Uniwersytet Warszawski

„Wyobraźnia jest ważniejsza, niż wiedza. Wiedza jest ograniczona do tego, co wiemy i rozumiemy, podczas gdy wyobraźnia obejmuje cały świat i wszystko, co kiedykolwiek będziemy wiedzieć i rozumieć” powiedział Albert Einstein. „Wyobraźnia socjologiczna to umiejętność, która daje nadzieje na wyzwolenie jednostki, oferuje jej możliwość wzniesienia się ponad ograniczające ją struktury społeczne i zrozumienie związków między tym, co jednostkowe, a tym, co ogólne i historyczne” głosił Charles Wright Mills. Wyobraźnia jest nie tylko piękna, ale i bardzo ważna w życiu tak twórczym jak i zwykłym, w naszych miejscach nauki i pracy. Tymczasem wyobraźnia niećwiczona zanika, podobnie jak każdy organ niećwiczony, zanika. O ile kreatywność jest w stanie z powodzeniem realizować sztuczna inteligencja, to wyobraźnia twórcza (emergencja) jest cechą wyłącznie systemów żywych. Jako część ekosystemu Ziemi powinniśmy więc zadbać o kondycję naszej wyobraźni. Eksperyment społeczny, do którego zapraszam, proponuje intensywną siłownię dla wyobraźni społecznej.

Na jakie wysiłki zdobyć się musi ludzki umysł, aby przebyć drogę od formy wyrażenia do jego znaczenia? Sceną główną, na której rozgrywa się pełen ekspresji spektakl spajania znaczeń w teksty, jest ludzki mózg. Neurobiologia nie zna jednak odpowiedzi na postawione wyżej pytanie. Drogę przez nieznane toruje nam teoria mieszanin pojęciowych, sformułowana na styku lingwistyki i kognitywistyki. Ujmuje ona znaczenia wyrażeń jako mieszaniny pojęciowe – hybrydy będące świadectwem dynamiki ludzkich mechanizmów poznawczych. Funkcjonowanie tych mechanizmów – które podczas wykładu zrekonstruujemy na konkretnych przykładach – dowodzi, że nasz umysł z natury dąży do redukcji złożoności problemów. Czyni to w sposób zdumiewający. Redukcja złożoności sprawia, że formułując teksty, utożsamiamy formę wyrażeń z ich znaczeniem. Wrażenie to redukuje wysiłek wkładany w myślenie i komunikację. Jest to iluzja skądinąd pożyteczna, którą jednak teoria mieszanin pojęciowych bezlitośnie demaskuje. Znaczenia wyłaniają się bowiem w konfrontacji z kontrfaktycznością, we współbrzmieniu analogii i podobieństwa, w zmaganiach z ograniczeniami, jakie narzucają nam przestrzeń i czas. Przeczytanie książki, wysłuchanie czyjejś opowieści jest – zaledwie i aż – bodźcem, iskrą inicjującą powstawanie i przeobrażanie się znaczeń. Poprzez zaskakujące współoddziaływanie relacji strukturyzujących znaczenia (relacji analogii, rozbieżności itp.), nasza wyobraźnia sprawia, że dane wyrażenie zaczyna „mienić się” zupełnie nowymi barwami.

Na wykład zapraszam wszystkich, którzy chcą dowiedzieć się, dlaczego wyrażenie child-safe bazuje na scenariuszu zagrożenia dla dzieci oraz jak pracuje nasza wyobraźnia, kiedy myślimy o ewolucji dinozaurów w ptaki.

Geohistoria, czyli połączenie historii i geografii, to bardzo ciekawa perspektywa patrzenia na otaczający nas świat: wydarzenia historyczne działy się bowiem w przestrzeni, a przestrzeń wypełniona jest wydarzeniami historycznymi. Jedną z możliwości spojrzenia na przestrzeń wypełnioną takimi wydarzeniami są dawne mapy, czyli takie, które opracowano w przeszłości przez dawnych kartografów, stosujących historyczne metody pracy. W czasie lekcji przedstawimy opracowaną przez zespół w IH PAN aplikację “Mapy z przeszłością” (https://atlas.ihpan.edu.pl/pastmaps/) i jej możliwości: wyświetlanie dawnych map (XIX-XX w.), porównywanie ich ze sobą, lokalizację GPS (na urządzeniach mobilnych) czy też wyszukiwanie miejscowości. Uczestnicy będą mogli na żywo przeglądać aplikację na własnych smartfonach lub innych urządzeniach przenośnych oraz dzielić się swoimi odkryciami w mediach społecznościowych (Facebook, Twitter) pod hasztagiem #mapyzprzeszloscia. Oprócz wspomnianego serwisu zaprezentowana zostanie również platforma „Atlas Fontium” (https://atlasfontium.pl/), na której znajdują się dawne i historyczne mapy, cyfrowe edycje źródeł, dane historyczne i opracowania wybranych tematów badawczych z historii Polski. Obie strony, w połączeniu z pozostałymi cyfrowymi zasobami IH PAN, umożliwiają samodzielną podróż w czasie i przestrzeni, stanowiąc zarazem inspirację do podejmowania własnych wypraw terenowych i odkrywania tajemnic historii lokalnej.

