Program - spotkania

Świat chemików kręci się często wokół białych proszków i przezroczystych płynów. Co jeśli nie jesteśmy pewni, co dokładnie jest w probówce? Jak sprawdzić (bez niszczenia próbki) czy udało nam się zsyntetyzować pożądany związek? A może chcemy dowiedzieć się co wchodzi w skład naszego napoju lub czy dwie substancje oddziałują ze sobą?

Nieinwazyjnych technik jest tylko kilka i jedną z nich (szeroko wykorzystywaną) jest spektroskopia magnetycznego rezonansu jądrowego (NMR). NMR to potężne narzędzie, które umożliwia nam identyfikację związków i badanie struktur przestrzennych cząsteczek, jak również badanie oddziaływań, dyfuzji czy monitorowanie reakcji.

Spotkanie będzie podzielone na trzy części:
- krótką prezentację, w czasie której uczestnicy poznają podstawy zjawiska NMR i dowiedzą się, w jaki sposób badamy próbki ciekłe w tej technice,
- wycieczkę po laboratorium Nowych Metod Spektroskopii Magnetycznego Rezonansu Jądrowego,
- wspólną analizę widm wykorzystywanych w typowych badaniach związków organicznych za pomocą techniki NMR.

A skąd ci chemicy to wszystko wiedzą? Choć to pytanie rzadko pada głośno, zapewne wiele osób je sobie zadaje – szczególnie gdy pojawiają się doniesienia o nowych odkryciach, zagrożeniach środowiskowych czy nowoczesnych lekach. Prawda jest taka, że naszą wiedzę budujemy poprzez łączenie faktów, stawianie śmiałych hipotez i ich rygorystyczną weryfikację. Na tym etapie niezbędne jest doświadczenie, ale równie kluczowa jest zaawansowana aparatura.

Podczas naszego spotkania skupię się właśnie na tym ostatnim elemencie. Chcę Państwu przedstawić narzędzia współczesnej chemii – instrumenty, które pozwalają nam odkrywać strukturę świata w skali mikro- i nanometrycznej. Wyjaśnię, co kryje się pod magicznymi skrótami XPS i SIMS. A na koniec... może wspólnie zapolujemy na jony i elektrony?

Czy możliwe jest życie bez nadmiaru odpadów – i czy może to się opłacać? Podczas wykładu pokażemy, że gospodarka obiegu zamkniętego to nie tylko sposób na ochronę środowiska, ale także realna szansa na rozwój nowoczesnego, dochodowego biznesu.

Dowiesz się, jak proste zasady (5R) mogą zmniejszyć ilość odpadów w codziennym życiu oraz poznasz inspirujące przykłady firm i technologii, które przekształcają odpady w cenne zasoby.

To spotkanie dla wszystkich, którzy chcą zrozumieć, jak ich codzienne wybory wpływają na przyszłość – naszej planety i gospodarki.

Najbardziej widowiskowe doświadczenia z dziedziny fızyki, chemii i nauk przyrodniczych, które zmieniły kierunek nauki. Edukatorzy z Polskiego Towarzystwa Miłośników Astronomii poprowadzą zajęcia, w których czynnie będą uczestniczyć uczniowie i uczennice z klas 6-8 Szkoły Podstawowej nr 1 im. T. Kościuszki w Brwinowie. Podczas warsztatów uruchomimy detektory promieniowania kosmicznego, a także zademonstrujemy, "ile waży 1kg" na innych planetach. Udowodnimy, że woda może wrzeć nawet w temperaturze 20 stopni Celsjusza.

Podczas prelekcji zaprezentowane zostanie historia najstarszych turkijskich tekstów literackich, jakim są inskrypcje odkryte, odczytane i zakwalifikowane jako runy tureckie w końcu XIX wieku przez Vilhelma Thomsena. Od 2025 roku dzień, w którym publicznie zostało ogłoszone to odkrycie, Komitet UNESCO ustanowił Światowym Dniem Rodziny Języków Turkijskich.

