wykład
| Typ | Tytuł | Opis |
Dziedzina |
Termin |
|---|---|---|---|---|
| Spotkanie festiwalowe | To samo, czy nie to samo? |
Matematycy często starają się dojść do sedna sprawy i nie zwracają uwagi na nieistotne szczegóły. Gdy kreślimy graf połączeń elektrycznych nie jest istotne jakim kolorem oznaczymy poszczególne segmenty sieci, nawet często nie jest istotne, czy proporcje odległości są zachowane; ważne jest, żeby punkty lutowania były umieszczone we właściwej kolejności (relacja sąsiedztwa). Dwa obiekty są izomorficzne, jeśli są nierozróżnialne pod kątem wykonywania na nich działań i spełniania relacji. Na przykład liczby dodatnie, kiedy rozważamy tylko dodawanie i porównywanie ich relacją mniejszości będą nierozróżnialne od liczb ujemnych z dodawaniem i relacją większości. Znalezienie izomorfizmu jest tu proste: wystarczy z każdą liczbą dodatnią skojarzyć z drugiej strony jej liczbę przeciwną. Czasami jednak wyznaczenie takiego izomorfizmu jest nieoczywiste i bywa bardzo trudne, nawet jeśli wiemy, że obiekty są izomorficzne. Ta trudność może okazać się zaletą. W czasie wykładu zademonstrujemy przykłady nieoczywistych izomorfizmów, kiedy z pozoru zupełnie różne obiekty zachowują się tak samo. Będzie o węzłach, liczbach, grafach. |
Nauki matematyczne |
|
| Spotkanie festiwalowe | Kwadratura kwadratu |
Tytułowa kwadratura kwadratu polega na wskazaniu podziału pewnego kwadratu o całkowitej długości boku na różne, mniejsze kwadraty o całkowitej długości boku. W odróżnieniu od kwadratury koła jest to możliwe, ale nie tak proste, jak może sugerować nazwa. Na tych zajęciach przyjrzymy się historii zmagań z tym problemem, przedstawimy również kilka powiązanych zagadnień. |
Nauki matematyczne |
|
| Spotkanie festiwalowe | Oblicza znajomości. Fotografie z Archiwum Elizy Orzeszkowej w Warszawie |
Czy autorka Nad Niemnem lubiła się fotografować? Czy zbierała zdjęcia innych osób? Odpowiedzi na te pytania można znaleźć w Archiwum Elizy Orzeszkowej w Instytucie Badań Literackich PAN w Warszawie (sygn. 786), które zawierają nieliczne fotografie pisarki oraz ponad 200 zdjęć – przede wszystkim portretowych – jej korespondentów (zarówno dobrych przyjaciół, jak i przelotnych znajomych, cenionych literatów i osób zupełnie nieznanych). Własne i cudze fotografie dla Orzeszkowej były bardzo ważne i pełniły najrozmaitsze funkcje – od materiału promocyjnego dla wydawców i czasopism, przez pamiątki z konwencjonalnej wymiany uprzejmości z wielbicielami jej talentu, po znak bliskości, ułatwiający zacieśnienie listownej więzi z zaufanymi osobami. Wybrane przykłady zdjęć, pochodzących z polskich i zagranicznych zakładów fotograficznych, ukazują dziewiętnastowieczne standardy kreowania wizerunku, zaś cytaty z korespondencji pisarki oraz dedykacje na fotografiach świadczą o ich niezwykle istotnym miejscu w ówczesnej kulturze, łączącym sferę prywatną i publiczną. |
Nauki humanistyczne |
|
| Spotkanie festiwalowe | Polskie przekłady Szekspira: pokaz cyfrowej kolekcji i dyskusja panelowa o przekładzie literackim |
Zapraszamy na wycieczkę z przewodnikiem po otwartym we wrześniu 2024 r. cyfrowym repozytorium Polski Szekspir UW, w którym zgromadziliśmy polskie przekłady Szekspira z XIX, XX i XXI wieku. W trakcie spotkania opowiemy o okolicznościach powstania blisko trzystu polskich przekładów Szekspira, tłumaczach, którzy pracowali nad tymi tekstami, a także rozmaitych strategia tłumaczenia. Omówimy też losy przekładów, ich teatralny i czytelniczy odbiór. W drugiej części spotkania zaplanowaliśmy dyskusję panelowa z udziałem tłumaczy (Stowarzyszenie Tłumaczy Literatury) i krytyków, poświęconą Szekspirowi, specyfice przekładu literackiego oraz praktykom teatralnym związanym z inscenizacjami klasyki. Porozmawiamy również o wpływie kolekcji cyfrowych i znaczeniu otwartej nauki dla upowszechniania wiedzy o historii kultury. Posłuchamy też krótkich fragmentów Szekspira w przekładzie z różnych epok. |
Nauki humanistyczne |
|
| Spotkanie festiwalowe | Opowieść o tłumaczu |
Opowieść oparta na prawdziwych losach Wojciecha Bobowskiego vel Ali Ufkiego Beja, polskiego XVII-wiecznego brańca, wybitnego osmańskiego uczonego, muzykologa i tłumacza, który pozostawił po sobie liczne, wielojęzyczne rękopisy. Spektakl, oparty na pracy badawczej ma charakter sfabularyzowanych mikrohistorii przedstawiających losy bohatera na tle wydarzeń historycznych, w oprawie muzycznej z epoki, granej na instrumentach etnicznych. |
Nauki humanistyczne |
|
| Spotkanie festiwalowe | Sztuka cyfrowa i jej czytanie |
Wykład poświęcony jest różnym formom sztuki elektronicznej, takim jak np. cyfrowa literatura, film, animacja, rzeźba, instalacje uliczne. Wskazuje na cechy, które je łączą oraz te, które stanowią o ich odrębności. Konfrontuje utwory cyfrowe z formami kultury tradycyjnej, wskazując na rolę nowych technologii w kształtowaniu nowoczesnej formy artystycznej. Charakteryzuje środki, jakimi posługuje się sztuka cyfrowa w realizacji funkcji estetycznej. Na materiale konkretnych utworów proponuje możliwe sposoby interpretowania tej sztuki, wskazując na czynniki, które uczestniczą wnegocjowaniu znaczeń artystycznych. |
Nauki humanistyczne |
|
| Spotkanie festiwalowe | Archiwum wiedzy i wzruszeń – najciekawsze materiały w PAN Archiwum w Warszawie |
W referacie "Archiwum wiedzy i wzruszeń" przedstawione zostaną najciekawsze obiekty przechowywane w Archiwum PAN. Będą to najstarsze i rzadko upowszechniane dokumenty, fotografie i medale. |
Nauki humanistyczne |
|
| Spotkanie festiwalowe | Chodzenie z kozą na Kujawach – polski karnawał |
Słowo karnawał najczęściej przywołuje obrazy żywiołowych parad, tak charakterystycznych dla Wenecji i Rio-de-Janeiro. Zapomina się przy tym, że karnawał był i jest świętowany także w Polsce. W Wielkopolsce, na Śląsku, Kujawach czy Mazowszu przetrwały tradycje obchodów karnawałowych i zwyczaje zapustne. Zapraszam na wykład o karnawale na Kujawach. Opowiemm o swoich badaniach terenowych w okolicach Włocławka i Brześcia Kujawskiego w latach 2021-2024. Były one prowadzone we współpracy ze studentami IEiAK UW i z panią doktor Katarzyną Waszczyńską. Ich owocem jest książka „Zapusty na Kujawach. Szkice etnograficzne” (2023). W badanym terenie świętowanie zapustów związane jest z chodzeniem z kozą oraz zabawą – podkoziołkiem. Najbardziej widowiskowe są jednak grupy zapustne, które odwiedzają domy i instytucje. Kozy jest główną postacią w badanych grupach przebierańców i co ciekawe jej wygląd nie zmienił się w stosunku do tego opisanego przez Oskara Kolberga w 1867 r. Do podstawowego składu grupy zapustnej należą również: bocian, koń, Siora (Żydówka), Żyd i państwo młodzi. Z czasem dołączyli do nich Cygan, postać dwoista, czyli żywy na umarłym (albo chłop na babie), a w niektórych miejscowościach także niedźwiedź, śmierć, diabeł, kominiarz i policjant. Poszerzanie składu grupy zapustnej, zwanej kozą – tak samo jak główna postać, o nowe figury oraz zwielokrotnianie już tych obecnych, np. liczby Żydów, diabłów, dowodzi inwencji twórczej osób zaangażowanych w chodzenie z kozą, ale także zmian w postrzeganiu roli zapustników. Ważnym wydarzeniem dla zwyczajów zapustnych na Kujawach był wpis „Tradycji chodzenia z Kozą na Kujawach” na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego w 2020 r. Taki wpis dowodzi, że dane zjawisko kulturowe jest żywe, a co więcej, zgłoszenia mogą dokonać tylko osoby bezpośrednio z nim związane i uważające je za istotne dla swojego poczucia tożsamości. W czasie wykładu zastanowimy się nad kwestiami żywotności niematerialnego dziedzictwa kulturowego na przykładzie karnawału na Kujawach. |