Woda, H 2 0, związek chemiczny niezbędny do życia każdego organizmu na Ziemi. Postępujące zanieczyszczenie środowiska powoduje, że mamy coraz większe trudności ze zdobyciem dobrej jakościowo wody do picia. Ismail Serageldin wiceprezes Banku Światowego już w 1995 roku twierdził „Jeśli wojny tego wieku toczyły się o ropę, to wojny następnego stulecia będą toczyły się o wodę.” Konflikty o dostęp do źródła czystej wody pitnej nie są niczym nowym. Przez brak wody upadały cywilizacje.
W czasie zajęć uczniowie dowiedzą się jak niedobór wody pitnej doprowadzał i doprowadza do lokalnych i międzynarodowych konfliktów. Jakimi zasobami wód dysponujemy jako Polska i cały świat. Jak ważne jest to co niewidoczne, czyli wody podziemne.

Białka są składnikami wszystkich żywych komórek, a ich nieustanna praca zapewnia prawidłowe funkcjonowanie całych organizmów. Naukowcy starają się zgłębić tajniki białek, aby jak najlepiej zrozumieć mechanizmy komórkowe, w tym te odpowiedzialne za procesy chorobowe. Z drugiej strony, białka są wykorzystywane jako leki (np. insulina), a dzięki swoim zróżnicowanym właściwościom znajdują zastosowanie także w przemyśle, np. spożywczym i chemicznym. Zarówno niektóre cele badawcze (coraz lepsze poznawanie białek), jak i praktyczne zastosowania przemysłowe wymagają uzyskania wyizolowanych białek, oczyszczonych od innych składników komórkowych. W trakcie zajęć opowiemy o tym, jak skłonić bakterie, by produkowały dowolne (nawet ludzkie) białko oraz zaprezentujemy wybrane metody, które naukowcy stosują na co dzień do otrzymywania białek, ich oczyszczania i podstawowej analizy. W trakcie lekcji  uczniowie będą również mogli w kilkuosobowych zespołach własnoręcznie przeprowadzić prostą procedurę eksperymentalną

Muzyka i język charakteryzują się określoną strukturą, posiadają rytm oraz oparte są na zbiorze zasad. Obydwa systemy zależą też od przetwarzania neuronowego w obrębie kory słuchowej. Chociaż organizacja struktur dźwiękowych w muzyce nie może być porównywana w stosunku jeden do jednego z hierarchią jednostek w języku, to wykorzystanie podobieństw może okazać się pomocne na zajęciach języków obcych. Muzyka nie jest w dostatecznym stopniu wykorzystywana na zajęciach językowych, a jej wartość edukacyjna jest niedoceniania. Pierwszy powód determinują, często nieuzasadnione, obawy nauczycieli co do poprawności warstwy leksykalnej, na przykład w piosenkach. . Drugi argument jest niejednokrotnie podnoszony w kontekście ograniczonego czasu przeznaczonego na zajęcia i braku przekonania, czy ten cenny czas powinien być przeznaczony na wykorzystanie muzyki –narzędzia dydaktycznego, co do wartości którego nauczyciele nie mają pełnego przekonania. Z pomocą mogą przyjść badania neurolingwistyczne i neurokognitywne, którym przyjrzymy się podczas wykładu interaktywnego i postaramy się przełożyć ich wyniki na praktykę językową.

Celem wykładu będzie ukazanie globalnych trendów w turystyce na świecie. Pokazane zostaną poszczególne studia przypadków kurortów turystycznych z całego świata oraz zostaną wskazane pozytywne i negatywne aspekty globalizacji w odniesieniu do krajów rozwijających się i rozwoju turystyki na ich obszarze. Omówione zostaną zagadnienia związane z gospodarką turystyczną, jej wpływem na tworzenie PKB, ograniczeniami środowiskowymi i barierami społeczno-kulturowymi. Zostanie ukazany wpływ pandemii COVID-19  na światowy sektor turystyki, oraz omówione zostaną najważniejsze typy turystyki: aktywna, zrównoważona, kulinarna, biznesowa, kwalifikowana, kulturalna oraz "city-break".