Omówione zostaną trzy stele powstałe w pierwszej połowie VIII stulecia poświęcone władcom Kaganatu Turków Błękitnych. Pokrótce przedstawiona zostanie historia powstania inskrypcji, kto, kiedy i dlaczego je sporządził, następnie historia ich odkrycia i odczytania. Zaprezentowany zostanie też sam alfabet runiczny, który był pierwszym alfabetem używanym przez ludy turkijskie.

The Tibetan language belongs to the Tibeto-Burman language group. Thanks to the Tibetan language, particularly the Classical Tibetan language, Tibetan Buddhism originated from India and is well preserved for more than a thousand years. Because of this language Buddhism spread all over the world for the benefit of all beings. The Modern Tibetan language and the Classical Tibetan language share more common values than differences and help each other to understand written documents, old and modern, deeper and better.

Tibetans traditionally categorize the Tibetan language into two groups. They are known by the name, written language (yig skad) and spoken language (ngag skad). It is one of the oldest languages with a script and writing system in the world. According to modern Tibetologists Tibetan language belongs to the Tibetic language group, utilized and spoken in Tibet proper and around the Himalayan regions. Based on the research findings of the Tibetan language, we can categorize it into three groups; Old Tibetan, Classical Tibetan, and Modern Tibetan. The Tibetan script we have now was invented more than a thousand years ago, in the middle of the 7th century. According to Tibetan history, a minister of the Tibetan imperial court, Thon mi Sambhota, was sent to India to learn the Indian language. Spending more than a decade in India he returned to Tibet and invented two kinds of scripts, Dcu chen and Dcu med. The script Dcu chen is mainly for printing documents and Dcu med script is for everyday usage, writing notes and letters.

There are different theories about the invention of the two Tibetan scripts. Most of the traditional Tibetan historians assert that the two Tibetan scripts were invented based on Lantsa [Ranjana] and Wartula Indian script. And some historians stated that it derived from the Indian Devanagari script. The modern Tibetan scholar Dge ’dun chos ’phel (1903-1951) believe that Dbu chen script is invented based on the Gupta script of India and Dbu med script is just a faster writing version of Dbu chen script, similar to many old archaic writings as well as Dzongkha writing of Bhutan nowadays. In some archaic documents we could find the combination of both scripts in a single syllable. Those archaic documents are called yig rnying (old writing). Except for minor stylistic differences between Tibetan archaic script and modern script, the basic structure of the script remained unchanged without evolution.

Fakt, że Koran jest świętą i najważniejszą księgą islamu, jest powszechnie znany. Ale czym są i jaką rolę spełniały oraz spełniają komentarze do tego religijnego tekstu? Dlaczego towarzyszą myśli muzułmańskiej od początków islamu aż po dzień dzisiejszy? W mojej prelekcji postaram się w przystępny sposób przybliżyć odpowiedzi na te pytania.

Podczas wystąpienia odwołam się do wybranych prac z dziedziny koranistyki, czyli studiów nad Koranem, oraz badań nad jego komentarzami, określanymi w języku angielskim jako tafsir studies (tafsir to arabskie słowo oznaczające komentarz do Koranu). Czerpiąc z tych źródeł, odniosę się m.in. do następujących zagadnień:
– co sprawia, że Koran nadal przysparza trudności interpretacyjne,
– jak wyglądają różnice w jego interpretacji na przykładzie wybranych wersetów,
– kim byli komentatorzy Koranu i jak ich dorobek klasyfikują współcześni badacze i badaczki.

Podzielę się także wynikami własnych badań, prowadzonych w ramach pracy doktorskiej, nad pierwszym arabskojęzycznym komentarzem do Koranu autorstwa kobiety – egipskiej profesorki i wybitnej znawczyni tej księgi, A’iszy Abd ar-Rahman (1913–1998). Jej komentarz, opublikowany w latach 60. XX wieku, stanowił jedną z pierwszych prób  usystematyzowanego odczytania Koranu jako tekstu literackiego.