Nauki humanistyczne |
|
| Spotkanie festiwalowe | Ile z „Don Kichota” Miguela de Cervantes jest w utworach Franza Kafki? |
Powieść Przemyślny szlachcic Don Kichote z Manczy Miguela Cervantesa to utwór, którego bohaterem jest książka, zarówno jako środek przekazywania myśli, jak i materialny nośnik. Ten pierwszy związany jest z zawartością intelektualną książki i wpływem, jaki wywiera na innych – ludzkich – bohaterów, drugi zaś z produkcją, kolekcjonowaniem, prestiżem, który daje jej posiadanie oraz zyskiem, który może przynieść, a więc z książką jako przedmiotem. Oba te wątki są obecne w dziele Cervantesa, o czym najlepiej świadczy sama historia w niej opowiedziana. Opisane w pierwszej części dzieła szaleństwo Don Kichota zostało wywołane czytaniem przez niego powieści rycerskich. W drugiej części zaś, sama pierwsza część książki, już wydrukowana i rozchwytywana przez czytelników, konkuruje z apokryficznym utworem opowiadającym nowe przygody błędnego rycerza, co staje się motorem fabuły. W obu częściach akcja krąży wokół książki i książek. Zostaje m. in. znaleziony manuskrypt, w którym po raz pierwszy spisano przygody Don Kichota, a czytelnik otrzymuje szczegółowy opis jego wyglądu oraz zawartych w nim ilustracji; biblioteka „przemyślnego szlachcica” zostaje przeszukana, książki na nią się składające szczegółowo omówione, ocenione i w większej części skazane na stos; biesiadnicy w karczmie są zabawiani opowieściami z książek w niej się w tym celu znajdujących; narrator przedstawia drobiazgowo cały proces publikacji; dochodzi wreszcie do konfrontacji pomiędzy różnymi książkami. Rzec więc można, że bez książek nie byłoby Przemyślnego szlachcica Don Kichote z Manczy – powieści, w której ten artefakt jest omawiany wszechstronnie. |
Nauki humanistyczne |
|
| Spotkanie festiwalowe | Dowody i zwody na istnienie Boga – filozoficzny crash test |
Jak do dowodów na istnienie Boga ma się siekiera, bilard czy dron? Kiedy argumenty na temat istnienia Boga czegoś dowodzą, a kiedy raczej nas zwodzą? Gdzie niektórzy filozofowie węszyli w nich podstęp? Podczas wykładu dokładnie obejrzymy sobie przeróżne próby dowodzenia, że Bóg istnieje, i zobaczymy, jak radzą sobie w filozoficznych crash testach, a ponadto... że one same są takim crash testem dla filozofii. (Pssst. Będzie też o tym, jak sobie z nimi radzi Sztuczna Inteligencja). |
Nauki humanistyczne |
|
| Spotkanie festiwalowe | W jaki sposób starożytni Egipcjanie odtwarzali fizyczny świat na ścianach świątyń i grobowców |
Sposób przedstawiania otaczającego świata w sztuce egipskiej jest odległy od tradycji klasycznej, z której wyrasta europejska, czy też szerzej rozumiana, zachodnia kultura. Dlatego nieprzygotowanemu obserwatorowi płaskorzeźb na ścianach świątyń oraz grobowców trudno jest zrozumieć i zaakceptować schematyczne, pozbawione perspektywy, a niekiedy wydawałoby się wręcz karykaturalne odwzorowywanie, szczególnie na płaszczyźnie, trójwymiarowej rzeczywistości. Co zatem leżało u podstaw takiej koncepcji? W pierwszej kolejności należy uświadomić sobie, że dawni Egipcjanie żyli w świecie całkowicie odmiennym od współczesnego. W świecie w pełni zależnym od boskich sił natury, przepełnionym magią, w którym stereotypowe rozumienie różnych zjawisk oraz trudne warunki egzystencji w dużej mierze determinowały intelektualny i społeczny rozwój człowieka. W takiej przestrzeni rozwijała się sztuka egipska. Funkcjonalnie była ona najczęściej powiązana z wiarą Egipcjan w życie pozagrobowe i idącą za tym koniecznością zapewnienia zmarłemu pośmiertnego bytu. Niezbędne do życia w zaświatach było istnienie tu na ziemi trwałego wizerunku zmarłego w postaci posągów, które zastępowały ciało i pozwalały na bytowanie w nim ka – w dużym uproszczeniu pozbawionego wad, nieśmiertelnego elementu duchowej egzystencji człowieka. Ten aspekt „trwałości” miał dla Egipcjan fundamentalne znaczenie. Nie może więc dziwić, że najwięcej przedstawień ludzkich rzeźbiono w skałach, często najtwardszych spośród dostępnych w Egipcie, jak na przykład bazalt, porfir, granit, czy dioryt. Niemniej ważne wydaje się jednak to, że schematycznie i powtarzalnie modelowany wizerunek był także, poprzez swoją niezmienną formę, niejako kolejnym gwarantem metafizycznie pojmowanej „trwałości”. Taki pogląd jest równocześnie jednym z istotnych czynników, który leży u podstaw fenomenu sztuki egipskiej, jej jednolitości i niezmienności stylistycznej. |
Nauki humanistyczne |
|
| Spotkanie festiwalowe | Wolność w literaturze i sztuce |
Pojęcie „wolność” ma różne konteksty. Zasygnalizuję problem wolności jednostki walczącej o uniezależnienie, a także narodów, które chcą wyzwolić się z okowów zniewolenia społecznego czy uzyskać swobodę od zaborców. |
Nauki humanistyczne |
|
| Spotkanie festiwalowe | Western w filmowych przedstawieniach Polski potransformacyjnej |
W kontekście polskiej kinematografii terminu „western”używa się najczęściej w odniesieniu do kilku filmów z przełomu lat 60. i 70. XX wieku, opowiadających o budowaniu nowego porządku na powojennych pograniczach Polski. Istnieją też polskie westerny filmowe, imitujące gatunek amerykański, ale należy je raczej uznać za kurioza. W ostatnich latach w kinie polskim można zauważyć tendencję do wykorzystywania elementów gatunku westernu w fabułach opowiadających o Polsce po 1989 roku – i temu zjawisku będzie poświęcone spotkanie. Omówione zostaną filmy Yuma, Disco Polo, Pokot i Eastern. |
Nauki humanistyczne |
|
| Spotkanie festiwalowe | We are not amused? Laughing (at) Queen Victoria |
Did the Victorians laugh at their Queen? And did Queen Victoria have a sense of humor? The talk will concern the satirical representations of the stereotypically “unamused” monarch in the 19th century and in later times. |
Nauki humanistyczne |
