka Wilanów przez pryzmat relacji pomiędzy sferą publiczną a prywatną z odniesieniem do wybranych teorii socjologii miasta.

Spotkanie będzie polegało na pokazie zdjęć miejsc pamięci z Chorwacji i Serbii związanych z polityką pamięci tych dwu państw od rozpadu Jugosławii w 1991 r. do dziś. Omawiając slajdy, prowadzący zrekonstruuje podstawowe mity historyczne z czasów średniowiecza i nowożytności oraz II wojny światowej, na których opiera się współczesna tożsamość chorwacka i serbska. Choć w obu krajach odrzucono ideę jugosłowiańską, jednak nie usunięto wszystkich symboli z okresu 1945-1991. Oznacza to, że ulice marszałka Tity, pomniki walk partyzanckich czy symbole czerwonej gwiazdy nadal można spotkać na ulicach miast. W Chorwacji i Serbii nie było ustawy dekomunizacyjnej, co istotnie odróżnia je od Polski, Ukrainy czy państw bałtyckich. Skłania to do refleksji nad odmiennością jugosłowiańskiego komunizmu od komunizmu w państwach europejskich zależnych od ZSRR. Pokaz slajdów stanowi załącznik książki "Balast czy fundament? Serbia i Chorwacja wobec własnej historii od schyłku Jugosławii do współczesności", która ukaże się z końcem 2019 r.

Zaburzenia spektrum autyzmu są najczęściej diagnozowaną chorobą neurorozwojową. Dotykają ok. 1,5% dzieci w krajach wysoko rozwiniętych. Diagnoza, mimo blisko 80 lat badań, oparta jest nadal wyłącznie na ocenie zachowania (interakcji społecznych, komunikacji oraz występowaniu zachowań stereotypowych). Podłoże biologiczne zaburzeń spektrum autyzmu jest mieszane. Zidentyfikowano wiele mutacji, które przyczyniają się do wystąpienia objawów, lecz wyjaśniają one jedynie niewielką część przypadków. Aby zrozumieć, czy istnieje jakiś wspólny dla wszystkich przypadków mianownik, np. na poziomie zmienionej aktywności specyficznych sieci neuronalnych, konieczne jest wykorzystanie zwierzęcych modeli autyzmu. Opowiem o tym, co udało nam się z ich udziałem ustalić i jak jeszcze mogą nam one pomóc w zrozumieniu biologicznego podłoża tej choroby.

Twórczość Stanisława Moniuszki - pozornie wszyscy ją znamy. Przynajmniej kilka utworów lub choć jedną melodię jego autorstwa. Pozostaje jednak kompozytorem niedostatecznie zbadanym, a jego szeroka spuścizna ciągle wymaga odkrywania. Szczególnie w roku 2019 - Roku Stanisława Moniuszki. 

Takiego odkrywania podjęli się wykładowcy Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina, którzy zaprezentują Państwu nieznaną muzykę Moniuszki: fortepianową (w wykonaniu pianisty, teoretyka muzyki i kompozytora, prof. UMFC dr. hab. Marcina Tadeusza Łukaszewskiego), orkiestrową (wg najnowszej edycji, najbliższej oryginałowi, nad którą pracuje grupa badawcza pod kierunkiem prof. UMFC dr hab. Alicji Gronau-Osińskiej i ad. dr. Ignacego Zalewskiego) i pieśniarską, w nieznanych przekładach (m. in. na język czeski, rosyjski czy niemiecki) pochodzących z epoki (którą przedstawi st. wykł. Emilian Madey oraz zaproszeni przez niego śpiewacy). Będzie to możliwość dotknięcia prawdziwego Moniuszki.

Przejrzymy źródła energii, konwencjonalne i tzw. ekologiczne. Sprawdzimy, czy istnieją źródła „energii czystej” nieoddziałujące niekorzystnie na środowisko, jaki sposób „mechanicznego” przemieszczania się ludzi ma najmniejszy wpływ na nasze otoczenie.

Czyż nie marzy nam się długie życie w dobrej kondycji fizycznej i umysłowej? Czy nie zrobilibyśmy wszystkiego, co możliwe, aby zachować swój mózg w dobrej sprawności do późnej starości? Jest na to sposób i do tego lepszy, niż wszystkie możliwie suplementy. Otóż niewiele osób zdaje sobie sprawę, że biegając, jeżdżąc na rowerze, pływając, spacerując, oprócz mięśni ćwiczy również mózg. Badania z ostatnich lat wskazują, że już niewielka dawka aktywności fizycznej może znacznie poprawić koncentrację, pamięć, kreatywność oraz zahamować, a nawet odwrócić, starzenie mózgu. Jak to działa? Jak dawkować? W jakim wieku zacząć? Na te i inne pytania odpowiem na wspólnym spotkaniu i postaram się Państwa przekonać, że ruch to często znacznie lepszy pomysł na odpoczynek, niż tradycyjne leżenie na kanapie. Serdecznie zapraszam!