Czego zatem możemy się dowiedzieć z badań nad komentarzami do Koranu? Rzucają one światło na kluczowy aspekt myśli muzułmańskiej, niezbędny do zrozumienia przemian intelektualnych w świecie arabskim oraz szerzej – muzułmańskim. Umożliwiają lepsze uchwycenie ciągłości i zmian w recepcji Koranu na przestrzeni wieków oraz powiązanych z nim prądów myślowych. Wzbogacają także naszą wiedzę o samej świętej księdze, a tym samym mogą stanowić wspólny grunt badawczy dla zachodniej humanistyki i tradycji intelektualnych islamu.

W Instytucie Sztuki PAN znajdują się gromadzone od 1954 r. nagrania dokumentalne polskiej pieśni i muzyki tradycyjnej. Znajdziemy tu także ocalałe z pożóg wojennych ślady ogromnych a utraconych kolekcji tworzonych od początku ubiegłego wieku. Choć w tym czasie, przez ponad 120 lat, społeczności i kultura zmieniły się a wiele praktyk odeszło w zapomnienie, praca dokumentacyjna trwa nieprzerwanie.

Na spotkaniu będzie można dowiedzieć się, kim jest współczesny etnomuzykolog i czym się zajmuje w XXI wieku. Zaprezentowane zostaną archiwalne nagrania folkloru muzycznego. Opowiemy też o kulisach pracy w terenie, o tym jak wyglądało i dziś wygląda pozyskiwanie tego typu nagrań i współpraca z muzykami. Tym razem to jednak nie my pojedziemy w teren, a twórcy ludowi przyjadą do Warszawy. Wykładowi towarzyszyć będzie bowiem występ śpiewaków, muzyków i tancerzy z Gałek koło Rusinowa, który będzie na bieżąco rejestrowany, by wzbogacić bezcenną kolekcję Instytutu Sztuki PAN.

W węgierskiej kuchni można znaleźć różne dania i desery, które otrzymały nazwy na cześć swoich twórców lub innych znanych Węgrów. Wykład ma na celu przybliżenie uczestnikom ciekawych potraw węgierskich oraz sylwetek znanych cukierników, restauratorów i historycznych postaci Węgier.

Многомерное шкалирование, обучение без учителя, метод главных компонент, фолдинг РНК - вы когда-нибудь слышали такие термины? Если нет - не пугайтесь! На этом занятии мы вместе разберёмся, что они означают и как расстановка точек на клетчатой бумаге и сопоставление пар скобок связаны с предсказанием сложных трёхмерных структур молекул РНК.

В эпоху AlphaFold даже искусственному интеллекту не удаётся разгадать тайну рибонуклеиновой кислоты, одной из самых непростых макромолекул живой природы. Её последовательность записана всего четырьмя буквами - А, У, Г и Ц, - но при этом она может принимать удивительно разнообразные формы. Мы узнаем, как вычислительные алгоритмы помогают нам раскрыть природу РНК, поглядим на кирпичики её трёхмерной структуры и попробуем себя в роли предсказателей структур РНК.

Chcesz mówić pewnie i przyciągać uwagę odbiorców?

Podczas warsztatów rozwiniesz umiejętności wystąpień publicznych i nauczysz się, jak w ciekawy sposób przekazywać treści. Poznasz i przećwiczysz najważniejsze zasady skutecznej komunikacji – zarówno werbalnej, jak i niewerbalnej, obejmującej m.in. kontakt wzrokowy, gesty i postawę ciała.

Zdrowie człowieka kształtowane jest przez wiele czynników środowiskowych – nie tylko przyrodniczych, lecz także społecznych i psychicznych. Zrozumienie tych złożonych zależności wymaga spojrzenia z różnych perspektyw, w tym także nauk społecznych.

Ekologia często utożsamiana jest z ruchem na rzecz ochrony przyrody. Tymczasem perspektywa skupiona na peryferiach globalnego systemu kapitalistycznego ukazuje, że zagadnienia środowiskowe najczęściej należą do podstawowych problemów społecznych. Podczas wykładu postaramy się odpowiedzieć na pytania: Co to jest sprawiedliwość środowiskowa?  Czy ochrona przyrody jest zawsze sprawiedliwa? Czym jest zielony ekstraktywizm?