|
| Spotkanie festiwalowe | Pokaż mi swoją książkę, a powiem Ci, kim jesteś. Co stare druki mówią nam o swoich właścicielach |
W dawnych epokach notowanie na książce i umieszczanie w niej swoich znaków własnościowych było powszechną i nie budzącą protestu praktyką. Czytelnicy zostawiali komentarze na marginesach (niekiedy bardzo emocjonalne), podkreślali ważne lub zaskakujące treści, usuwali gorszące fragmenty. Dzięki temu, że książka była dawniej przedmiotem osobistym, powierniczką sekretów, towarzyszką codzienności, to dziś, oglądając karty wiekowych woluminów, możemy dowiedzieć się zupełnie nowych rzeczy o codzienności i mentalności naszych przodków. Tak jak my w XXI wieku wedle gustu, potrzeb i zasobów finansowych personalizujemy smartfony czy komputery, dawni czytelnicy według podobnych kryteriów personalizowali swoje ulubione przedmioty – książki. Podczas sobotniego spotkania opowiemy, w jaki sposób z kart oraz okładek wiekowych woluminów można wyczytać, często niewidoczne na pierwszy rzut oka, informacje o życiu, upodobaniach i zwyczajach ich użytkowników. W czasie wieczoru festiwalowego w BUW zaprezentujemy około trzydziestu oryginalnych artefaktów z okresu od XV do XVIII wieku, przechowywanych w Gabinecie Starych Druków BUW, i opowiemy o ich wyjątkowych losach. Gospodyniami wieczoru będą znawczynie dawnej książki, które w interaktywnym pokazie starych druków opowiedzą o prezentowanych obiektach, ale bardzo chętnie wysłuchają też refleksji oraz pomysłów uczestników. |
Nauki humanistyczne |
|
| Spotkanie festiwalowe | Czemu Ukraińcy tak często mówią po rosyjsku i czym jest surżyk, czyli o sytuacji językowej na Ukrain |
Spotkanie poświęcone jest problemom językowych na Ukrainie oraz Ukraińców mieszkających w Polsce. Prowadzące opowiedzą krótko o sytuacji językowej na Ukrainie, wyjaśnią, czemu w dalszym ciągu z ust Ukraińców tak często słyszy się język rosyjski. Pokażą, czym jest surżyk i jak sobie z nim radzić. Opowiedzą też o różnicach między rosyjskim na poziomie fonetycznym, graficznym, leksycznym. Spotkanie będzie też okazją do zapoznania się z cyrylicą, tak by móc zacząć czytać po ukraińsku, a także poznania podstawowych słów w języku ukraińskim. |
Nauki humanistyczne |
|
| Spotkanie festiwalowe | Suknia Fridy Kahlo? Strój, fiesta i tożsamość etniczna w Oaxace (południowy Meksyk) |
Meksykańska malarka i ikona latynoamerykańskiego feminizmu Frida Kahlo nosiła z upodobaniem stroje zapoteczek z regionu Istmo de Tehuatntepec, na południu meksykańskiego stanu Oaxaca. Znajdziemy je na autoportretach artystki, fotografiach dokumentujących jej życie, bogata kolekcja ubiorów zajmuje poczesne miejsce w muzeum jej poświęconym, w mieście Meksyk. Utowarowienie wizerunku Kahlo spowodowało zawłaszczenie kulturowe: często w przekazach pop-kulturowych suknie zapoteczek nazywane są „sukniami Fridy Kahlo”, regionalny ubiór stał się częścią „wizerunku a’la Frida Kahlo”. W trakcie wykładu przyjrzymy się genezie stroju, który powstał na przełomie XIX i XX wieku jako produkt modernizacji regionu. W porewolucyjnym Meksyku kulturowy nacjonalizm uczynił z wizerunku zapoteczek z Istmo ikoniczną reprezentację indiańskiej / rdzennej kobiecości, a Meksykanki z elit intelektualnych, w tym Frida Kahlo, zaczęły nosić ich stroje w przestrzeniach publicznych. Odświętny ubiór zapoteczek stał się wyrazem etnicznej i regionalnej dumy a także jednym z kluczowych elementów dziedzictwa narodowego Meksyku. Porozmawiamy o kulturowym znaczeniu stroju w rozbudowanym systemie fiest religijnych (velas) i rodzinnych oraz lokalnej polityce. Skupimy się ma współczesnych przekształceniach regionalnego stylu; oficjalnych konwencjach ubiorów, zmieniających się modach i kodeksach odpowiedniego zachowania/noszenia sukni, akcesoriów czy przybrań głowy. Zapoteczki mają pokaźne kolekcje strojów, którymi się wymieniają czy sprzedają. Kreacje noszone w trakcie fiest nie powinny się powtarzać. Dlatego przemysł modowy stanowi ważną część lokalnej gospodarki, jest przestrzenią kreatywności, sprawczości i podstawą utrzymania dla wielu kobiet i rodzin, w tym muxes – osób reprezentujących tzw. trzecią płeć. W ostatnich dekadach również muxes zakładają odświętne stroje regionalne i celebrują swoja płciową, etniczną i regionalna tożsamość podczas cyklu majowych fiest (vela muxe). Co więcej, w ostatnich latach stali/ły się nowym elementem re-brandingu kraju. Wizerunki muxe w regionalnym stroju zdobią okładki prestiżowych magazynów (np. Elle), są też stałymi elementami kampanii w przestrzeni publicznej promujących Meksyk jako kraj wspierający różnorodność, w tym płciową. Las but not least: porozmawiamy o pracy antropolożki „od kuchni”, czyli ucieleśnionym doświadczeniu noszenia odświętnego, paradnego, uszytego z aksamitu stroju, w tropikalnym klimacie, podczas kilkudniowych obchodów |
Nauki humanistyczne |
|
| Spotkanie festiwalowe | Od fiszki do bazy danych. Cyfrowe vademecum badacza i czytelnika |
Tematem prezentacji będzie dostępny za darmo w Internecie cyfrowy słownik Polscy pisarze i badacze literatury XX i XXI wieku, projekt sfinalizowany w tym roku w Pracowni Dokumentacji Literatury Współczesnej IBL PAN. |
Nauki humanistyczne |
|
| Spotkanie festiwalowe | Nie z...aj się! Czynności fizjologiczne w piśmiennictwie Iranu u progu nowoczesności |
Znieważanie ludzi (zarówno jednostek, jak i grup) poprzez odwoływanie się do potrzeb fizjologicznych – głównie defekacji, wydalania i prokreacji – było i jest dość powszechne w różnych kulturach. Nie jest też tajemnica, że sposoby zaspokajania tych potrzeb (a zwłaszcza okoliczności ich zaspokajania) potrafią znacznie różnić się w zależności od czasu i miejsca. W literaturze perskiej, zwłaszcza polemicznej, nie były rzadkością odwołania się do tego typu potrzeb i czynności, czy to w ramach snutych opowieści, pouczających paraboli, czy też właśnie w celu ośmieszenia bądź obrażenia kogoś. W dziewiętnastym wieku, na skutek intensyfikacji kontaktów z Europą, pojawia się również większa świadomość, że w innych krajach potrzeby fizjologiczne bywają zaspokajane odmiennie niż w Persji. Sprawia to, że w piśmiennictwie politycznym i społecznym (również w zachowanych przemówieniach) oprócz „zwykłych” odniesień do potrzeb fizjologicznych, odnajdujemy również nawiązania do zaspokajania ich „na modłę europejską”. Jest ono często wyśmiewane, bądź to jako dziwactwo, bądź też jako przykład powierzchownej (choć dotyczącej sfery intymnej) modernizacji i westernizacji. Budziło też niekiedy sprzeciw wynikający z pobudek religijnych. Podczas spotkania przyjrzymy się kilku przykładom odniesień do potrzeb fizjologicznych w literaturze społecznej i politycznej Iranu przełomu XIX i XX wieku. Pochodzić będą zarówno z prozy, jak i z poezji. Kilka krótszych utworów przeczytamy w całości, oczywiście w tłumaczeniu na język polski. Zobaczymy, jak się do tej sfery życia ludzkiego odwoływano, a także pokusimy się o pewne porównania ze współczesnymi polemikami społecznymi i politycznymi – tak z Iranu, jak i z innych krajów, w szczególności Polski. W prelekcji może zostać wykorzystana prezentacja Powerpoint. W cytowanych tekstach źródłowych pojawiają się wulgaryzmy. |
