wykład

Aby były możliwe dalekie loty do odległych planet naszego układu musimy dysponować, masywnymi rakietami z dużymi siłami ciągu silników albo możemy zastosować mechanizm, który nazwa się „procą grawitacyjną”. Pozwala on wykorzystać sąsiedztwo planet, które satelita spotyka po drodze swojej wyprawy. Proca grawitacyjna została opracowana w 1959 roku w moskiewskim Instytucie Matematycznym im. Stiekłowa. Została ona pierwszy raz zastosowana przez NASA do przyspieszania sondy Mariner 10 w 1974 roku.

Wytłumaczę podstawy fizyczne procy grawitacyjnej. Pokażę związki tej metody ze zwykłymi zderzeniami i zapoznam z wynikami symulacji numerycznych takich procedur przy różnych parametrach lotu statków kosmicznych oraz różnych parametrach ruchu planet.

Fizyka jądrowa, już od swoich początków w laboratoriach Marii Skłodowskiej-Curie, była interdyscyplinarną nauką, która miała ogromny wpływ na badania medyczne i praktykę kliniczną. Radioterapia jest obecnie stosowana w leczeniu raka od ponad 100 lat. Podczas wykładu zostaną zaprezentowane zmiany jakim uległo leczenie nowotworów i jakie są dalsze perspektywy skutecznej radioterapii.
Celem radioterapii jest skutecznie napromienić guz oszczędzając sąsiadujące z nim zdrowe tkanki. Spełnienie jednoczesne tych dwóch warunków- skuteczności i bezpieczeństwa nadal  stanowi wyzwanie techniczne, przed którym staje dziś fizyka jądrowa.
Dwie najczęstsze formy radioterapii to radioterapia z użyciem zewnętrznej wiązki uzyskiwanej z akceleratora medycznego oraz brachyterapia, która polega na wszczepieniu radioaktywnych izotopów bezpośrednio do leczonej objętości lub w jej pobliżu.
Radioterapia wiązką zewnętrzną odbywa się za pomocą wiązek elektronów, fotonów i ciężkich jonów. Nowoczesne technologie radioterapii umożliwiają dostarczanie wiązki z wielu kierunków, "dopasowanych" do kształtu guza i modulowanych z szybko zmieniającą się intensywnością. Przykłady terapii konformalnej obejmują radioterapię wiązką o  modulowanej intensywności (IMRT), radioterapię stereotaktyczną (SRT) i radiochirurgię stereotaktyczną (SRS)- system CyberKnife oraz radioterapię hadronową.
Typowe techniki brachyterapii obejmują wiele metod, od wszczepiania stosunkowo dużych, widocznych źródeł radioaktywnych w pobliżu lub bezpośrednio do objętości guza, co jest najczęściej stosowane w leczeniu raka prostaty, po radioembolizację, w której dostarczane są miliony mikroskopijnych radioaktywnych mikrosfer Y-90 przez cewnik bezpośrednio do łożyska guza, jak stosuje się dzisiaj w leczeniu guzów wątroby.

The role of symmetry in the Universe, our life, and in physics is so versatile that one must deal with a particular area. I address the role of symmetry in the physics of macroscopic phases of matter and their transformations called phase transitions. Bodies with very different molecules often represent the same phase of matter because, actually, a macroscopic phase is determined only by its symmetry.Many fundamental effects of phase transition can be predicted considering the symmetry alone, making the calculations involved very simple. Depending on the symmetry of macroscopic phases, the transformation between them, a phase transition, can be of two different kinds. The second order phase transition occurs in bodies with the so-called polar symmetry. This transition is also described as a spontaneous symmetry breaking of the original phase. The common example of polar order is a magnet with molecules bearing magnetic moments (small magnets). The transition from the isotropic (all molecular magnets are oriented chaotically making no macromagnet) to the polar (ferromagnetic) phase occurs when the temperature decreases to the so-called Curie temperature Tc and the energy prevails over entropy. The very important property of this second order transition is that the two phases, the nonmagnetic and magnetic, cannot coexist, i.e., the body is either magnet (below Tc) or non-magnet (above Tc). The first order phase transition occurs in a body with the non-polar symmetry. The common example is a nematic liquid crystal, which has been used as a working optical element in the cell-phone and computer displays. A nematic liquid crystal consists of elongated molecules. When these molecules are oriented chaotically, the liquid is isotropic (dark when seen in a microscope). As the temperature decreases to certain value TNI, the molecules get oriented along single direction called director; such liquid is an anisotropic nematic liquid crystal (colors appear!).The order is non-polar as both directions along the director are indistinguishable. The benchmark of this transition (which is similar to the water-ice transition) is that the two phases, nematic and isotropic (ice and water) can coexist in some narrow temperature interval. The second and first order transitions are very different, but the whole difference is solely in the symmetry of the phase of matter. Thus, the main effects can be predicted without any calculations because only Her Majesty Symmetry rules them.