Spotkanie jest organizowane w ramach projektu "Idee postępu i rozwoju w kontekście kryzysu klimatycznego w filozofii peryferyjnej w XXI wieku", Narodowe Centrum Nauki, nr projektu 2021/43/B/HS1/03354.

Wykład omawia niezwyczajne okoliczności inkorporacji Mazowsza do Królestwa Polskiego i jej etapy do 1526 roku. Podejmuje refleksje na temat skutków inkorporacji bezpośrednio i długofalowo. To zaś w kontekście tożsamości kulturowej i dziedzictwa regionu.

Endometrioza to przewlekła choroba dotykająca miliony kobiet na świecie, objawiająca się bólem, problemami z płodnością i spadkiem jakości życia. Obecne metody leczenia często łagodzą jedynie objawy i wiążą się z ryzykiem nawrotów oraz działań niepożądanych.

Podczas spotkania przybliżymy świat nowoczesnych biomateriałów, które z powodzeniem mogą wspierać leczenie endometriozy. Przedstawimy przykłady zastosowań biomateriałów:

• hydrożele uwalniające leki bezpośrednio w miejscu choroby,
• systemy oparte o (nano)włókna,
• mikrosfery zapewniające długotrwałe działanie leków,
• liposomy kierujące leki do wybranych komórek,
• materiały pooperacyjne zapobiegające zrostom i nawrotom.

Dzięki wymienionym rozwiązaniom terapia może być skuteczniejsza i mniej obciążająca dla całego organizmu. Wyjaśnimy także, czym są „inteligentne biomateriały” – systemy zdolne do kontrolowanego uwalniania leków, reagujące na bodźce (np. temperaturę czy pole magnetyczne) oraz wpływające na lokalne środowisko zapalne. Ten ciekawy kierunek rozwoju precyzyjnych i spersonalizowanych terapii zostanie omówiony w czasie spotkania.

Omówimy także wyzwania, takie jak bezpieczeństwo i wdrażanie nowych technologii do praktyki klinicznej. Spotkanie ma na celu pokazanie, jak połączenie medycyny, biotechnologii i inżynierii materiałowej może przynieść nowe możliwości leczenia endometriozy i poprawy jakości życia pacjentek.

Co tak naprawdę mówi nauka o aktywności fizycznej i zdrowiu? Podczas wykładu obalony zostanie mit, że sama aktywność fizyczna skutecznie zapewnia trwałą redukcję masy ciała u osób z nadwagą i otyłością. Przedstawione zostaną także fakty dotyczące wpływu ruchu na mózg oraz znaczenia ćwiczeń oporowych w utrzymaniu zdrowia i sprawności osób starszych.

A skąd ci chemicy to wszystko wiedzą? Choć to pytanie rzadko pada głośno, zapewne wiele osób je sobie zadaje – szczególnie gdy pojawiają się doniesienia o nowych odkryciach, zagrożeniach środowiskowych czy nowoczesnych lekach. Prawda jest taka, że naszą wiedzę budujemy poprzez łączenie faktów, stawianie śmiałych hipotez i ich rygorystyczną weryfikację. Na tym etapie niezbędne jest doświadczenie, ale równie kluczowa jest zaawansowana aparatura.

Podczas naszego spotkania skupię się właśnie na tym ostatnim elemencie. Chcę Państwu przedstawić narzędzia współczesnej chemii – instrumenty, które pozwalają nam odkrywać strukturę świata w skali mikro- i nanometrycznej. Wyjaśnię, co kryje się pod magicznymi skrótami XPS i SIMS. A na koniec... może wspólnie zapolujemy na jony i elektrony?

Świat chemików kręci się często wokół białych proszków i przezroczystych płynów. Co jeśli nie jesteśmy pewni, co dokładnie jest w probówce? Jak sprawdzić (bez niszczenia próbki) czy udało nam się zsyntetyzować pożądany związek? A może chcemy dowiedzieć się co wchodzi w skład naszego napoju lub czy dwie substancje oddziałują ze sobą?