Nauki humanistyczne |
|
| Spotkanie festiwalowe | Na ile żywotne są języki mniejszościowe w Polsce? |
Choć na pozór Polska wydaje się krajem jednojęzycznym, jej bogactwo językowe jest wielkie. Tworzą je wymienione w ratyfikowanej przez nasz kraj Europejskiej Karcie Języków Regionalnych i Mniejszościowych języki prawnie rozpoznanych mniejszości narodowych i etnicznych, ale także różne odmiany językowe, które często nie są uznawane za „pełnoprawne” języki, lub cieszą się tym statusem dopiero od niedawna. Odmiany takie, znajdujące się w formalnej bliskości z językiem dominującym (państwowym) i ze względu na tę relację nazywane nieraz „językami kolateralnymi”, pozostają zawieszone pomiędzy tym, co powszechnie uważa się za język, a tym, co nazywane jest „dialektem”. Z tego powodu ich autonomia jest bezustannie kwestionowana, a zasadność formalnego wsparcia negowana. Wspólnoty ich użytkowników pozostają w długotrwałym kontakcie z grupą dominującą (użytkownikami języka polskiego) i coraz mocniej podlegają jej wpływom. Celem badań etnolingwistycznej żywotności jest sprawdzenie, na ile i dlaczego wspólnota językowa jest w stanie zachować swoją odrębność rozumianą zarówno tożsamościowo, jak i językowo. W naszej prezentacji przedstawimy wyniki badań nad etnolingwistyczną żywotnością pięciu używanych w Polsce mniejszościowych języków kolateralnych: kaszubskiego, mazurskiego, góralskiego, podlaskiego (po swojomu) i śląskiego. Prace badawcze prowadzone były w ramach grantu NCN „Różnorodność językowa w Polsce” (2021-2026), afiliowanego przy Instytucie Slawistyki PAN i kierowanego przez prof. Nicole Dołowy-Rybińską. |
Nauki humanistyczne |
|
| Spotkanie festiwalowe | Buen vivir jako koncepcja równowagi środowiskowej |
Buen vivir, czyli dobre życie, to idea wywodząca się tradycji rdzennych mieszkańców_ek Ameryki Łacińskiej. Zyskuje coraz szerszą popularność jako alternatywna wizja rozwoju lub wręcz alternatywa dla rozwoju, m.in. zapisano ją w konstytucjach Boliwii i Ekwadoru. Podczas naszego spotkania spróbujemy odpowiedzieć na pytania: Co oznacza „dobre życie”? Jakie relacje pomiędzy człowiekiem a przyrodą zakłada? Na czym polega taka koncepcja równowagi środowiskowej? Jaki ma potencjał we współczesnym świecie, stojącym w obliczu katastrofy klimatycznej? Wykład jest organizowany w ramach projektu "Idee postępu i rozwoju w kontekście kryzysu klimatycznego w filozofii peryferyjnej w XXI wieku", Narodowe Centrum Nauki, nr projektu 2021/43/B/HS1/03354. |
Nauki humanistyczne |
|
| Spotkanie festiwalowe | Technologia i technika w służbie przeszłości |
Spotkanie dotyczy zastosowania nowoczesnych technik i technologii w badaniach nad rekonstrukcją przeszłości zarówno tej dawnej jak i całkiem bliskiej, oraz zachowaniem jej reliktów. W trakcie spotkania osoby, które w swojej codziennej pracy często sięgają po możliwości nowoczesnych technik i technologii podzielą się z zainteresowanymi swoim doświadczeniem poznawania przeszłości, oraz trudem zachowania jej pamiątek. Uczestnicy spotkania będą mogli posłuchać o tym jak w nowoczesny sposób konserwować zabytki, jak badanie poszczególnych izotopów pozwala ustalić skąd pochodziły srebrne kosztowności ukryte w skarbach, co zrobić aby spojrzeć w prawdziwą twarz historycznej postaci. |
Nauki humanistyczne |
|
| Spotkanie festiwalowe | Kleobulina córka mędrca. Zagadki nauki i zagadki filozofii |
Kleobuliną nazywano córkę Kleobulosa, jednego z „siedmiu mędrców greckich”. Umiała stawiać zagadki, które wprawiały w zakłopotanie jej słuchaczy. Ale także sami mędrcy zdobyli sławę dzięki rozwiązywaniu zagadek świata. Z pierwotnej „mądrości” rozwinęły się filozofia i nauka, których początkowo nie odróżniano. Tales z Miletu uchodzi jednocześnie za „mędrca” i pierwszego „filozofa przyrody” – jest więc z dzisiejszego punktu widzenia filozofem i naukowcem. Na podstawie zagadek rozwiązywanych przez „siedmiu mędrców” zastanowimy się nad naturą pytań naukowych i filozoficznych. Jaka jest między nimi różnica? Czy nauka odpowie na wszystkie pytania filozofii? Czy filozofia jest ciągle potrzebna? |
Nauki humanistyczne |
|
| Spotkanie festiwalowe | Nobel dla Orzeszkowej? O kwestii „wagi wielkiej” w świetle jej niepublikowanych listów do tłumaczy |
Czy Eliza Orzeszkowa mogła otrzymać literacką nagrodę Nobla? Czym była dla niej ta wielka szansa? Jak się do tego przygotowała? Dlaczego ostatecznie przegrała i jak zniosła tę porażkę? |
Nauki humanistyczne |
|
| Spotkanie festiwalowe | Czeski Bach i polska Marylin Monroe, czyli o drugim życiu imion własnych |
Imiona własne, takie jak Jan Sebastian Bach, Marylin Monroe, czy też Wenecja, mają w swoich podstawowych użyciach jednoznaczne odniesienia do konkretnych bytów w rzeczywistości. Czasami jednak imiona własne pojawiają się w połączeniu z przymiotnikami oznaczającym narodowość lub miejsce i odnoszą się do kogoś innego, niż osoba nosząca dane nazwisko, lub do innego miasta niż oryginalnie określane daną nazwą. W wykładzie przypomnę podstawowe wiadomości o imionach własnych oraz postaram się poszukać odpowiedzi na następujące pytania: Czy takie połączenia niosą ze sobą ocenę pozytywną, czy też negatywną – czy czeski Bach to gorsza wersja Bacha, czy też dorównujący mu klasą kompozytor, który żył w innym kraju? Czy można dowolnie tworzyć odniesienia tego rodzaju – czy można nazywać Wenecję Sztokholmem południa? Czy tak utworzone określenia mogą mieć tylko jeden desygnat – czy może być tylko jeden Paryż Północy, czy też kilka miast może konkurować o to miano? |
Nauki humanistyczne |
|
| Spotkanie festiwalowe | Monte Cassino 1944. Bitwa Dziesięciu Armii |
Bitwa o Monte Cassino w wyniku, której całkowitemu zniszczeniu ulegl klasztor i która pochłonęła życie około piećdziesięciu tysięcy żołnieży, przeszła do legendy jako jedna z najkrwawszych w drugiej wojnie światowej. Z uwagi na udział w niej wielu narodów zyskała miano Bitwy Dziesięciu Armii. Udział w niej 2 Korpusu Polskiego i jego dwa szturmy 12 i 18 maja 1944 roku doprowadziły do przełamania linii Gustawa i otwarcia aliantom drogi na Rzym. Zycięstwo pod Monte Cassino stało się symbolem determinacji Polaków w walce o należne im miejsce w powojennej Europie. |
Nauki humanistyczne |
|