Nasze spotkanie składa się z 2 części: krótkiego wykładu w formie prezentacji i warsztatów językowych.

Opowiemy o wspólnym słowiańskim pochodzeniu języka ukraińskiego i polskiego, a także o historyczno-kulturowym kontekście wzajemnych kontaktów. Przybliżymy charakter polsko-ukraińskich wpływów językowych, wrócimy też uwagę na najważniejsze podobieństwa i różnice między językiem ukraińskim i polskim.

Powiemy, które z cech językowych pomagają w nauce języka ukraińskiego, a które mogą okazać się „fałszywymi przyjaciółmi”.

Warsztaty posłużą zapoznaniu z alfabetem cyrylickim i nabyciu umiejętności zapisu swoich imion, nazwisk oraz miejsc zamieszkania po ukraińsku. Nauczymy też naszych słuchaczy podstawowych zwrotów grzecznościowych w języku ukraińskim.

Na zajęciach sprawdzimy czy reklamy środków codziennego użytku, z którymi powszechnie spotykamy się w mediach, są prawdziwe. Zastanowimy się czy ich działanie i skuteczność została prawidłowo przedstawiona w przekazie medialnym, a następnie zweryfikujemy swoje hipotezy z zastosowaniem metody naukowej.

W dzisiejszych czasach gry wideo są wydawane w kilkunastu, a niekiedy nawet kilkudziesięciu różnych wersjach językowych na całym świecie. Nie zawsze jednak gracze są usatysfakcjonowani grą w rodzimej wersji językowej. Wielokrotnie na forach internetowych krytykują oni wydawców za błędy w grach wydawanych po polsku. Najczęściej wymienianymi usterkami są nienaturalna intonacja aktorów udzielających głosów pojawiającym się w grach postaciom, nadgorliwość w przekładaniu nazw własnych, czy nieścisłości gramatyczne lub ortograficzne negatywnie wpływające na odbiór gry. Błędy pojawiające się w polskich wersjach gier przetłumaczonych z innych języków nie zawsze muszą jednak wynikać z nieuwagi tłumaczy. Czasem mogą być one spowodowane strategiami podejmowanymi przez producentów, organizacją procesu tworzenia nowych wersji językowych gry, czy strukturą samych gier. Na spotkaniu przedstawione zostaną najczęściej wskazywane przez odbiorców błędy tego rodzaju oraz możliwe powody ich pojawiania się. Towarzyszyć im będą przykłady pochodzące z gier reprezentujących różne gatunki oraz wydanych zarówno w ostatnich latach, jak i w początkach dystrybucji gier w Polsce.

Język arabski jest językiem urzędowym w ponad dwudziestu krajach oraz jednym z sześciu oficjalnych języków ONZ. Liczbę jego rodzimych użytkowników ‒ posługujących się na co dzień rozmaitymi odmianami dialektalnymi i mieszkających przede wszystkim na Bliskim Wschodzie i w Północnej Afryce ‒ szacuje się na 360 mln. Różny poziom znajomości języka arabskiego prezentują również niearabscy muzułmanie. Język arabski jest zatem kluczem do poznania nie tylko bogatej kultury arabskiej, lecz także różnorodnych kultur muzułmańskich, zarówno w ich wymiarze historycznym, jak i współczesnym. Bez znajomości języka arabskiego nie sposób także zrozumieć skomplikowanej sytuacji politycznej, społecznej i gospodarczej na Bliskim Wschodzie i w Północnej Afryce, o której polskie media donoszą często w upraszczający, a czasami wręcz nierzetelny sposób.

Celem lekcji jest uświadomienie słuchaczom specyficznej sytuacji językowej w świecie arabskim, jak również zapoznanie ich z najpopularniejszymi zwrotami w arabskim języku literackim oraz jego wybranych dialektach. Te swoiste minirozmówki staną się punktem wyjścia dla zaprezentowania podstawowych informacji na temat pisma i fonetyki arabskiej, z uwzględnieniem jej geograficznego zróżnicowania.

Poznamy strukturę wody i lodu, dowiemy, dlaczego zimą spada śnieg, a jego płatki są sześciokątne a nie np. kwadratowe. A przede wszystkim: skąd to wszystko wiadomo? 

