Polska Akademia Nauk
| Typ | Tytuł | Opis | Dziedzina | Termin |
|---|---|---|---|---|
| Lekcja festiwalowa | Sekrety pisma i domów starożytnego Egiptu – podróż do Pathyris |
Zajęcia wprowadzą uczniów w fascynujący świat starożytnego Egiptu na przykładzie miasta Pathyris. Podczas lekcji dzieci poznają różne rodzaje pisma używane w starożytności – od egipskich hieroglifów i pisma demotycznego, po alfabet grecki, a także późniejsze pismo arabskie. Uczniowie dowiedzą się również, na jakich materiałach pisano w przeszłości, takich jak papirus, ostraka czy tabliczki. W części praktycznej dzieci będą miały okazję spróbować swoich sił w pisaniu – zapiszą swoje imiona lub wybrane słowa przy użyciu poznanych systemów pisma, co pozwoli im lepiej zrozumieć różnice między nimi oraz poczuć się jak starożytni pisarze. Kolejnym elementem zajęć będzie gra edukacyjna oparta na tłumaczeniach autentycznych kontraktów z Pathyris. Uczniowie, pracując w grupach, spróbują odtworzyć wygląd mieszkańców miasta oraz zidentyfikować na planach jego zabudowę – w tym domy i inne nieruchomości będące przedmiotem umów. Poznają także charakterystyczne elementy architektury mieszkalnej, ucząc się przez zabawę i współpracę. |
|
|
| Lekcja festiwalowa | Zieleń to ściema! Odkrywamy prawdziwe kolory liści |
Czy zieleń liści może skrywać inne barwy? Zapraszamy uczniów na fascynujące warsztaty laboratoryjne, podczas których wspólnie zdemaskujemy prawdziwe kolory kryjące się w liściach szpinaku. Kluczem do zagadki jest fotosynteza, czyli proces autotroficzny, który napędza życie na Ziemi – to w jego wyniku rośliny wytwarzają dla siebie pokarm oraz tlen, którym oddychamy. Do przeprowadzenia tego życiodajnego procesu niezbędne są „anteny" łapiące słońce: barwniki roślinne wychwytujące fotony światła. Ponieważ każdy z nich potrafi pochłonąć tylko ściśle określony zakres fali, pojedynczy barwnik nie dałby rady wykorzystać całego potencjału światła słonecznego. Rośliny potrzebują zgranego zespołu różnych barwników, które wspólnie pokrywają całą długość fali światła białego. Dlaczego więc na co dzień widzimy tylko zieleń? Bo to dominujący kamuflaż, który ukrywa przed nami żółcie, pomarańcze i czerwienie. Podczas naszych zajęć uczniowie wejdą do laboratorium i samodzielnie ściągną z liści ten zielony filtr. W świecie nauki używamy wielu zaawansowanych technik rozdzielania mieszanin, ale my nauczymy się tej najbardziej widowiskowej: chromatografii cienkowarstwowej (TLC). Uczniowie wyizolują barwniki ze szpinaku wykorzystując żel krzemionkowy i fazę ruchomą, będą na własne oczy obserwować fascynujący wyścig i ruch kolorów na płytkach pokrytych żelem krzemionkowym. To doskonała okazja, by połączyć teorię z podstawy programowej z prawdziwą praktyką badawczą i pokazać młodzieży, że nauka potrafi zaskakiwać! |
|
|
| Lekcja festiwalowa | Magiczne materiały czy nauka? Jak pomagamy ciału zdrowieć |
Czy zastanawialiście się kiedyś, skąd wiemy, że gdy dojdzie do skomplikowanego złamania kości, można zastosować implanty tytanowe? Skąd wiemy, że ten materiał nie spowoduje pogorszenia się stanu pacjenta? Jak ustalono, że zastosowanie szwów chirurgicznych z polimerów syntetycznych czy soczewek kontaktowych nie spowoduje lokalnego stanu zapalnego? Czy możliwe jest opracowanie materiału, który sam wie, gdzie dostarczyć lek? Aby dowiedzieć się, jakie są odpowiedzi na te i inne pytania dotyczące biomateriałów, zapraszamy na wyjątkowe spotkanie w laboratorium naukowym IPPT PAN, gdzie