| Spotkanie festiwalowe | Dotykając niedotykalnego. Zwoje malarskie w tradycjach buddyjskich Tybetu i Mongolii |
Zwoje malarskie w sztuce buddyjskiej Tybetu i Mongolii zajmują szczególne miejsce. Przekazują to, co może wyrazić także rzeźba lub architektura, w tym przewodnią ideę buddyzmu dążenia do stanu oświecenia (oświecenie oznacza wydostanie się ze świata, który zasadza się na postrzeganiu za pomocą naszych zmysłów, w tym zmysłu dotyku). Oferują jednak znacznie więcej niż inne środki wyrazu artystycznego, głównie dzięki niemal nieograniczonym możliwościom narracyjnym. Buddyści doszli do perfekcji opowiadania - z pomocą zmysłów - o tym, co zmysłom umyka. Zapraszam zatem do opowieści o zapierających dech w piersiach arcydziełach sztuki tybetańskiej i mongolskiej, ale i do opowieści o narracjach, które są ich przedmiotem. Dotkniemy wspólnie niedotykalnego! |
Nauki humanistyczne |
|
| Spotkanie festiwalowe | Dlaczego Finlandia to najszczęśliwszy kraj świata? |
Finlandia od lat wygrywa w rankingu na najszczęśliwszy kraj świata – w 2024 roku zdobyła ten tytuł po raz siódmy z rzędu. Na wykładzie odpowiemy sobie na pytanie, co to jest World Happiness Report i co bada, a także co sprawia, że Finowie czują się szczęśliwi i mają poczucie sensu życia. Omówimy także najważniejsze wartości i sposób życia Finów. Dowiemy się, jak kanadyjska dziennikarka odnalazła w Finlandii utracone szczęście, co to jest sisu, i dlaczego jest nazywane fińską sztuką życia przez Emilię Lahti. Poznamy także, jak definiuje szczęście i sens życia fiński filozof i badacz szczęścia Frank Martela. Na końcu spróbujemy zdefiniować, czym jest szczęście, odwołując się do słów fińskiego pisarza Petriego Tamminena. |
Nauki humanistyczne |
|
| Spotkanie festiwalowe | Przedpotopowe skarby. Gdzie znajdują się dzisiaj zabytki wywiezione przez Szwedów w XVII i XVIII w.? |
Z perspektywy stosunków polsko-szwedzkich szczególnie interesującą grupę stanowią XVII- i XVIII-wieczne szwedzkie łupy wojenne z terytorium Rzeczypospolitej. Pozyskiwanie łupów przez szwedzką armię w czasie potopu szwedzkiego (1655–1660) było zorganizowane centralnie, dzięki czemu dysponujemy zachowanymi spisami i inwentarzami wywiezionych przedmiotów. Oczywiście, mają one różny stopień szczegółowości, lecz niewątpliwie umożliwiają odtworzenie zarówno organizacji przedsięwzięcia, jak i rodzaju wywożonych przedmiotów. Okres wielkiej wojny północnej (1700–1721) pozostaje praktycznie niezbadany, zaś obiekty z tego czasu trudne do uchwycenia, głównie ze względu na pozyskiwanie przedmiotów przez oficerów, prywatnie. Łupy wojenne wzięte podczas wojen polsko-szwedzkich są częściowo opracowane, lecz brakuje całościowego spojrzenia na to zagadnienie. Dotychczas powstał katalog poloników w zbiorach zamku Skokloster, a także kilka – choć niepełnych – opracowań poświęconych archiwaliom i książkom. Równie szczątkowe i rozproszone są opracowania poświęcone innym polonikom w szwedzkich zbiorach. Niezbędne jest więc podjęcie tematu badawczego poświęconego obecności poloników w zbiorach szwedzkich, a następnie skatalogowanie i udostępnienie maksymalnie szerokiej grupie odbiorców wyników tych prac. Celem wystąpienia jest podsumowanie dotychczasowych badań nad polonikami w Szwecji oraz wskazanie perspektyw prowadzenia dalszych prac dokumentacyjnych i badawczych. |
Nauki humanistyczne |
|
| Spotkanie festiwalowe | Teksty autobiograficzne osób transpłciowych |
Wykład dotyczyć będzie osób, które odczuwają niezgodność płciową i potrzebę tranzycji. Kluczowe w ukazaniu wybranych aspektów różnie reprezentowanego doświadczenia nieprzystawalności tożsamości płciowej do płci przypisanej przy urodzeniu i tranzycji będą teksty autobiograficzne (w tym polskie). Prześledzę introspekcyjne biblioteki, biblioteczki osób trans i odpowiem na pytania związane z ich doświadczeniami lekturowymi. Jakie role w życiu transpłciowych kobiet i transpłciowych mężczyzn odgrywają przeczytane przez nich książki i proces interakcji między nimi jako czytelniczkami / czytelnikami a tekstem. Czy literatura może wziąć rzeczywisty udział w tożsamościowych rozpoznaniach? Czy można wykazać intertekstualny charakter podmiotu transpłciowego przy zastosowaniu narzędzi literaturoznawczych (terminów, pojęć, kategorii)? Analizy wybranych relacji autobiograficznych (Kingi Kosińskiej, Anny Grodzkiej, Macieja Lotera, Daniela Zamojskiego, Maud Marin, Justin Vivian Bond) będą zorganizowane wokół następujących rekwizytów: lustro, lalka, ekran, dowód osobisty. Refleksji zostaną poddane zagadnienia związane z: aktem ubierania się (doznawaniem tkanin), zmianą fryzury i zapachu (funkcja perfum), transgresją głosu, wyborem imienia, korektą płci metrykalnej oraz projekcją marzeń i palimpsestem. Przyglądając się procesowi tworzenia literatury dokumentu osobistego, przedstawię wpływ autobiografii ustnych. Czy można już mówić o wykrystalizowaniu się odmiany transpłciowego dyskursu autobiograficznego? W jakich warunkach i w jakiej przestrzeni kształtuje się poetyka doświadczenia transpłciowego? Czy napisana autobiografia staje się częścią ciałoteksu? Dwie osoby uczestniczące w wykładzie otrzymają (w drodze losowania) książkę CiałoTeksty. Literackie i filmowe reprezentacje transpłciowości. |
Nauki humanistyczne |
|
| Spotkanie festiwalowe | "Poznać, jak się rzeczy mają" – możliwości sztuki i filozofii (Schulz – Witkacy – Ingarden) |
Ów cytat z Platońskiego „Fedona” mówi o poznaniu zakończonym sukcesem, czyli udanym (wydajnym) identyfikowaniu rzeczywistości. Poznawać można w ramach różnych aktywności. Okazuje się, że zwłaszcza w najtrudniejkszych przypadkach udane poznanie umożliwiają: sztuka i filozofia. Podczas spotkania zobaczymy, jak poznanie przez sztukę lub filozofię ukazywali Bruno Schulz, Stanisław Ignacy Witkiewicz i Roman Ingarden. |
Nauki humanistyczne |
|
| Spotkanie festiwalowe | Reprezentacje różnic klasowych w kulturze współczesnej |