Szacuje się, że w każdej komórce ludzkiego organizmu może dochodzić do około 10 000 uszkodzeń DNA w ciągu doby. Głównym źródłem uszkodzeń materiału genetycznego są: produkty uboczne fizjologicznych procesów metabolicznych, związki mutagenne, promieniowanie UV oraz promieniowanie. Najistotniejszym źródłem uszkodzeń są reaktywne formy tlenu, w tym wolne rodniki, oraz pochodne utleniania białek i kwasów tłuszczowych. Czynniki te mogą upośledzać tak kluczowe dla komórek procesy, jak parowanie zasad azotowych, replikację i transkrypcję.

Ponieważ materiał genetyczny jest narażony na tak wiele zróżnicowanych czynników mogących go uszkodzić, w toku ewolucji komórki wytworzyły odpowiednie mechanizmy naprawcze. W sytuacji, gdy uszkodzenia DNA nie zostaną naprawione, a komórka nie zostanie odpowiednio „spacyfikowana” przez mechanizmy obronne organizmu np. samobójczą śmierć (apoptozę), może dojść do poważnych dla całego organizmu konsekwencji w postaci np. choroby nowotworowej. Jednakże nowotwory to najczarniejszy scenariusz, który może nigdy nie nastąpić. Mimo to stabilność genomu (zapewniana przez mechanizmy naprawy DNA) jest kluczowa przez całe życie człowieka i jest ona wypadkową tempa powstawania uszkodzeń oraz efektywności systemów naprawy. Z wiekiem stają się one coraz mniej wydajne, co skutkuje tym, że genom jest gorzej chroniony i staje się coraz mniej stabilny. Prawdopodobnie jest to jedną z przyczyn starzenia oraz częstszego występowania nowotworów u osób starszych.

Podczas spotkania opowiem Państwu, dlaczego naprawa DNA jest kluczowa dla naszego organizmu, co dzieje się z komórkami, w których doszło do uszkodzenia DNA, oraz w jaki sposób wiąże się to z nowotworami i starzeniem.

Prezentacja najważniejszych osiągnięć techniki kryminalistycznej, przedstawienie nowych technik śledczych, w szczególności badanie autentyczności dokumentów i pieniędzy, obszary oraz metody antropometrii dla celów identyfikacji; profilaktyka samobójstw.

Wydatki na opiekę zdrowotną nieustannie rosną – w krajach rozwiniętych stanowią obecnie 9–12% GDP (produktu krajowego brutto), a w USA osiągnęły już 17%.

Nowe technologie medyczne, cyfryzacja danych diagnostycznych oraz metody sztucznej inteligencji mają szansę dokonać rewolucji w opiece zdrowotnej jaką znamy. Zobaczymy, jak zmieni się podejście do diagnostyki z wykorzystaniem urządzeń noszonych (wearables) oraz analizy dużych zbiorów danych (Big-data).

Spojrzymy także na złożoność całego systemu zdrowia oraz zagadnienia wdrażania nowych rozwiązań dla tego rynku.

Pozostaną otwarte pytania, jak i kiedy te futurystyczne wizje poprawią naszą jakość życia. Na pewno dużo będzie zależeć od zmian prawnych i aktywności regulatorów rynku medycznego.

Impreza przybliży dzieciom cudowny świat białek - molekuł, które laikom kojarzą się z jednym białkiem - jaja kurzego. Tymczasem każdy żywy organizm zawiera ich tysiące. Białka mają unikalną strukturę przestrzenną, która umożliwia im pełnienie różnorodnych funkcji (np. transportu innych molekuł, budowania naszego ciała,  przyspieszania reakcji chemicznych).  Wyznaczenie struktury białek stało się możliwe dzięki rozwojowi nowoczesnych technik biofizycznych.  Podczas warsztatów dzieci dowiedzą się, czym są białka dla biofizyków - czego chcieliby, a czego mogą dowiedzieć się o ich strukturze, jak wrażliwa na czynniki fizyczne (np. temperaturę, pH) jest struktura białek. Poznają także świecące na zielono białko, które umożliwia biologom oświetlenie wnętrza komórek.

Przeszłość, teraźniejszość i przyszłość to trzy tzw. horyzonty czasowe. Współistnieją w naszym umyśle, a sposób w jaki je postrzegamy i częstotliwość, z jaką koncentrujemy uwagę na każdym z nich w przemożny sposób wpływa na nasze myśli, emocje i motywacje. Podczas wykładu, w oparciu o najważniejsze wyniki badań psychologii temporalnej, przyjrzymy się temu, jak przyjmowanie poszczególnych perspektyw czasowych może wpływać na nasze życie. Zastanowimy się również, jak uczynić z naszej niezwykłej zdolności do mentalnego podróżowania w czasie atut, który pozwoli nam bardziej cieszyć się życiem i umożliwi osiąganie sukcesów w różnych jego obszarach.