odkryjesz, jak powstają biomateriały pomagające leczyć choroby i regenerować tkanki! Wyjaśnimy, czym są biomateriały i jakie są ich najważniejsze właściwości. Uczestnicy dowiedzą się, jak wygląda praca naukowca: od pierwszego pomysłu, przez tworzenie nowych materiałów, aż po ich testowanie i drogę do zastosowania w medycynie. Pokażemy, jak powstają nowoczesne biomateriały w laboratorium oraz jakie mają zastosowania – np. w dostarczaniu leków czy regeneracji tkanek. Podczas spotkania zaprezentujemy wybrane metody badawcze wykorzystywane przez naukowców, takie jak obserwacje mikroskopowe czy testy sprawdzające wybrane właściwości materiałów. Uczestnicy zobaczą, jak bada się bezpieczeństwo i skuteczność nowych rozwiązań, zanim trafią one do lekarzy i pacjentów. To niepowtarzalna okazja, by zajrzeć „za kulisy” świata nauki, zadać pytania badaczom i przekonać się, jak fascynująca może być droga od eksperymentu do realnej pomocy ludziom. |
|
|
| Lekcja festiwalowa | Sekrety pisma i domów starożytnego Egiptu – podróż do Pathyris |
Zajęcia wprowadzą uczniów w fascynujący świat starożytnego Egiptu na przykładzie miasta Pathyris. Podczas lekcji dzieci poznają różne rodzaje pisma używane w starożytności – od egipskich hieroglifów i pisma demotycznego, po alfabet grecki, a także późniejsze pismo arabskie. Uczniowie dowiedzą się również, na jakich materiałach pisano w przeszłości, takich jak papirus, ostraka czy tabliczki. W części praktycznej dzieci będą miały okazję spróbować swoich sił w pisaniu – zapiszą swoje imiona lub wybrane słowa przy użyciu poznanych systemów pisma, co pozwoli im lepiej zrozumieć różnice między nimi oraz poczuć się jak starożytni pisarze. Kolejnym elementem zajęć będzie gra edukacyjna oparta na tłumaczeniach autentycznych kontraktów z Pathyris. Uczniowie, pracując w grupach, spróbują odtworzyć wygląd mieszkańców miasta oraz zidentyfikować na planach jego zabudowę – w tym domy i inne nieruchomości będące przedmiotem umów. Poznają także charakterystyczne elementy architektury mieszkalnej, ucząc się przez zabawę i współpracę. |
|
|
| Spotkanie festiwalowe | Dlaczego tak trudno przestać? Biologia uzależnień |
Dlaczego tak trudno przestać? Czy uzależnienie to kwestia słabej woli, czy raczej efekt zmian zachodzących w mózgu? W trakcie wykładu przyjrzymy się biologicznym mechanizmom uzależnień i spróbujemy odpowiedzieć na pytanie: co sprawia, że tak łatwo wpaść w nałóg i tak trudno się z niego wydostać? Punktem wyjścia będzie układ nagrody i rola dopaminy w odczuwaniu przyjemności. Następnie omówimy, jak mózg adaptuje się do powtarzanej ekspozycji na substancje psychoaktywne oraz dlaczego stres i aktywacja osi podwzgórze–przysadka–nadnercza zwiększają ryzyko nawrotów. W dalszej części zobaczymy, że uzależnienie to nie tylko zmiany w komunikacji między neuronami, ale także zaburzenia metabolizmu komórek mózgu. Szczególną uwagę poświęcimy szlakowi kynureninowemu – jednemu z głównych szlaków metabolizmu tryptofanu – oraz jego roli w regulacji stanu zapalnego, odpowiedzi na stres i funkcjonowania mózgu. Omówimy również, w jaki sposób stres oksydacyjny i dysfunkcja mitochondriów mogą wpływać na pracę komórek nerwowych i przyczyniać się do utrwalania biologicznych mechanizmów uzależnienia. Ostatecznie zobaczymy, że uzależnienie jest złożonym zjawiskiem biologicznym, obejmującym współdziałanie wielu układów – od mechanizmów nagrody, przez stres, aż po metabolizm komórkowy. Zrozumienie tych procesów pozwala spojrzeć na uzależnienie nie tylko jak na problem behawioralny, ale także konsekwencję zmian zachodzących w mózgu. |