Po 1989 roku gniew klasowy diagnozowany był w Polsce jako resentyment - uczucie “niesłuszne”, kompromitujące i moralnie naganne, któremu rzekomo folgowano w okresie PRL-u. Podobnie jak samo istnienie klas społecznych, został on tym samym symbolicznie relegowany do przeszłości, a ten, który objawiał się na bieżąco, prezentowano jako skandal: coś nieuzasadnionego i wyrażanego nieparlamentarnym językiem. Tymczasem niektóre współczesne przedstawienia klasowości proponowane w Europie, obu Amerykach czy Azji kontynuują zgoła inne tradycje krytyki generowanych przez kapitalizm nierówności międzyludzkich i oddolnych na nie reakcji. Aktualnie także w Polsce obserwujemy powrót do tematu klasowości, jej przejawów i konsekwencji: społecznych, politycznych, zbiorowych i indywidualnych. Zarówno w kulturze popularnej, jak i elitarnej historia klas społecznych, różnice klasowe, awans klasowy, przemoc klasowa i gniew klasowy są znowu opisywane i analizowane. Podczas wykładu przyjrzymy się “renesansowi różnicy klasowej” w różnych obiegach kultury: literaturze, sztuce, filmie, a także gatunkach tradycyjnie kojarzonych z kulturą popularną takich jak serial czy muzyka rozrywkowa (pop, rap, techno). Chcemy porozmawiać o ikonicznych i niszowych przedstawieniach klas zdominowanych, a także funkcjach ideologicznych i perswazyjnych tych przedstawień. Wykład jest zaproszeniem do dyskusji o projekcie, który dopiero tworzymy. Nie będziemy podsumowywać badań, lecz zaprezentujemy wstępne rozpoznania i pomysły interpretacyjne odwołując się do konkretnych przykładów. Po wykładzie z chęcią usłyszymy uwagi od słuchaczek i słuchaczy. Mamy nadzieję, że pomogą nam one w ulepszeniu projektu. |
Nauki humanistyczne |
|
| Spotkanie festiwalowe | Gdzie leży Aszuristan? Z wizytą u nowoaramejskich chrześcijan w Iraku |
Język aramejski przez wieki uważany był za język martwy, jednak dzięki nieustraszonym podróżnikom, a później także misjonarzom na Bliski Wschód odkryty został w swojej nowożytnej fazie. Obecnie wiemy, że nowoaramejski składa się z czterech podgrup językowych, których użytkownicy zamieszkują tereny rozciągające się od Syrii po Khuzestan w Iranie, a także wiele krajów Europy, Stany Zjednoczone i Australię, dokąd zawędrowali w poszukiwaniu bezpiecznej przystani. Użytkownikami nowoaramejskiego są żydzi, chrześcijanie obrządku wschodniego i mandejczycy, zaś rzadkie dialekty, którymi się posługują wpisane są na światową listę UNESCO jako języki zagrożone wyginięciem. Stąd też przez samych członków społeczności oraz przez naukowców z całego świata podejmowane są wysiłki na rzecz dokumentacji nie tylko języka, ale także całego dziedzictwa kulturowego wspólnot nowoaramejskich. W tej prezentacji opowiem o badaniach terenowych przeprowadzonych wśród społeczności chrześcijańskiej z północnego Iraku, w czasie której zgromadzony został bogaty materiał audio-wizualny, dokumentujący językową i kulturową rzeczywistość społeczności. Miasteczko Diyana (kurd. Soran) w północno-wschodnim Iraku położone jest w górzystej okolicy Autonomicznego Regionu Kurdystanu. Obok muzułmańskich Kurdów zamieszkują je chrześcijanie Asyryjskiego Kościoła Wschodniego, mówiący lokalnym dialektem języka nowoaramejskiego. Przybyli tu, podobnie jak mieszkańcy wielu sąsiednich miasteczek i wsi, w dawnych czasach z innego górzystego regionu Hakkari w Turcji, a obecne granice polityczne przecinają tereny ich dawnej duchowej ojczyzny, rozciągającej się od południowo-wschodniej Turcji, przez północny Irak i aż do równiny Mosul na południu po północno-zachodnie tereny Iranu. Tereny te nowoaramejscy chrześcijanie nazywają Aszuristanem, wywodzą bowiem swoje pochodzenie od potomków Imperium Asyryjskiego. We współczesnym świecie stanowią mniejszość etniczną, religijną, kulturową i językową nie tylko w Iraku, ale także w diasporze. Oprócz ojczystego dialektu nowoaramejskiego świetnie znają kurdyjski i arabski, a ich codzienność łączy funkcjonowanie w nowoczesnym świecie z poszanowaniem dla kultury i tradycji. I tak w miasteczku Diyana skorzystać można z superszybkiego internetu, podczas gdy w przydomowym piecu wypiekany jest tradycyjny chleb. W czasie swojej prelekcji zaprezentuję kilka aspektów świata nownoaramejskich chrześcijan z Diyany, do którego zechcieli mnie przyjąć i o nim opowiedzieć. |
Nauki humanistyczne |
|
| Spotkanie festiwalowe | Karykatury polityczne i memy: widzieć, rozumieć, analizować |
Jak „czytać” karykatury i memy? |
Nauki humanistyczne |
|
| Spotkanie festiwalowe | Wszyscy na kozetkę? Kultura terapii i jej krytycy |
Dyskurs terapeutyczny wydaje się być horyzontem współczesnej kultury – nieustannie namawia się nas do podjęcia „pracy nad sobą” i „samorozwoju”, koniecznie pod okiem eksperta-terapeuty. W psychologii szukamy wyjaśnień zjawisk społecznych i politycznych. Proponuję krytyczny namysł nad tym zjawiskiem. Jakie są historyczne źródła kultury terapeutycznej? I jak rozumieć jej związek z kulturą późnego kapitalizmu? Przyjrzymy się narodzinom i ekspansji psychologii w kulturze zachodniej (zwłaszcza amerykańskiej) i poznamy dwie rywalizujące ze sobą orientacje polityczne w krytyce kultury terapeutycznej – lewicową i konserwatywną. |
Nauki humanistyczne |
|
| Spotkanie festiwalowe | VIII Ogólnopolska Konferencja Archiwistów i Historyków z cyklu „Educare necesse est…” |
Ósma konferencja z cyklu „Educare necesse est…”. Tegoroczny temat to: „Życie codzienne w dokumencie, historiografii i dydaktyce od średniowiecza do końca XX w.”. Ma ona na celu wymianę informacji i doświadczeń na temat możliwości wykorzystania w praktyce szkolnej źródeł archiwalnych pokazujących różne aspekty życia codziennego (mieszkanie, pożywienie, rodzina, praca, szkoła, komunikacja, wolny czas, opieka lekarska, opieka społeczna, religia, bieda, bogactwo, więziennictwo) w okresie od średniowiecza do końca XX w. Przedmiotem obrad chcemy uczynić m.in. zagadnienia jak: – źródła archiwalne dotyczące życia codziennego — omówienie źródeł i możliwości ich praktycznego wykorzystania na lekcjach, warsztatach, zajęciach pozalekcyjnych; – edukacyjny potencjał projektów opartych na źródłach poświęconych różnym aspektom życia codziennego — przykłady dobrych praktyk; – codzienność i jej aspekty w świetle źródeł archiwalnych; – gra jako metoda dydaktyczna. |
Nauki humanistyczne |
|
| Spotkanie festiwalowe | The Significance of Contemporary Tattoos: Identity, Fashion, and Body Aesthetics |
Tattoos, with a history that spans back to the Prehistory of humanity, continue to hold significant cultural meanings in our contemporary society, making them a relevant and engaging topic of study. Tattoos today, therefore, involve combining both elements of traditional non-Western ritual practices and current artistic Western trends. In this presentation, we discuss the popularity of tattoos in urban settings, which has developed into a global tattoo culture. Drawing on an anthropological comparative analysis between tattoo artists in Mexico and Europe, the presentation describes the creative process of tattooing from the artist’s perspective and the growing acceptance of inked bodies in society. It also discusses the meaning of tattoos as fashion and aesthetic identity statements and the performative aspect of getting a tattoo as a meaningful, semi-ritual, intense experience. Finally, the presentation discusses the importance of tattoo conventions and social media as infrastructural platforms in helping share knowledge and build social relations among artists and clients.