Astrofizyczne czarne dziury – zarówno te powstałe w wyniku kolapsu gwiazdy jak i te supermasywne, znajdujące się w centrach galaktyk - są ekstremalnie zwartymi obiektami z których nic, nawet światło, nie może się wydostać. Pomimo tego obiekty te mogą “być widoczne” pod warunkiem, że oddziałują ze swoim kosmicznym otoczeniem pochłaniając w wystarczającym tempie materię znajdującą się w pobliżu.

W wypadku gwiezdnych czarnych dziur dzieje się tak gdy obiekt znajduje się w ciasnym układzie podwójnym i czarna dziura stopniowo ściąga materię od sąsiada, tworząc rotujący różniczkowo dysk akrecyjny, poprzez który materia spiraluje do centrum.

Co istotne, jeśli spadająca materia posiada niezerowy moment pędu, to w pewnej odległości od centrum (większej niż rozmiar horyzontu zdarzeń), może poruszać się po orbicie kołowej i aby wpaść pod horyzont musi ten moment pędu wytracić – na przykłąd wskutek tarcia lub turbulencji. W wypadku dysków akrecyjnych ważnym czynnikiem jest obecność pola magnetycznego. Niestabilność magneto-rotacyjna pomaga materii pozbywać się momentu pędu. Jeśli jednak pole magnetyczne jest bardzo silne, to potrafi też odpychać materię od horyzontu. Mamy wówczas do czynienia z efektem tak zwanego dysku aresztowanego magnetycznie (MAD).

Badanie tego procesu wymaga rozwiązania równań różniczkowych których zazwyczaj nie da się rozwiązać analitycznie. Istnieją jednak wiarygodne metody numeryczne umożliwiające modelowanie zjawisk zachodzących w otoczeniu czarnych dziur i przeprowadzenie symulacji komputerowych interesujących nas obiektów.

Podczas wykładu opowiem o badaniach prowadzonych od strony teoretycznej, oraz o tym, co można zobaczyć w otoczeniu czarnych dziur dzięki nowo zbudowanym teleskopom. Na przykład, metodami interferometrii radiowej możliwe było uzyskanie obrazu pierścieni świetlnych otaczających horyzonty czarnej dziury w galaktyce M87 oraz znajdującego się w centrum naszej galaktyki galaktyki Sgr A*. Pierścień ten świeci dzięki emisji promieniowania synchrotronowego, które dobrze zgadza się z scharakterystyką dysku o strukturze MAD.

Z kolei dzięki teleskopom optycznym i satelitom odbierającym promieniowanie wysokich energii, wiemy że część materii obecnej w otoczeniu czarnej dziury nie wpada do niej, lecz uwalnia się i jest wyrzucana na zewnątrz, w rzadkich, wąskich strugach namagnesowanej plazmy, tzw. kosmicznych dżetach. Są one rejestrowane przez dostępne naukowcom instrumenty

Podróż po Kosmosie w wirtualnej rzeczywistości. Za pomocą gogli VR uczestnicy będą mogli wejść do wnętrza Międzynarodowej Stacji Kosmicznej ISS i odkryć nawet kilkadziesiąt miejsc, w których astronauci dokonują codziennych czynności bądź istotnych eksperymentów.

Imagine a universe where most of what exists is invisible, dominated by an unseen force driving its expansion and an unseen form of matter shaping the structures. Well, that is precisely what we think our Universe looks like. Join us for an informal discussion of what evidence we have to support this idea.

The story begins with galaxies that rotate faster than they should, hinting at an invisible mass providing extra gravitational pull. As we explore further, we find galaxy clusters that don't have enough visible matter to hold them together, implying a mysterious hidden substance. This invisible mass, known as dark matter, becomes even more evident when we observe how light from distant objects bends around such massive objects.

