wykład

Rosnąca częstość występowania otyłości we współczesnym świecie stanowi istotny problem społeczny i ekonomiczny. Szukając przyczyn tego stanu rzeczy, zwrócono uwagę na korelację pomiędzy zwiększającą się liczbą osób otyłych a rosnącym zanieczyszczeniem środowiska. Tak powstała koncepcja obesogenów, czyli związków chemicznych, które wpływając na metabolizm tkanki tłuszczowej, mogą sprzyjać rozwojowi otyłości u ludzi.

Obecnie zidentyfikowano szereg substancji, które hamując enzymatyczny rozkład tłuszczów lub pobudzając ich syntezę, a także stymulując powstawanie nowych komórek tłuszczowych (adipocytów), sprzyjają odkładaniu się tkanki tłuszczowej. Substancje te są obecne w produktach codziennego użytku, np.: w opakowaniach żywności  czy w środkach ochrony roślin.

Szczególnie wrażliwe na wpływ obesogenów są młode organizmy, u których długotrwała ekspozycja na te substancje może trwale zaburzyć szlaki metaboliczne. To właśnie obesogenom zawartym w różnych produktach codziennego użytku przypisuje się znaczącą rolę w rozwoju otyłości u dzieci i młodzieży. Dlatego istotna jest identyfikacja potencjalnych źródeł obesogenów, a także prowadzenie badań mających na celu przeciwdziałanie ich szkodliwemu wpływowi na metabolizm tkanki tłuszczowej. 

Skraplając całą wodę znajdującą się w atmosferze, otrzymalibyśmy warstwę grubości zaledwie 2,5cm. To niewiele. A jednak potrafi nieźle namieszać! To wodzie zawdzięczamy to, jak wygląda klimat Ziemi, a także zjawiska takie jak chmury, deszcz czy huragany. Podczas wykładu opowiem o zjawiskach atmosferycznych z udziałem wody.

Japoński matematyk Soichi Kakeya postawił w 1917 roku następujące pytanie: jakie najmniejsze pole powierzchni może mieć obszar wypukły, wewnątrz którego można obrócić o 180 stopni odcinek jednostkowy? Odpowiedź na nie podał 3 lata później duński matematyk G. Pal. Na tym jednak historia się nie skończyła. Postawiono następne, nasuwające się pytanie: jak zmieni się odpowiedź, gdy nie będziemy wymagać, by zbiór był wypukły? Do znalezienia rozwiązania tego ogólniejszego problemu przyczyniło się kilku matematyków, a ostateczną, zaskakującą, odpowiedź podał w 1928 roku Bezikowicz. Okazuje się, że w tym przypadku może być to obszar o dowolnie małym polu. 
     Podczas wykładu opowiem o odpowiedzi podanej przez Pala w przypadku pierwszego pytania i przedstawię konstrukcję zbioru podanego przez Bezikowicza. Ponadto, jeśli czas pozwoli, sformułuję inne problemy związane z problemem Kakeyi.

Fakt to fakt. Ale czy na pewno? Jak rozpoznajemy, że jakaś informacja mówi nam o zaistnieniu faktu? Jak rozróżniamy źródła takiej informacji? Czym jest prawda, a czym
postprawda? Internet to fantastyczne źródło wiedzy, ale sięgnięcie po nią często przypomina próbę wzięcia łyka wody prosto z hydrantu strażackiego: potrzebujemy jednej prostej
odpowiedzi, a otrzymujemy miliony różnorodnych opinii. By wychwycić informację właściwą potrzebujemy wytycznych, potrzebujemy informacji o informacji, a może nawet informacji o
informacji o informacji. Niestety w sieci działa wiele osób i organizacji, w których interesie leży manipulacja faktami. Podczas spotkania porozmawiamy, jak do tego dochodzi oraz jak
przed taką manipulacją się bronić.