|
Nauki humanistyczne |
|
| Spotkanie festiwalowe | Co piją Turcy? Kawę turecką czy kawę po turecku? |
Tematem będą tradycje żywieniowe w Turcji. Omówione zostaną posiłki (śniadanie, obiad, kolacja) i potrawy (zupy, mięsa, przystawki, słodycze), których spożywanie i przyrządzanie stanowi podstawową wiedzę wyniesioną z domu. Oddzielny temat stanowić będą napoje, głównie kawa i herbata, których przygotowanie jest podstawową umiejętnością kobiety tureckiej. Odpowiednie parzenie i serwowanie tych napojów towarzyszy wszystkim istotnym ceremoniom, a także obyczajowości dnia codziennego i stanowi istotny element kultury tureckiej. Wspomniana również będzie kultura spożywania napojów alkoholowych - lokale, sposób serwowania. |
Nauki humanistyczne |
|
| Spotkanie festiwalowe | Jak zdobyć purpurę? Polscy królowie, a nominacje kardynalskie w XVIII w. |
W XVIII wieku co najmniej sześciu prałatów otrzymało nominację kardynalską z rekomendacji królów Polski. Dlaczego polscy monarchowie mieli wpływ na wybór kardynałów, czyli najważniejszych doradców głowy Kościoła katolickiego? Czy w XVIII wieku, dobie oświecenia, rozbiorów i rewolucji, relacje z papieżem miały znaczenia dla świeckich władców? W wykładzie spróbujemy – skupiając się na wąskim i mało zbadanym problemie wpływu członków „społeczności książąt” na kształt kolegium kardynalskiego – zarysować stawkę stosunków z Rzymem oraz kulisy nadtybrzańskiej dyplomacji. |
Nauki humanistyczne |
|
| Spotkanie festiwalowe | Współczesna literatura białoruska a sytuacja społeczno-polityczna Białorusi – perspektywy i wyzwania |
Cezurą we współczesnej literaturze białoruskiej są lata 90. XX wieku i rozwiązanie ZSRR. Wówczas bowiem na scenie literackiej spotkali się przedstawicieli wielu pokoleń o różnych poglądach, co do kształtu nowej literatury. Na przestrzeni ostatnich 30 lat w twórczości białoruskich autorów pojawiały się motywy typowe dla nurtów europejskich jak np. tematyka przestrzeni, feminizm czy rewizja okresu przełomu. Niewątpliwie obecne uwarunkowania społeczno-polityczne Białorusi skłaniają do ożywionej dyskusji nie tylko w sferze publicznej, ale także są jednym z tematów literatury, tak o charakterze wspomnieniowym, jak i beletrystycznym. Sfałszowane wybory na prezydenta w 2020 r. i brutalnie stłumione protesty są jednym z motywów w literaturze ostatnich trzech lat. Należy jednak podkreślić, że utwory podejmujące aktualne problemy społeczno-polityczne są wydawane poza granicami Białorusi jak np. książki Bacharewicza. W ojczyźnie autora niektóre są już zakazane. Obecna sytuacja na Białorusi w tym zaostrzone represje przeciwko osobom krytykującym reżim, a także obrońcom praw człowieka, brak wolności słowa i stale rosnąca liczba więźniów politycznych jak i emigrantów budzą niepokój i skłaniają do dyskusji na temat perspektyw białoruskiej twórczości. |
Nauki humanistyczne |
|
| Spotkanie festiwalowe | ODWOŁANEChrześcijanie przeciw chrześcijanom.820 lat od splądrowania Konstantynopola przez krzyżowców |
Świat Europy Południowej i częściowo Wschodniej w przededniu organizacji IV krucjaty mającej wspomóc państwa łacińskie na Bliskim Wschodzie. Potęgi polityczne: Wenecja, Genua, Piza, Bizancjum, Francja i Królestwo Węgier w skomplikowanych układach politycznych i ekonomicznych. Roszczenia Wenecji, z niezwykle przebiegłym dożą Enrico Dandolo, niekwestionowanej potęgi w północnym, śródziemnomorskim obszarze. Wykorzystanie sporów w łonie Cesarstwa Bizantyjskiego. Zdobycie Zadaru należącego do Królestwa Węgier. Spiski, łamane sojusze, dążenie do gromadzenia bogactw z całkowitym pominięciem zasad Dekalogu. |
Nauki humanistyczne |
|
| Spotkanie festiwalowe | When Your Dog Smiles: The Bright and the Dark Sides of Anthropomorphism |
Looking for the familiar and attributing our own, human feelings, traits, and needs to animals is nothing new. But how does it affect them? Does it only lead to harmful misunderstandings? Or maybe it can also help to create interspecies relationships and see the similarities rather than differences? We will look for the answers during our lecture and then, in the workshop part, the participants will be invited to discuss some examples of anthropomorphism and search for puzzling complexities in our everyday interactions with animals. |
Nauki humanistyczne |
|
| Spotkanie festiwalowe | "Co mi pan tu imputuje!" - co komputer zmierzy w tekście stworzonym przez człowieka i SI |
Spotkanie zawiera w sobie wstęp dotyczący podstaw lingwistyki korpusowej, analizy tekstów przez oprogramowanie, zapoznaje z pojeciami stylometrii i modalności i wyjasnia praktyczne zastosowania dla tego typu badań. Dalej nastąpi prezentacja wyników analiz różnorodnych tekstów od muzyki countru poprzez blogi i literature piękną do przemowień, artykułów naukowych i tekstów prasowych oraz tekstów generowanych przez sztuczną inteligencję. Które media są bardziej ekspresyjne? Jaka moda króluje w amerykańskim rapie? Co jest lepsze: hip-hop czy disco polo? Które przemówienia są treściwe i przyjemne w odbiorze? No i jak odróżnić teksty ludzi o generowanych komputerowo. Badania korpusowe w praktyce dla każdego wraz z garścią wskazówek do samodzielnego stosowania.