Our journey continues with the ripples created by sound waves moving through the early universe. These ripples help us understand the composition and proportions of our universe. They can be observed in the typical separation between galaxies and in the cosmic microwave background (CMB), a remnant from the early universe. This is the oldest light we can observe. Minor temperature fluctuations in this light help us understand the distribution of matter after the Big Bang. These patterns suggest that dark matter played a significant role in forming the galaxies and structures we see today.

Pieced together, these different probes support our understanding of how dark matter shapes the universe. Whether you're an avid astronomy fan or just curious about the cosmos, this talk will reveal the fascinating techniques scientists use to uncover the dark side of the cosmos.

W drugiej zasadzie dynamiki Newton stwierdził, że przyspieszenie jakie uzyskuje ciało jest rezultatem działania siły na to ciało. I tak jest w układach inercjalnych – których istnienie zapostulował Newton w swojej pierwszej zasadzie dynamiki. Jak na ciało nie działa w takim układzie żadna siła to ciało powinno pozostawać w spoczynku lub poruszać się ruchem jednostajnym prostoliniowym.
Problem pojawia się w układach nieinercjalnych. Ich najprostsza definicja jest taka, że te układy poruszają się z własnym przyspieszeniem. Co wtedy? Wówczas ciała znajdujące się w takich układach ze względu na swoją bezwładność zaczynają się poruszać z przyspieszeniem (tak jakby działała na nie jakaś siła). Ale my nie jesteśmy stwierdzić źródła tej siły. Siła, która nas pcha do tyłu w przyspieszającym tramwaju albo wypycha na zewnątrz w czasie obrotu karuzeli nie jest żadną realną siłą tylko siłą pozorną wynikającą jedynie ze znajdowania się w układzie nieinercjalnym. Mało tego jak na zachowanie ciał spojrzymy z układu inercjalnego wszystko wydaje się być „normalne”. „Dziwność” zachowania się ciał wynika z różnej perspektywy, z której na nie patrzymy.
Wytłumaczę kiedy pojawiają się siły pozorne. Opowiem m.in. o sile Coriolisa (wahadle Foucaulta) i sile odśrodkowej. Przeanalizujemy ten sam ruch jednocześnie z punktu widzenia układu nieinercjalnego i inercjalnego. Zobaczymy, że siła grawitacji wydaje się nie być „normalną” siłą a jest podobna do sił pozornych. Na zakończenie zastanowimy się nad sztuczną grawitacją oraz metodami jej wytwarzania.

During the course of this lecture, the audience will have the opportunity to interact with copies of different objects from ancient Egypt.

The goal of this lecture is to introduce people to the concepts of ‘talking objects’ from ancient Egypt, that is the idea that all archaeological finds ‘speak for themselves’ if one lets them. The notion of how they could possibly ‘speak’ to ancient Egyptians will also be demonstrated through explaining the ancient settings of the objects.

Special attention will be paid to the material the objects are made out of, as these give a great detail of information about the intentions of Egyptians about the purpose of the objects.

Buen vivir, czyli dobre życie, to idea wywodząca się tradycji rdzennych mieszkańców_ek Ameryki Łacińskiej. Zyskuje coraz szerszą popularność jako alternatywna wizja rozwoju lub wręcz alternatywa dla rozwoju, m.in. zapisano ją w konstytucjach Boliwii i Ekwadoru.

Podczas naszego spotkania spróbujemy odpowiedzieć na pytania: Co oznacza „dobre życie”? Jakie relacje pomiędzy człowiekiem a przyrodą zakłada? Na czym polega taka koncepcja równowagi środowiskowej? Jaki ma potencjał we współczesnym świecie, stojącym w obliczu katastrofy klimatycznej?

Wykład jest organizowany w ramach projektu "Idee postępu i rozwoju w kontekście kryzysu klimatycznego w filozofii peryferyjnej w XXI wieku", Narodowe Centrum Nauki, nr projektu 2021/43/B/HS1/03354.

Czy autorka Nad Niemnem lubiła się fotografować? Czy zbierała zdjęcia innych osób?