Historia promieniotwórczość rozpoczyna się wraz z uznaniem uranu za pierwiastek chemiczny przez Martina Heinricha Klaprotha, który ogłosił to w 1789 roku. Przeszło sto lat później w 1895 roku Wilhelm Conrad Röntgen prowadził badania nad promieniowaniem katodowym, w wyniku czego odkrył zagadkowe promieniowanie X. Był to punkt zwrotny do dalszych odkryć. Rok później Antonie Henri Becquerel, badając promieniowanie X, przez przypadek odkrył tajemnicze promieniowanie emitowane przez uran. W 1897 roku John Joseph Thomson zaintrygowany promieniowaniem katodowym stwierdził, że są to cząstki i jako pierwszy określił stosunek ich ładunku do masy. Odkrył elektron – pierwszą cząstkę elementarną.

W 1898 roku Maria Skłodowska-Curie wraz z mężem Pierre'em Curie odkryli dwa nowe „cudowneˮ pierwiastki promieniotwórcze: polon i rad. Rok później André Debierne odkrył aktyn. Narodziła się nowa, magiczna nauka – promieniotwórczość. Kolejne odkrycia potoczyły się niczym lawina. W 1899 Ernest Rutherford stwierdził, że uran emituje dwa rodzaje promieniowania – ciężkie, dwudodatnio naładowane jądra atomów helu, oraz lekkie i bardzo przenikliwe elektrony. Nazwał je odpowiednio promieniowaniem alfa (α) i beta (β). Rok później wraz z Frederickiem Soddym sformułowali pierwszą teorię przemian promieniotwórczych. W tym samym roku Paul Ulrich Villard zidentyfikował trzeci rodzaj promieniowania – bardzo przenikliwy, który nazwał promieniowaniem gamma (γ).

W 1911 roku Rutherford, badając rozproszenie cząstek α, odkrył jądro atomowe. Teraz naukowcy zaczynają patrzeć na atom zupełnie inaczej. Z wolna dostrzegają potęgę, jaka może w nim tkwić. W 1913 roku Kazimierz Fajans, niezależnie od Soddy'ego, podał regułę przesunięć.

Stereotypowa osoba doświadczająca bezdomności to mężczyzna mieszkający na ulicy, zaniedbany, uzależniony od alkoholu, nieposiadający rodziny lub nieutrzymujący z nią kontaktu. Kobieta nie mieści się w tym wyobrażeniu ze względu na wciąż silnie obecne przekonanie o tym, że kluczową sferą życia kobiety jest dom. Tymczasem, jak pokazują badania, „kobieca” bezdomność istnieje, ale pod wieloma względami różni się od tej „męskiej”. Wśród kobiet doświadczających bezdomności są zarówno takie, które musiały opuścić swoje domy czy mieszkania z powodów finansowych czy ich faktycznej utraty (np. spalenia się domu), jak i te zmuszone uciekać z domu (samotnie lub z dziećmi) z powodu przemocy domowej. W trakcie wykładu zaprezentuję wyniki badania prowadzonego w ramach projektu badawczego „Dynamika bezdomności kobiet”, prowadzonego na Uniwersytecie Warszawskim pod kierownictwem dr Magdaleny Mostowskiej, w trakcie którego rozmawiałyśmy zarówno z praktykami (osobami prowadzącymi placówki dla kobiet, decydentami, pracownikami organizacji pozarządowych zajmujących się bezdomności etc.), jak i z kobietami będącymi w sytuacji bezdomności. Na to, kogo uznamy za osobę znajdującą się w kryzysie bezdomności, wpływa przyjęta przez nas definicja bezdomności. Podczas prezentacji wskażę specyfikę Europejskiej Definicji Bezdomności i Wykluczenia Mieszkaniowego (ETHOS), którą posługujemy się w badaniu. Opowiem również o naszych doświadczeniach z terenu oraz trudnościach (praktycznych, metodycznych, etycznych), z jakimi zetknęłyśmy się w trakcie badań.