|
Nauki humanistyczne |
|
| Spotkanie festiwalowe | Od róży pustyni do muzeum. O współczesnej architekturze krajów Zatoki |
Wykład zabierze uczestników w fascynującą podróż przez dynamicznie rozwijające się krajobrazy architektoniczne jednych z najbardziej ekscytujących regionów świata. Region Na początku wykładu prelegentka przybliży genezę i kontekst historyczny rozwoju architektury w krajach Zatoki oraz to, jak szybki rozwój gospodarczy napędzany zasobami ropy naftowej i gazu zmienił krajobraz tych krajów, wpływając na gwałtowny rozwój miast i infrastruktury. Kolejna część wykładu skoncentruje się na najważniejszych współczesnych projektach architektonicznych, które zdobyły międzynarodowe uznanie. Uczestnicy poznają historię powstania ikon takich jak Burdż Chalifa w Dubaju – najwyższego budynku na świecie, Muzeum Sztuki Islamu w Dosze autorstwa I.M. Peia oraz spektakularnego kompleksu Al Bahar Towers w Abu Zabi, który słynie z innowacyjnej fasady reagującej na zmieniające się warunki atmosferyczne. Jednym z najbardziej fascynujących tematów będzie rola architektury jako narzędzia dyplomacji kulturalnej i miękkiej siły. Muzea, takie jak Muzeum Narodowe Kataru zaprojektowane przez Jean Nouvela, czy Luwr Abu Zabi, będą przykładami tego, jak kraje Zatoki wykorzystują architekturę do budowania swojej pozycji na arenie międzynarodowej i promowania swojego dziedzictwa kulturowego. Wykład zakończy się refleksją nad przyszłością architektury w krajach Zatoki Perskiej. Jakie wyzwania stoją przed architektami i architektkami w obliczu zmian klimatycznych, wzrastającej populacji i potrzeb społecznych? Jakie nowe projekty są planowane i jakie innowacje mogą wpłynąć na przyszły rozwój regionu? „Od róży pustyni do muzeum” to wykład, który nie tylko dostarczy wiedzy na temat współczesnej architektury krajów Zatoki, ale także zainspiruje do głębszego zrozumienia, jak architektura może kształtować nasz świat i wpływać na nasze życie. |
Nauki humanistyczne |
|
| Spotkanie festiwalowe | Nigeria – fotograficzny szlak dziedzictwa kulturowego |
Tematem spotkania będzie dziedzictwo kulturowe Nigerii, jednego z najbardziej zróżnicowanych państw w Afryce i na świecie. Nigeria, o ponad 200-milionowej populacji, charakteryzuje się bogactwem kultur, grup etnicznych, religii i języków. Podczas wykładu zaprezentowane zostaną materiały fotograficzne pochodzące z najnowszych badań terenowych w Nigerii, ze szczególnym uwzględnieniem miast takich jak Lagos, Badagri czy Kano. Przedstawione zostaną przykłady miejsc o walorach przyrodniczych i zabytków architektonicznych o wyjątkowym znaczeniu kulturowym, historycznym i społecznym, w tym zabytki z Listy Światowego Dziedzictwa UNESCO. |
Nauki humanistyczne |
|
| Spotkanie festiwalowe | Światotwórstwo |
Czy otaczająca nas rzeczywistość składa się z gotowych faktów, czy może jest naszym wytworem? Czy różne obrazy świata dostarczane przez percepcję, teorie naukowe, doktryny religijne, wizje artystyczne i systemy filozoficzne dadzą się ze sobą pogodzić? W trakcie wykładu poszukamy odpowiedzi na te pytania. |
Nauki humanistyczne |
|
| Spotkanie festiwalowe | Kobiety ze znanych obrazów |
Opowieść o Agnieszce Sorel, Simonettcie Vespucci, Cecilii Gallerani, Monie Lisie, Marii Teresie Habsburg, Juliettcie Recamier i Teodorze Matejko. |
Nauki humanistyczne |
|
| Spotkanie festiwalowe | „Powinno się o mnie napisać książkę!” (Alicja w Krainie Czarów). Książki dla młodych w XIX wieku |
Książki dla dzieci i młodzieży – które stanowią współcześnie ważny segment rynku wydawniczego i przyciągają uwagę zarówno badaczy kultury, literatury i książki, pedagogów, historyków sztuki, wydawców i twórców literatury oraz ilustracji, rodziców, nauczycieli i bibliotekarzy, jak i czytelników-wielbicieli w różnym wieku – spopularyzowały się w kulturze europejskiej w XVIII wieku, a na ziemiach polskich w pierwszym ćwierćwieczu XIX stulecia. Były odpowiedzią na przemiany społeczne i ideowe, w tym rozwój nowoczesnej myśli pedagogicznej, co w polskich realiach politycznych łączyło się także z troską o zagrożoną kulturę narodową. Od samych początków polskiej literatury dla młodych odbiorców do Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie trafiały książki i czasopisma dla młodych – od wydawnictw dla małych dzieci, którym czytał dorosły, po adresowane do starszej młodzieży, czytelników zwanych dziś young adults. Podczas spotkania będzie okazja zobaczyć liczne wydane w latach 1801-1918, oryginalne publikacje dla dzieci i młodzieży – od będących świadectwem polskiej kultury romantycznej, przez zrodzone z ideałów pozytywizmu, po związane z estetyką Młodej Polski i przemianami początku XX stulecia. Są wśród nich prace autorów i ilustratorów bardzo znanych, ale i dziś zapomnianych czy anonimowych, w tym także polskie przekłady i adaptacje dzieł obcojęzycznych, należących do klasyki książki dziecięcej i młodzieżowej. Książki te prezentowały młodym odbiorcom literaturę piękną, zarówno prozę (z silną dominacją powieści), jak i poezję, zarówno dzieła pisane pierwotnie z myślą o dzieciach i młodzieży, jak i wtórnie zaadaptowane do ich potrzeb czytelniczych. Niektóre zawierają teksty o charakterze popularnonaukowym i edukacyjnym (z historii i literatury, a także nauk przyrodniczych i ścisłych), wydawane na potrzeby edukacji domowej, samokształcenia oraz wsparcia dydaktyki szkolnej. BUW posiada także książki, związane z nauczaniem dzieci i młodzieży czytania i pisania (w XIX wieku nie zawsze równoczesnym): elementarze, abecadła, wzorniki, zeszyty ćwiczeń kaligraficznych. Wiele publikacji cechuje się interesującą szatą graficzną.
|
Nauki humanistyczne |
|
| Spotkanie festiwalowe | Jak trzymać się planu, kiedy już nam się nie chce. Filozofowie o irracjonalności i pokusie |
Wyobraźmy sobie, że któregoś wieczora planuję by nazajutrz wstać wcześnie i zacząć dzień od biegania w parku. Jednak, gdy rano zadzwonił budzik, wyłączyłem go tylko. Wolałem pospać jeszcze godzinkę i szybko pogodziłem się z tym, że na bieganie przed pracą nie starczy już czasu. Uległem pokusie i wylegiwałem się w najlepsze, ale czy postąpiłem nieracjonalnie? W jakim sensie trwanie przy pierwotnej decyzji miałoby być w tej sytuacji właściwsze? Na wykładzie podejmę problemy pokusy oraz irracjonalność ludzkich działań. |
Nauki humanistyczne |
|
| Spotkanie festiwalowe | Imperium archaicznego fundamentalizmu. Czego chce od świata rosyjska autokracja? |
Wykład będzie próbą odpowiedzi na pytanie, czym jest tzw. "Putinizm", jakie są jego główne wyznaczniki kulturowo-ideologiczne oraz możliwy zasięg celów, które ten system (nie sam Putin, ponieważ jest on jedynie "twarzą" obecnego układu władzy na Kremlu) zamierza zrealizować na światowej scenie polityczno-gospodarczo-kulturowej. Byłaby mowa również o zakorzenieniu tak rozumianego "Putinizmu" w konserwatywnej myśli rosyjskiej (głównie XIX i XX wieku), a także o jego zbieżności z wątkami "konserwatywnego populizmu" w zachodnim kręgu kulturowo-cywilizacyjnym (problem tzw. "archaizmu" w myśli Juliusa Evoli, Rene Guenona i in.). Poruszymy także zagadnienie "warunków możliwości" przywrócenia cywilizowanych, sąsiedzkich relacji z Rosją pod warunkiem takiego rozstrzygnięcia wojny w Ukrainie, które byłoby (w wystarczający sposób) satysfakcjonujące dla demokratycznej Ukrainy i całego Zachodu. |
Nauki humanistyczne |
|