Odpowiedzi na te pytania można znaleźć w Archiwum Elizy Orzeszkowej w Instytucie Badań Literackich PAN w Warszawie (sygn. 786), które zawierają nieliczne fotografie pisarki oraz ponad 200 zdjęć – przede wszystkim portretowych – jej korespondentów (zarówno dobrych przyja­ciół, jak i przelotnych znajomych, cenionych literatów i osób zupełnie nieznanych). Własne i cudze fotografie dla Orzeszkowej były bardzo ważne i pełniły najrozmaitsze funkcje – od materiału promocyjnego dla wydawców i czasopism, przez pamiątki z konwencjonalnej wymiany uprzejmości z wielbicielami jej talentu, po znak bliskości, ułatwiający zacieśnienie listownej więzi z zaufanymi osobami. Wybrane przykłady zdjęć, pochodzących z polskich i zagranicznych zakładów fotograficznych, ukazują dziewiętnastowieczne standardy kreowania wizerunku, zaś cytaty z korespondencji pisarki oraz dedykacje na fotografiach świadczą o ich niezwykle istotnym miejscu w ówczesnej kulturze, łączącym sferę prywatną i publiczną.

Zapraszamy na wycieczkę z przewodnikiem po otwartym we wrześniu 2024 r. cyfrowym repozytorium Polski Szekspir UW, w którym zgromadziliśmy polskie przekłady Szekspira z XIX, XX i XXI wieku. W trakcie spotkania opowiemy o okolicznościach powstania blisko trzystu polskich przekładów Szekspira, tłumaczach, którzy pracowali nad tymi tekstami, a także rozmaitych strategia tłumaczenia. Omówimy też losy przekładów, ich teatralny i czytelniczy odbiór. W drugiej części spotkania zaplanowaliśmy dyskusję panelowa z udziałem tłumaczy (Stowarzyszenie Tłumaczy Literatury) i krytyków, poświęconą Szekspirowi, specyfice przekładu literackiego oraz praktykom teatralnym związanym z inscenizacjami klasyki. Porozmawiamy również o wpływie kolekcji cyfrowych i znaczeniu otwartej nauki dla upowszechniania wiedzy o historii kultury. Posłuchamy też krótkich fragmentów Szekspira w przekładzie z różnych epok.

Finlandia od lat wygrywa w rankingu na najszczęśliwszy kraj świata – w 2024 roku zdobyła ten tytuł po raz siódmy z rzędu. Na wykładzie odpowiemy sobie na pytanie, co to jest World Happiness Report i co bada, a także co sprawia, że Finowie czują się szczęśliwi i mają poczucie sensu życia. Omówimy także najważniejsze wartości i sposób życia Finów. Dowiemy się, jak kanadyjska dziennikarka odnalazła w Finlandii utracone szczęście, co to jest sisu, i dlaczego jest nazywane fińską sztuką życia przez Emilię Lahti. Poznamy także, jak definiuje szczęście i sens życia fiński filozof i badacz szczęścia Frank Martela. Na końcu spróbujemy zdefiniować, czym jest szczęście, odwołując się do słów fińskiego pisarza Petriego Tamminena.

Z perspektywy stosunków polsko-szwedzkich szczególnie interesującą grupę stanowią XVII- i XVIII-wieczne szwedzkie łupy wojenne z terytorium Rzeczypospolitej. Pozyskiwanie łupów przez szwedzką armię w czasie potopu szwedzkiego (1655–1660) było zorganizowane centralnie, dzięki czemu dysponujemy zachowanymi spisami i inwentarzami wywiezionych przedmiotów. Oczywiście, mają one różny stopień szczegółowości, lecz niewątpliwie umożliwiają odtworzenie zarówno organizacji przedsięwzięcia, jak i rodzaju wywożonych przedmiotów. Okres wielkiej wojny północnej (1700–1721) pozostaje praktycznie niezbadany, zaś obiekty z tego czasu trudne do uchwycenia, głównie ze względu na pozyskiwanie przedmiotów przez oficerów, prywatnie.

Łupy wojenne wzięte podczas wojen polsko-szwedzkich są częściowo opracowane, lecz brakuje całościowego spojrzenia na to zagadnienie. Dotychczas powstał katalog poloników w zbiorach zamku Skokloster, a także kilka – choć niepełnych – opracowań poświęconych archiwaliom i książkom. Równie szczątkowe i rozproszone są opracowania poświęcone innym polonikom w szwedzkich zbiorach. Niezbędne jest więc podjęcie tematu badawczego poświęconego obecności poloników w zbiorach szwedzkich, a następnie skatalogowanie i udostępnienie maksymalnie szerokiej grupie odbiorców wyników tych prac. Celem wystąpienia jest podsumowanie dotychczasowych badań nad polonikami w Szwecji oraz wskazanie perspektyw prowadzenia dalszych prac dokumentacyjnych i badawczych. 