Romans jako gatunek literacki nie kojarzy się dobrze. Nazywane „literaturą dla kucharek”, wyszydzane za brak realizmu i krytykowane za powielanie seksistowskich wzorców płciowych, w ciągu ostatnich trzydziestu lat romanse doczekały się zasadniczej zmiany wizerunkowej. Obecnie to jeden z gatunków przynoszących na amerykańskim rynku wydawniczym największe zyski. Jego ogromna popularność zaowocowała stworzeniem niezwykłej liczny podgatunków zaspokajających potrzeby czytelniczych nisz, od paranormalnych romansów dla młodzieży, przez współczesne komedie romantyczne, aż po romanse historyczne rozgrywające się w każdej epoce i każdym miejscu na ziemi. W czasie wykładu porozmawiamy o tym, co wyróżnia współczesne romanse, w jaki sposób zarówno grono czytelniczek jak i pisarek staje się coraz bardziej różnorodne, a także o feministycznym potencjale tego gatunku. Zastanowimy się, co romans ma do powiedzenia na temat współczesnych problemów politycznych i społecznych takich jak świadoma zgoda oraz reprezentacja mniejszości rasowych i seksualnych.

Afery, wampiry, sąsiedzkie porachunki i napady z bronią w ręku. Kryminalna historia czasów PRL na wybranych przykładach.

Dr Anna Rosner – historyk państwa i prawa, wykładowca akademicki. Wicedyrektor Kolegium Międzyobszarowych Indywidualnych Studiów Humanistycznych UW. Wchodzi w skład Rady Katedry im. Tadeusza Mazowieckiego UW. Zajmuje się badaniami nad historią tradycji i kultury prawnej oraz historią ustroju w XIX i XX w.

Na program Festiwalu składają się pokazy osiągnięć naukowych z różnych dyscyplin nauki, adresowane do szerokiej publiczności, która będzie miała okazję – w bardzo atrakcyjnej formie – poszerzyć swoją wiedzę. Szczególną uwagę zwracamy na młodzież szkolną, dla której Festiwal Nauki jest okazją do spotkania z wybitnymi osiągnięciami nauki polskiej, o których w sposób łatwy i przystępny opowiedzą ich Twórcy i Naukowcy, m. in. profesorowie z Akademii Sztuk Pięknych, Politechniki Warszawskiej, Uniwersytetu Medycznego czy Ogrodu Botanicznego.

W tegorocznej edycji weźmie udział ponad 70. partnerów.

Co ma wspólnego z minerałami ząb kaszalota, jajko, okulary przeciwodblaskowe, liść bzu? Do czego może nam się przydać zwykła rdza? Spróbujemy wyśledzić minerały w naszym najbliższym otoczeniu i sprawdzić, czy bez nich moglibyśmy żyć.

Czy nadal możemy mówić, że nanowłókna to materiał przyszłości? A może otaczają nas one w większej liczbie, niż jesteśmy tego świadomi?​

Te pytania stanowią wstęp do fascynującego świata nanowłókien polimerowych. Materiałów, które zdobywają nasze otoczenie coraz szybciej, w coraz bardziej zaawansowanych zastosowaniach. Historia nanowłókien jest krótka, ściśle związana z historią mikroskopii elektronowej i miniaturyzacji technologii. Zaczynając od krótkiego rysu historycznego, wykład poprowadzi Państwa przez różne, historycznie najpopularniejsze i najnowocześniejsze metody wytwarzania nanowłókien, wskazując najciekawsze i te, które już wyszły poza laboratorium i produkują materiały, które zmieniają niektóre gałęzie przemysłu. Te gałęzie to energetyka, ochrona środowiska i medycyna. Zastosowania nanowłókien w tych gałęziach to nie tylko fascynujące produkty, ale też rozwiązania przyszłości, takie jak hodowle tkanek i organów, ultra-wydajne filtry, czy też możliwe do naniesienia na wiele powierzchni rozciągające się elektrody do produkowania energii z odzieży.

Zpraszamy na krótką, ale wciągającą historię nanowłóknistymi ścieżkami nowych technologii!