Nieinwazyjnych technik jest tylko kilka i jedną z nich (szeroko wykorzystywaną) jest spektroskopia magnetycznego rezonansu jądrowego (NMR). NMR to potężne narzędzie, które umożliwia nam identyfikację związków i badanie struktur przestrzennych cząsteczek, jak również badanie oddziaływań, dyfuzji czy monitorowanie reakcji.

Spotkanie będzie podzielone na trzy części:
- krótką prezentację, w czasie której uczestnicy poznają podstawy zjawiska NMR i dowiedzą się, w jaki sposób badamy próbki ciekłe w tej technice,
- wycieczkę po laboratorium Nowych Metod Spektroskopii Magnetycznego Rezonansu Jądrowego,
- wspólną analizę widm wykorzystywanych w typowych badaniach związków organicznych za pomocą techniki NMR.

Czy możliwe jest życie bez nadmiaru odpadów – i czy może to się opłacać? Podczas wykładu pokażemy, że gospodarka obiegu zamkniętego to nie tylko sposób na ochronę środowiska, ale także realna szansa na rozwój nowoczesnego, dochodowego biznesu.

Dowiesz się, jak proste zasady (5R) mogą zmniejszyć ilość odpadów w codziennym życiu oraz poznasz inspirujące przykłady firm i technologii, które przekształcają odpady w cenne zasoby.

To spotkanie dla wszystkich, którzy chcą zrozumieć, jak ich codzienne wybory wpływają na przyszłość – naszej planety i gospodarki.

Wykład prezentuje rezultaty projektu badawczego realizowanego w ramach grantu NCN „Miniatura 9”, poświęconego analizie współczesnej sztuki ukraińskiej w warunkach wojny oraz sposobom jej przedstawiania w mediach społecznościowych („Zrodzone ze wstrząsów: katharsis sztuki ukraińskiej w treściach mediów kulturalnych (2022–2025)”).

Punktem wyjścia jest zjawisko katharsis sztuki ukraińskiej, rozumiane jako proces intensywnej transformacji kulturowej wywołanej doświadczeniem konfliktu i gwałtownych przemian społecznych.

Przedmiotem analizy są teksty kultury sieciowej publikowane przez ukraińskie media kulturalne na Instagramie. Wykład ukazuje, w jaki sposób obrazy, grafiki, kolaże i krótkie formy wideo funkcjonują jako specyficzne formy przekazu medialnego, które nie tylko prezentują dzieła sztuki zgodnie z logiką platform cyfrowych, lecz także ujawniają nowe zjawiska artystyczne w Ukrainie w latach 2022–2025.

Szczególne miejsce w wystąpieniu zajmuje omówienie cyfrowego archiwum katharsis – narzędzia badawczego opracowanego w toku realizacji projektu. Archiwum systematyzuje materiały wizualne i umożliwia ich analizę porównawczą, stanowiąc przykład zastosowania humanistyki cyfrowej w badaniach kultury czasu wojny.

Wykład podkreśla, że Instagram stał się przestrzenią, w której dokumentowane i interpretowane są nowe formy, tematy i tendencje sztuki ukraińskiej, a teksty kultury sieciowej odgrywają kluczową rolę w ich kształtowaniu i rozpowszechnianiu.

Prakseologia jako nauka praktyczna od dawna poszukuje zasad sprawnego działania. Dotychczas skupiała się na poszukiwaniu ogólnych zasad, ważnych we wszelkiej ludzkiej działalności. Istnieją jednak pewne szczególne rodzaje działania, charakteryzujące się odmienną logiką, odmiennym rozumieniem nakładów i efektów oraz odmiennym rozumieniem rachunków efektywności. Te odmienne rodzaje działań to: współpraca, walka i rywalizacja. Celem wystąpienia jest próba sformułowania odpowiadających im zasad.

Czy medycyna to wyłącznie zawód lekarza? Kto stoi za sukcesem nowoczesnego leczenia i jak wiele różnych ścieżek kariery prowadzi do pracy na rzecz zdrowia pacjentów? Ten interaktywny wykład zabierze uczestników w fascynującą podróż przez świat współczesnej medycyny, pokazując ją jako dynamiczny system współpracy specjalistów reprezentujących wiele dziedzin nauki, technologii i ochrony zdrowia.