Wykład dotyczyć będzie osób, które odczuwają niezgodność płciową i potrzebę tranzycji. Kluczowe w ukazaniu wybranych aspektów różnie reprezentowanego doświadczenia nieprzystawalności tożsamości płciowej do płci przypisanej przy urodzeniu i tranzycji będą teksty autobiograficzne (w tym polskie).

            Prześledzę introspekcyjne biblioteki, biblioteczki osób trans i odpowiem na pytania związane z ich doświadczeniami lekturowymi. Jakie role w życiu transpłciowych kobiet i transpłciowych mężczyzn odgrywają przeczytane przez nich książki i proces interakcji między nimi jako czytelniczkami / czytelnikami a tekstem. Czy literatura może wziąć rzeczywisty udział w tożsamościowych rozpoznaniach? Czy można wykazać intertekstualny charakter podmiotu transpłciowego przy zastosowaniu narzędzi literaturoznawczych (terminów, pojęć, kategorii)?

            Analizy wybranych relacji autobiograficznych (Kingi Kosińskiej, Anny Grodzkiej, Macieja Lotera, Daniela Zamojskiego, Maud Marin, Justin Vivian Bond) będą zorganizowane wokół następujących rekwizytów: lustro, lalka, ekran, dowód osobisty. Refleksji zostaną poddane zagadnienia związane z: aktem ubierania się (doznawaniem tkanin), zmianą fryzury i zapachu (funkcja perfum), transgresją głosu, wyborem imienia, korektą płci metrykalnej oraz  projekcją marzeń i palimpsestem.

            Przyglądając się procesowi tworzenia literatury dokumentu osobistego, przedstawię wpływ autobiografii ustnych. Czy można już mówić o wykrystalizowaniu się odmiany transpłciowego dyskursu autobiograficznego? W jakich warunkach i w jakiej przestrzeni kształtuje się poetyka doświadczenia transpłciowego? Czy napisana autobiografia staje się częścią ciałoteksu?

Dwie osoby uczestniczące w wykładzie otrzymają (w drodze losowania) książkę CiałoTeksty. Literackie i filmowe reprezentacje transpłciowości.

Ów cytat z Platońskiego „Fedona” mówi o poznaniu zakończonym sukcesem, czyli udanym (wydajnym) identyfikowaniu rzeczywistości. Poznawać można w ramach różnych aktywności. Okazuje się, że zwłaszcza w najtrudniejkszych przypadkach udane poznanie umożliwiają: sztuka i filozofia. Podczas spotkania zobaczymy, jak poznanie przez sztukę lub filozofię ukazywali Bruno Schulz, Stanisław Ignacy Witkiewicz i Roman Ingarden.

Sposób przedstawiania otaczającego świata w sztuce egipskiej jest odległy od tradycji klasycznej, z której wyrasta europejska, czy też szerzej rozumiana, zachodnia kultura. Dlatego nieprzygotowanemu obserwatorowi płaskorzeźb na ścianach świątyń oraz grobowców trudno jest zrozumieć i zaakceptować schematyczne, pozbawione perspektywy, a niekiedy wydawałoby się wręcz karykaturalne odwzorowywanie, szczególnie na płaszczyźnie, trójwymiarowej rzeczywistości. Co zatem leżało u podstaw takiej koncepcji?