Co ma wspólnego socjologia z boksem? Na pozór, niewiele. Chyba, że socjolog użyje technik „obserwacji uczestniczącej” do opisu danej społeczności. W tym przypadku małej grupy pięściarzy boksu olimpijskiego, którzy trenują w Warszawie. Można grać w piłkę, mówił Mike Tyson, ale w boks nie można „grać”. Ten sport kojarzy się z przemocą. Czy rzeczywiście tak jest? Postaram się na to pytanie i opowiedzieć o specyfice dyscypliny, trudach przygotowań na sali i podczas walk na ringu. Centralną kategorią moich rozważań będzie „dystans”: w walce (walka „na dystansie” albo w „półdystansie”), dystans geograficzny, społeczny oraz międzypokoleniowy. 

Co to jest mowa nienawiści? Co jest źródłem pogardy i nienawiści? Co mają ze sobą wspólnego
„Braveheart” i getta ławkowe? Czemu ludzie mówią: robole, kibole, siksy, białasy, Polaczki i
katole - czyli skąd się bierze język nienawistny? Kto i dlaczego zohydza niektóre grupy społeczne?
Jakiej ochrony przed mową nienawiści udziela prawo? Spotkanie organizowane wspólnie ze Stowarzyszeniem Sędziów Polskich "Iustitia".

Żyjemy w czasach ogromnych zmian w sposobie życia i pracy. Początek 4. rewolucji przemysłowej to czas nowych technologii i związanych z nimi nowych możliwości. To czas powstawania nowych wielkich organizacji i upadku innych. Jakie są najważniejsze zmiany, na które warto zwrócić uwagę? Jak odnaleźć najlepsze miejsce dla siebie i swojej firmy na rynku? Jak odróżnić chwilową modę od  trwałych trendów przynoszących szanse i możliwości? Czego się uczyć i jakie umiejętności rozwijać? Na te i na inne pytania będziemy szukać odpowiedzi na tym wykładzie.

Zapraszam do odwiedzin kamiennych budowli – najstarszych, starych i trochę młodszych, które ludzie wznosili dla potrzeb materialnych i duchowych. Poznamy zwłaszcza te dość mało znane obiekty z różnych kontynentów i niektórych wysp.

Losy poszczególnych dzieł polskiej literatury są często nie mniej fascynujące niż one same. Dlaczego Mazurek Dąbrowskiego, zatwierdzony przez ustawę jako polski hymn narodowy, brzmi inaczej niż ten, który Józef Wybicki pozostawił w rękopisie? Jak to się stało, że utwór napisany przez Alojzego Felińskiego na cześć cara Aleksandra I stał się jedną z najpopularniejszych patriotycznych pieśni katolickich? Do czego naprawdę posłużyła Adamowi Naruszewiczowi autocenzura, kiedy opisywał podróże Stanisława Augusta? Skąd się wzięły trzy wersje epilogu Pana Tadeusza Adama Mickiewicza? Dlaczego mamy dwie równoległe redakcje autorskie Powieści prawdziwej o kamiennicy narożnej w Kukorowcach Ignacego Krasickiego czy Warszawianki Stanisława Wyspiańskiego?

Podobnych pytań można postawić znacznie więcej. Dzisiejsza historia literatury zna dzieła bez autorów, autorów bez dzieł. Zna także przypadki, w których utwory w niekontrolowany sposób odrywały się od twórców i funkcjonowały w obiegu społecznym, zmieniane ideowo przez przypadkowych ludzi. Można też spotkać sytuację, w której autor, redagując wielokrotnie swój tekst, nie pozostawiał jednoznacznych wskazówek, która z wersji jest ostateczna. Zdarza się, że literaci nie publikowali owoców swojej pracy, a dziś znamy je jedynie z nieautorskich odpisów...

Podczas naszego weekendowego spotkania naukowego podejmiemy próbę przedstawienia kulisów powstawania wybranych dzieł polskiej literatury, by pokazać, że dzieło literackie – nawet takie, które liczy kilkaset lat – wciąż pulsuje życiem, wciąż może zaskakiwać i olśniewać.