Wykład pokaże również mniej znane, ale niezwykle fascynujące oblicze medycyny: pracę naukową i badania kliniczne, dzięki którym powstają nowe leki, technologie diagnostyczne i nowoczesne metody leczenia. Uczestnicy dowiedzą się, jak wygląda droga od odkrycia naukowego w laboratorium do zastosowania go w leczeniu pacjentów oraz dlaczego współczesna medycyna rozwija się dzięki współpracy specjalistów z wielu dziedzin.

Szczególna uwaga zostanie poświęcona zawodom przyszłości, związanym z genetyką, sztuczną inteligencją, analizą danych medycznych, medycyną personalizowaną i inżynierią biomedyczną. Uczestnicy przekonają się, że medycyna to nie tylko praca przy łóżku pacjenta, ale także działalność badawcza, tworzenie innowacji i udział w projektach, które mogą zmieniać standardy leczenia na całym świecie.

Wykład skierowany jest do uczniów szkół ponadpodstawowych stojących przed wyborem dalszej ścieżki edukacyjnej i zawodowej. Jego celem jest inspirowanie młodych ludzi do odkrywania własnych talentów oraz pokazanie, że współczesna medycyna potrzebuje osób o bardzo różnych zainteresowaniach: od pasjonatów biologii i chemii, przez osoby lubiące bezpośrednią pracę z ludźmi, aż po przyszłych naukowców, programistów i twórców nowych technologii. To okazja, by znaleźć odpowiedź na pytanie: jaką rolę ja mógłbym lub mogłabym odegrać w świecie, który każdego dnia nie tylko ratuje życie, ale również tworzy medycynę przyszłości?

Serdecznie zapraszamy młodzież i dorosłych na wykład, który odkrywa jedną z najpilniej strzeżonych tajemnic współczesnej nauki. Przez dziesięciolecia medycyna traktowała organizm mężczyzny ważącego 70 kg jako domyślny standard, mylnie zakładając, że kobiety to po prostu ich mniejsze wersje.

Podczas spotkania dowiemy się, jak to „uniseksowe” podejście doprowadziło do sytuacji, w której stosowane powszechnie leki są czasem gorzej dopasowane do kobiecej biologii. Na przykładach z życia, takich jak leki nasenne czy kardiologiczne, pokażemy, dlaczego uniwersalna dawka może wywoływać niebezpieczne skutki uboczne u kobiet. Przyjrzymy się również temu, dlaczego nasza płeć decyduje o zupełnie innym przebiegu i ryzyku rozwoju poważnych schorzeń, takich jak stwardnienie rozsiane czy choroba Alzheimera. Obalimy mit, że różnice między nami sprowadzają się tylko do hormonów i układu rozrodczego. Udowodnimy za to, że płeć odgrywa znaczącą rolę na poziomie każdej komórki naszezgo ciała. Wspólnie prześledzimy błędy, takie jak wykluczanie samic z badań faz przedklinicznych, a kobiet z badań klinicznych, lub nieuwzględnianie płci w analizie działania leków i zrozumiemy, jak nauka próbuje je dziś naprawić.

Nasza prelekcja w przystępny sposób tłumaczy, że biologiczna różnorodność płci to nie anomalia, lecz fakt, który medycyna musi zacząć szanować. Dowiecie się, dlaczego odchodzimy od zasady „jeden rozmiar dla wszystkich” na rzecz medycyny precyzyjnej, szytej na miarę pacjenta. Przekonacie się, że włączanie perspektywy płci do laboratoriów to nie kwestia ideologii, ale realne działanie ratujące ludzkie życie.

Przyjdźcie i poznajcie medycynę przyszłości, aby lepiej rozumieć i chronić własne zdrowie!

Celem wykładu jest zapoznanie słuchaczy z podstawowymi typami przestępstw giełdowych. Szczegółowe rozważania poświęcone zostaną różnicy między zachowaniem wypełniającym znamiona przestępstwa, manipulacji instrumentami finansowymi, a spekulacją, która jest zachowaniem legalnym.