Dowiecie się w jaki sposób małe RNA (takie jak mikroRNA i siRNA) wpływają na ekspresję genów.
Spróbujemy rozwikłać tajemnice epigenetycznego dziedziczenia międzypokoleniowego
Zastanowimy się czy możliwe jest  przekazywanie cech z dziadków na wnuki.
Zapoznacie się z zaskakującymi eksperymentami i najnowocześniejszymi badaniami.

Na koniec wykładu, krótki Quiz z nagrodami dla najlepszych !!!!

Do zobaczenia

W poszukiwaniu cennych roślin ludzie udawali się w dalekie podróże. Niektóre z przypraw były wyżej cenione niż złoto. Z ich powodu Europejczycy podbijali nowe lądy. Skąd pochodzą powszechnie używane dziś rośliny przyprawowe? Jaka jest ich historia? Dlaczego dawniej były tak bardzo pożądane? 

Tematem lekcji będzie prezentacja świata turkijskiego, czyli regionów, gdzie używane są języki należące do grupy języków turkijskich. Główny nacisk położony będzie na język używany w Republice Tureckiej. Przedstawione zostaną: alfabet, podstawowe zwroty i wyrażenia grzecznościowe. Nauczymy się pytać o imię, pochodzenie, samopoczucie. Zaprezentowane zostaną także liczebniki oraz ich użycie w pytaniach o wzrost, wiek czy cenę towaru.

Jakich predyspozycji wymaga tłumaczenie symultaniczne (kabinowe), a jakich konsekutywne (następcze)? Jakie odczucia towarzyszą tłumaczowi, kiedy jednocześnie słucha tekstu, analizuje go, tłumaczy ustnie i kontroluje output? Co umożliwia mu dekalaż, salami, antycypacja i kondensacja? Wszystkich, których w tej kwestii nie satysfakcjonują jedynie domysły, zapraszam do laboratorium kabinowego na zajęcia z tłumaczenia symultanicznego i konsekutywnego z języka niemieckiego na język polski. Będą Państwo tłumaczyć teksty o tematyce ogólnej pod opieką wykwalifikowanej tłumaczki konferencyjnej.

Celem zajęć jest refleksja nad nowymi zjawiskami językowymi w polszczyźnie oraz ich ocena ze względu na przydatność w procesie komunikacji. Zostaną pokazane przykłady innowacji gramatycznych z podziałem na fonetyczne, słowotwórcze, fleksyjne i składniowe. Druga grupa to innowacje leksykalne, frazeologiczne i stylistyczne. Wiele uwagi zostanie poświęcone innowacjom słowotwórczym, a zwłaszcza sposobom ich derywowania za pomocą popularnych formantów. 

W dalszej części spotkania uczniowie poznają narzędzia internetowe używane przez językoznawców do badań nad językiem. Nauczą się korzystać z bardziej zaawansowanych funkcji Google, jak Google trends i Google scholar. Poznają też Narodowy Korpus Języka Polskiego.

Uczestnicy zostaną również zapoznani z projektem Obserwatorium Językowe Uniwersytetu Warszawskiego, którego celem jest rejestrowanie innowacji.

Warsztat obejmuję rozwój interkulturowej kompetencji komunikacyjnej, na którym uczestnicy będą zachęcani do odkrywania różnorodności kulturowej i językowej w celu zdobywania nowych umiejętności językowych i pogłębiania zrozumienia międzykulturowego. Jedną z kluczowych korzyści płynących z nauki języka angielskiego w ten sposób jest to, że zapewnia ona uczniom szerszy wgląd w bogatą różnorodność, która istnieje w anglojęzycznych krajach.

Zajęcia obejmują podstawowe zagadnienia z zakresu kartografii, ze szczególnym uwzględnieniem kartografii geologicznej. Młodzi uczestnicy zostaną zapoznani z elementami graficznymi mapy oraz poznają sposób ich właściwego odczytu. Poznają symbole oznaczające kierunki świata, siatkę współrzędnych i skalę mapy. Następnie zapoznają się z kompasem geologicznym i spróbują sami dokonać pomiaru. Podczas zajęć będą mieli okazję oglądnąć okazy skał ze strukturami geologicznymi, powstałymi na wskutek procesów tektonicznych i sedymentacyjnych.

Podczas zajęć młodzi odkrywcy wykonają zadania, polegające na stworzeniu własnej mapy i rozwiążą krzyżówkę utrwalającą pojęcia poznane podczas zajęć.