Czy możliwe jest skonstruowanie czapki niewidki?  Jak zbudować klimatyzator, który nie wymaga prądu? Czy soczewka cieńsza od ludzkiego włosa będzie w przyszłości montowana w naszych telefonach? Odpowiedzi na te i inne pytania postaramy się znaleźć w trakcie wykładu

Poznamy niezwykłe krajobrazy wydmowe, różnorodność przepływów wody w rzekach, „przechowalnie wody” – mokradła. Sprawdzimy, czy naprawdę lodowiec pozwolił nam przez stulecia jeść potrawy z mąki. Całość  przyprawimy słoną wodą z dużych głębokości...

Małe rozmiary i wysoka częstotliwość ruchów skrzydeł owadów czynią je interesującym a jednocześnie trudnym obiektem badań. Podczas wykładu zostaną przedstawione podstawy aerodynamiki lotu owadów zilustrowane animacjami wyników badań numerycznych.

Czy „lub” oznacza to samo co „albo”? Jak ustalić, kto spowodował zderzenie pojazdów? Czemu runął ten sufit? Co wywołało pożar? Do czego służy rachunek retrospektywny? Czy ktoś to nagranie zmontował? Co to są badania mechanoskopijne? Kto zostawił ten odcisk palca? I czy sędziowie lubią odsetki? Praktycy z warszawskich sądów opowiadają o wykorzystywaniu w swej codziennej pracy nauk ścisłych.

Dociekania prowadzone w obrębie filozofii matematyki koncentrują się na dwóch typach zagadnień. Pierwszy typ dotyczy natury bytów matematycznych, drugi – charakteru poznania matematycznego. Obie kwestie były przedmiotem rozważań Ludwiga Wittgensteina. Zarysowana w Uwagach o logice i następnie rozwinięta w Traktacie logiczno-filozoficznym koncepcja logiki i matematyki jest zasadniczo odmienna od rozpowszechnionych w filozofii matematyki stanowisk. Wittgenstein nie jest logicystą, intuicjonistą czy formalistą. Odrzuca też istnienie jakiejś formy specyficznego doświadczenia logicznego. Na gruncie nakreślonej przez niego wizji „Tezy logiki opisują rusztowanie świata, albo raczej: przedstawiają je […]” (Traktat logiczno-filozoficzny, teza 6.124). Analogicznie sprawa wygląda w wypadku matematyki: „Logikę świata, którą tezy logiki pokazują w tautologiach, matematyka pokazuje w równaniach” (teza 6.22). Czym jest owa logika świata? W jaki sposób docieramy do niej poznawczo? Jak możemy ją przedstawić? Jakie są różnice między logiką i matematyką a naukami przyrodniczymi? Wykład ma na celu udzielenie odpowiedzi na te pytania.

Litewski dokument aktu unii lubelskiej jest nie tylko niezwykle ważnym i istotnym dokumentem państwowym, politycznym i ustrojowym, lecz także przykładem zapomnianej już dziś umiejętności (można by nawet powiedzieć – sztuki) wystawiania dokumentów z wieloma pieczęciami. Pod dokumentem jest podwieszonych 78 pieczęci woskowych, choć profesorowie: W. A. Semkowicz i S. Kutrzeba w publikacji źródłowej Akta unji Polski z Litwą 1385–1791 wydanej przez PAU w Krakowie w 1932 r. doliczyli się tylko 77 pieczęci. Oczywiście także strona polska (w imieniu Korony Królestwa Polskiego) wystawiła swój dokument, który się do dziś nie zachował. Jeszcze przed II wojną światową wyżej wspomniani Wydawcy mogli wydać jego treść wraz z opisami pieczęci. Pod dokumentem strony polskiej podwieszono aż 140 pieczęci.

Przystawienie pieczęci było niezwykle istotne, gdyż stanowiło widoczny osobisty znak potwierdzania, czyli zgody, na treść czy postanowienia zawarte w opieczętowanym dokumencie. Wymiana opieczętowanych przez posłów i senatorów obu stron dokumentów stanowiła potwierdzenie zawartej, wynegocjowanej unii, a także była zobowiązaniem do jej przestrzegania. Co istotne, pod tymi dokumentami nie było pieczęci królewskiej. Nie była konieczna, ponieważ to stany umawiały się między sobą i zawierały unię. Król Zygmunt August 4 lipca wydał własny, osobny dokument potwierdzający unię i kilka dni później – dokumenty ją ogłaszające.