W pierwszej kolejności należy uświadomić sobie, że dawni Egipcjanie żyli w świecie całkowicie odmiennym od współczesnego. W świecie w pełni zależnym od boskich sił natury, przepełnionym magią, w którym stereotypowe rozumienie różnych zjawisk oraz trudne warunki egzystencji w dużej mierze determinowały intelektualny i społeczny rozwój człowieka. W takiej przestrzeni rozwijała się sztuka egipska. Funkcjonalnie była ona najczęściej powiązana z wiarą Egipcjan w życie pozagrobowe i idącą za tym koniecznością zapewnienia zmarłemu pośmiertnego bytu. Niezbędne do życia w zaświatach było istnienie tu na ziemi trwałego wizerunku zmarłego w postaci posągów, które zastępowały ciało i pozwalały na bytowanie w nim ka – w dużym uproszczeniu pozbawionego wad, nieśmiertelnego elementu duchowej egzystencji człowieka. Ten aspekt „trwałości” miał dla Egipcjan fundamentalne znaczenie. Nie może więc dziwić, że najwięcej przedstawień ludzkich rzeźbiono w skałach, często najtwardszych spośród dostępnych w Egipcie, jak na przykład bazalt, porfir, granit, czy dioryt. Niemniej ważne wydaje się jednak to, że schematycznie i powtarzalnie modelowany wizerunek był także, poprzez swoją niezmienną formę, niejako kolejnym gwarantem metafizycznie pojmowanej „trwałości”. Taki pogląd jest równocześnie jednym z istotnych czynników, który leży u podstaw fenomenu sztuki egipskiej, jej jednolitości i niezmienności stylistycznej.

Pojęcie „wolność” ma różne konteksty. Zasygnalizuję problem wolności jednostki walczącej o uniezależnienie, a także narodów, które chcą wyzwolić się z okowów zniewolenia społecznego czy uzyskać swobodę od zaborców.

W kontekście polskiej kinematografii terminu „western”używa się najczęściej w odniesieniu do kilku filmów z przełomu lat 60. i 70. XX wieku, opowiadających o budowaniu nowego porządku na powojennych pograniczach Polski. Istnieją też polskie westerny filmowe, imitujące gatunek amerykański, ale należy je raczej uznać za kurioza. W ostatnich latach w kinie polskim można zauważyć tendencję do wykorzystywania elementów gatunku westernu w fabułach opowiadających o Polsce po 1989 roku – i temu zjawisku będzie poświęcone spotkanie. Omówione zostaną filmy Yuma, Disco Polo, Pokot i Eastern.

Did the Victorians laugh at their Queen? And did Queen Victoria have a sense of humor? The talk will concern the satirical representations of the stereotypically “unamused” monarch in the 19th century and in later times.

W XVIII wieku co najmniej sześciu prałatów otrzymało nominację kardynalską z rekomendacji królów Polski. Dlaczego polscy monarchowie mieli wpływ na wybór kardynałów, czyli najważniejszych doradców głowy Kościoła katolickiego? Czy w XVIII wieku, dobie oświecenia, rozbiorów i rewolucji, relacje z papieżem miały znaczenia dla świeckich władców? W wykładzie spróbujemy – skupiając się na wąskim i mało zbadanym problemie wpływu członków „społeczności książąt” na kształt kolegium kardynalskiego – zarysować stawkę stosunków z Rzymem oraz kulisy nadtybrzańskiej dyplomacji.

Cezurą we współczesnej literaturze białoruskiej są lata 90. XX wieku i rozwiązanie ZSRR. Wówczas bowiem na scenie literackiej spotkali się przedstawicieli wielu pokoleń o różnych poglądach, co do kształtu nowej literatury. Na przestrzeni ostatnich 30 lat w twórczości białoruskich autorów pojawiały się motywy typowe dla nurtów europejskich jak np. tematyka przestrzeni, feminizm czy rewizja okresu przełomu. Niewątpliwie obecne uwarunkowania społeczno-polityczne Białorusi skłaniają do ożywionej dyskusji nie tylko w sferze publicznej, ale także są jednym z tematów literatury, tak o charakterze wspomnieniowym, jak i beletrystycznym.  Sfałszowane wybory na prezydenta w 2020 r. i brutalnie stłumione protesty są jednym z motywów w literaturze ostatnich trzech lat. Należy jednak podkreślić, że utwory podejmujące aktualne problemy społeczno-polityczne są wydawane poza granicami Białorusi jak np. książki Bacharewicza. W ojczyźnie autora niektóre są już zakazane. Obecna sytuacja na Białorusi w tym zaostrzone represje przeciwko osobom krytykującym reżim, a także obrońcom praw człowieka, brak wolności słowa i stale rosnąca liczba więźniów politycznych jak i emigrantów budzą niepokój i skłaniają do dyskusji na temat perspektyw białoruskiej twórczości.