During the workshop pupils will learn about the history of cyanotype and its unique blue color. First, armed with curiosity and magnifying glasses, they will explore the diversity of leaves and flowers, appreciating the details that make each plant special. Next, pupils will experience how sunlight transforms plants into stunning works of art. They will create an art composition using plants, the cyanotype process and watercolors. Each pupil will take home created cyanotype artwork.

Lekcja prezentuje w formie popularnej podstawową wiedzę z zakresu powstawania jaskiń i form
krasowych.

Architektura reprezentacyjna pełni szczególną funkcję. Jej rolą jest nie tylko projektowanie siedzib ważnych instytucji czy świątyń. Ma ona dostarczać pożądanych sensów, kształtując krajobraz kulturowy człowieka. Stolica to przestrzeń szczególnie nasycona znaczeniami, ponieważ stanowi swoistą wizytówkę państwa wobec własnych obywateli i na zewnątrz. Kwestia planowania przestrzeni reprezentacyjnej stanowiła przedmiot uwagi od starożytności. Splatają się tu względy pragmatyczne i ideologiczne; a wbrew pozorom funkcjonalność bardzo często przegrywa z potrzebami tworzenia pożądanych znaczeń: wystarczy rozejrzeć się po Warszawie, by znaleźć gmachy będące ilustracją potrzeby wywierania wpływu poprzez budowle. Na lekcji zastanowimy się nad tym, jakie kryteria wpływają na wybór określonych stylów czy form architektonicznych; dlaczego rządy inwestują tak wiele w przebudowę przestrzeni stołecznych; jakie wyobrażenia rządzą naszym postrzeganiem tego, co ważne w przestrzeni. Przykłady zaczerpniemy z naszego otoczenia: pod ręką jest Warszawa i zmiany, jakie zachodziły w centrum od początku XX wieku. Podręcznikowym przykładem jest Paryż, przebudowany w połowie XIX wieku na stolicę w skali światowej. Ale przyjrzymy się też mniej znanym, a niezwykle wymownym przykładom stolic bałkańskich, w których działanie ideologii poprzez architekturę jest wyraźne. Przebudowa Skopja, Belgradu czy Aten ukazuje działanie stereotypów kulturowych, stając się odpowiedzią na potrzeby rządzących elit. Poznamy wreszcie bardzo użyteczne pojęcie prototypu poznawczego, a także spróbujemy zaprojektować idealną stolicę. Celem lekcji jest (1) rozmowa o architekturze w kontekście społecznym i kulturowym, (2) omówienie tworzenia przestrzeni znaczących (3) oraz pojęcia prototypu w sensie poznawczym.

Jak za pomocą obrazka przedstawić znaczenie ‘następny’ lub ‘nie’? Dlaczego znak na ‘fasolę’ przedstawia ceramiczne naczynie, a znak na ‘mówić’ przypominał… błyskawicę? Na te i inne nurtujące pytania poszukamy odpowiedzi na spotkaniu “Woda, ręka, owca, czyli znaki kanji bez tajemnic”. Współcześnie w języku japońskim używa się równolegle trzech rodzajów znaków – pochodzących z Chin logogramów kanji oraz dwóch, powstałych na ich bazie, sylabariuszy rodzimych – hiragany i katakany. Dodatkowo na co dzień stosuje się także alfabet łaciński i cyfry arabskie. Celem spotkania jest przybliżenie budowy i przedstawienie etymologii znaków z tej pierwszej grupy, czyli kanji, na które składają się różne typy znaków – między innymi piktogramy przedstawiające przedmioty, zwierzęta i ludzi, ideogramy, umownie przestawiające znaczenia, jak też różnego typu znaki złożone. Znaki składają się zwykle z dwóch lub większej liczby elementów. Na przykład znak 休 ‘człowiek + drzewo’ oznacza ‘odpoczynek’, a 泣 ‘woda + stojący człowiek’ oznacza ‘płakać’. Uczestnicy spotkania będą mieli możliwość poznania elementów składowych, które często występują w znakach kanji. Wśród tych elementów znajdują się zarówno ludzie i części ludzkiego ciała, rośliny i zwierzęta, jak również wiele przedmiotów związanych z ceremoniami religijnymi, pracą na roli, rzemiosłem lub wojną. Prowadzący przedstawi, w jaki sposób występowanie poszczególnych elementów w znakach buduje ich znaczenia, a nam pomaga nie tylko je zrozumieć, lecz także odczytać.