Kiedy patrzymy na ten dokument o wymiarach 72 na 45 cm (oraz 10 cm zakładki służącej do podtrzymania pieczęci) przechowywany w Archiwum Głównym Akt Dawnych (Zbiór dokumentów pergaminowych, sygn. 5627), od razu rzucają się w oczy owe pieczęcie, a dokładniej trzy ich grupy.

W gramatyce języka angielskiego znane są kategorie gramatyczne, takie jak liczba pojedyncza, liczba mnoga, rzeczownik policzalny oraz rzeczownik niepoliczalny. Zjawiska językowe, których kategorie te dotyczą są ze sobą ściśle związane. Jeszcze większy związek istnieje pomiędzy wyżej wymienionymi kategoriami gramatycznymi a czynnikami zewnętrznymi, motywującymi użycie danego rzeczownika. W trakcie spotkania zastanowimy się nad tym, co może powodować, że dany rzeczownik jest używany zazwyczaj w takiej, a nie innej formie. Analizując różne przypadki, spróbujemy odpowiedzieć na pytanie, czy „policzalność” lub „niepoliczalność” rzeczownika coś „znaczy”. Dla uczących się języka angielskiego istotne jest, czy rzeczowniki policzalne i niepoliczalne stanowią coś w rodzaju dwóch oddzielnych list słów, które można zapamiętać. Zwrócimy uwagę na to, że wiele rzeczowników jest używanych w obu formach, co powoduje, że tworzenie oddzielnych list jest problematyczne. Innym sposobem rozprawienia się z tymi rzeczownikami jest próba zrozumienia ich znaczenia (znaczeń). Chcemy sprawdzić, czy rzeczowniki policzalne, to takie, które można policzyć, natomiast niepoliczalne, to te, których policzyć się nie da. Samo „liczenie” danego rzeczownika może być również kłopotliwe. Zrobimy to w oparciu o przykłady użyte w naturalnym kontekście. Głównym celem tej dyskusji jest sprawdzenie, czy mamy do czynienia z bałaganem wśród rzeczowników, czy też panuje porządek i jesteśmy w stanie ustalić zasady „gry”.

Rozwój podboju kosmosu pokrywa się w czasie z pojawianiem się i ekspansją zastosowań laserów. Te dziedziny uzupełniają się w wielu badaniach, a w szczególności  w geodezji satelitarnej i kosmologii.

1. Laserowe pomiary odległości do satelitów wyposażonych w kątowe odbijacze na ich powierzchniach z powodzeniem są do wielu lat wykorzystywane do dokładnych pomiarów geodezyjnych np. przemieszczeń płyt tektonicznych Ziemi.
2. Umieszczenie przez misje Apollo kątowych odbijaczy światła na Księżycu umożliwiło laserowe pomiary odległości do naszego naturalnego satelity. Znaczenie tych pomiarów sprawia, że planowane są dalsze generacje tych badań z powiększeniem dokładności pomiarów odległości z ok. 2 cm nawet do ok. 0,1 mm.
3. Wszystkie sondy kosmiczne misji badawczych kierowanych do planet Układu Słonecznego lub ich księżyców są wyposażane w laserowe altymetry (pomiary wysokości) oraz często w laserowe urządzenia badające skład atmosfery i gruntu, które mogą być automatycznie przekazywane na Ziemię.
4. Ostatnio rozwija się kierunek wykorzystania promieniowanie laserowego do łączności kosmicznej. Na ziemi problem ten został praktycznie rozwiązany przy pomocy łączności światłowodowej. W kosmosie niepodzielnie jak dotąd panuje łączność z wykorzystaniem mikrofal. Ma one swoje zalety, ale dużą wadę związaną z ograniczonym pasmem (prędkością przesyłania informacji). Przejście na zakres optyczny może zaradzić tym problemom.

Podbój kosmosu nie może się odbywać bez czynnego udziału techniki laserowej.