Meksykańska malarka i ikona latynoamerykańskiego feminizmu Frida Kahlo nosiła z upodobaniem stroje zapoteczek z regionu Istmo de Tehuatntepec, na południu meksykańskiego stanu Oaxaca. Znajdziemy je na autoportretach artystki, fotografiach dokumentujących jej życie, bogata kolekcja ubiorów zajmuje poczesne miejsce w muzeum jej poświęconym, w mieście Meksyk. Utowarowienie wizerunku Kahlo spowodowało zawłaszczenie kulturowe: często w przekazach pop-kulturowych suknie zapoteczek nazywane są „sukniami Fridy Kahlo”, regionalny ubiór stał się częścią „wizerunku a’la Frida Kahlo”.

W trakcie wykładu przyjrzymy się genezie stroju, który powstał na przełomie XIX i XX wieku jako produkt modernizacji regionu. W porewolucyjnym Meksyku kulturowy nacjonalizm uczynił z wizerunku zapoteczek z Istmo ikoniczną reprezentację indiańskiej / rdzennej kobiecości, a Meksykanki z elit intelektualnych, w tym Frida Kahlo, zaczęły nosić ich stroje w przestrzeniach publicznych. Odświętny ubiór zapoteczek stał się wyrazem etnicznej i regionalnej dumy a także jednym z kluczowych elementów dziedzictwa narodowego Meksyku.

Porozmawiamy o kulturowym znaczeniu stroju w rozbudowanym systemie fiest religijnych (velas) i rodzinnych oraz lokalnej polityce. Skupimy się ma współczesnych przekształceniach regionalnego stylu; oficjalnych konwencjach ubiorów, zmieniających się modach i kodeksach odpowiedniego zachowania/noszenia sukni, akcesoriów czy przybrań głowy. Zapoteczki mają pokaźne kolekcje strojów, którymi się wymieniają czy sprzedają. Kreacje noszone w trakcie fiest nie powinny się powtarzać.

Dlatego przemysł modowy stanowi ważną część lokalnej gospodarki, jest przestrzenią kreatywności, sprawczości i podstawą utrzymania dla wielu kobiet i rodzin, w tym muxes – osób reprezentujących tzw. trzecią płeć.  W ostatnich dekadach również muxes zakładają odświętne stroje regionalne i celebrują swoja płciową, etniczną i regionalna tożsamość podczas cyklu majowych fiest (vela muxe). Co więcej, w ostatnich latach stali/ły się nowym elementem re-brandingu kraju. Wizerunki muxe w regionalnym stroju zdobią okładki prestiżowych magazynów (np. Elle), są też stałymi elementami kampanii w przestrzeni publicznej promujących Meksyk jako kraj wspierający różnorodność, w tym płciową.

Las but not least: porozmawiamy o pracy antropolożki „od kuchni”, czyli ucieleśnionym doświadczeniu noszenia odświętnego, paradnego, uszytego z aksamitu stroju, w tropikalnym klimacie, podczas kilkudniowych obchodów

Czy Eliza Orzeszkowa mogła otrzymać literacką nagrodę Nobla? Czym była dla niej ta wielka szansa? Jak się do tego przygotowała? Dlaczego ostatecznie przegrała i jak zniosła tę porażkę?
Przejrzana pod tym kątem korespondencja powieściopisarki (przede wszystkim z jej szwedzką tłumaczką Ellen Wester) daje odpowiedzi na te i inne pytania związane z możliwością otrzymania nagrody, która wdług słów samej Orzeszkowej: „byłaby zapewne […] szczęściem niewypowiedzianym”. Na ten ważny epizod z jej życia nowe światło rzucają niepublikowane dotąd listy m.in. od tłumaczy przechowywane w Archiwum Elizy Orzeszkowej w Instytucie Badań Literackich PAN w Warszawie. Nominacja autorki Nad Niemnem do literackiej nagrody Nobla (która miała być po raz pierwszy przyznana kobiecie-pisarce) dowodzi ogromnej popularności Orzeszkowej poza granicami kraju dzięki licznym przekładom jej dzieł w drugiej połowie XIX i na początku XX wieku.

Czy otaczająca nas rzeczywistość składa się z gotowych faktów, czy może jest naszym wytworem? Czy różne obrazy świata dostarczane przez percepcję, teorie naukowe, doktryny religijne, wizje artystyczne i systemy filozoficzne dadzą się ze sobą pogodzić? W trakcie wykładu poszukamy odpowiedzi na te pytania.