Nauki biologiczne |
|
| Lekcja festiwalowa | Energia życia: Odkrywamy mitochondria – elektrownie naszych komórek! |
Warsztat naukowy, podczas którego dzieci będą miały szansę dowiedzieć się skąd nasze ciało czerpie energię niezbędną do życia. Wspólnie odbędziemy podróż do wnętrza żywych organizmów i odkryjemy mitochondria – małe, ale niezwykle ważne elektrownie komórkowe, które decydują o naszych siłach i zdrowiu. Dzięki fascynującym maszynom molekularnym ukrytym w ich wnętrzu, mitochondria produkują energię potrzebną nam do ruchu, myślenia i wzrostu. Przyjrzymy się im z bliska! W ramach zajęć dowiemy w jaki sposób badamy elektrownie komórkowe i dlaczego ważne jest by dobrze je poznać. Pokażemy, jak naukowcy wyodrębniają mitochondria z komórek, a także zobaczymy prawdziwe, wyizolowane mitochondria! Wspólnie sprawdzimy, jak komórki wykorzystują różne cukry do wytworzenia energii oraz jak budowa mitochondriów umożliwia ich działanie. Całość pokazu odbędzie się w prawdziwym laboratorium badawczym, tak by nasi goście mogli zobaczyć, jak naukowcy pracują na co dzień. To doskonała okazja dla młodych odkrywców, by poznać sekrety działania ludzkiego ciała i dowiedzieć się co kryje się pod tajemniczym pojęciem „metabolizm”. Warsztat odbędzie się w laboratorium badawczym i będzie miał formę prostego wprowadzenia do tematyki mitochondriów połączonego z pokazami eksperymentów. Dzieci będą miały szansę aktywnie uczestniczyć w pokazie oraz dowiedzieć się, dlaczego mitochondria są ważne dla naszego zdrowia i życia. Postaramy się również udzielić odpowiedzi na wszelkie pytania na temat funkcji komórek i ich roli w dostarczaniu energii naszemu ciału. Nie trzeba znać biologii – wystarczy ciekawość i chęć poznania świata
|
|
|
| Lekcja festiwalowa | Jak chroni się przyrodę w Antarktyce |
Czy Antarktyka naprawdę jest największym rezerwatem przyrody na świecie? Podczas spotkania uczestnicy poznają niezwykły świat antarktycznej przyrody oraz dowiedzą się, w jaki sposób naukowcy chronią zwierzęta i środowisko polarne. W czasie multimedialnego wykładu pokazane zostaną prawdziwe zdjęcia i materiały z polskich badań terenowych prowadzonych w Antarktyce. Uczniowie dowiedzą się, jakie zwierzęta żyją w Antarktyce, czym różni się ochrona przyrody w Polsce i na kontynencie polarnym oraz dlaczego działalność człowieka może wpływać nawet na bardzo odległe ekosystemy. Spotkanie pokaże także, jak wygląda codzienna praca naukowców badających środowisko polarne. W drugiej części uczestnicy odwiedzą laboratorium oraz zobaczą wykorzystywane w badaniach materiały i pamiątki z wypraw polarnych. Zaprezentowane zostaną między innymi kości wielorybów, czaszki fok oraz inne okazy związane z przyrodą Antarktyki. Uczestnicy będą mogli dowiedzieć się, jak naukowcy badają zwierzęta i przygotowują się do pracy w ekstremalnych warunkach polarnych. |
|
|
| Lekcja festiwalowa | Niszczycielska i twórcza rola wulkanów |
Jak powstają wulkany i zjawiska z nimi związane. Wulkanizm oddziaływuje na życie na Ziemi, tworząc nowe miejsca i jednocześnie niszcząc istniejące. Jak powstają wyspy wulkaniczne, nowe kontynenty oraz ekosystemy wyspowe. |
|
|
| Lekcja festiwalowa | Podróż do nanoświata: skaningowy mikroskop elektronowy w akcji |
Jak małe obiekty potrafi dostrzec ludzkie oko? Co znajduje się poniżej granicy naszej widzialności i dlaczego nie jesteśmy w stanie tego zobaczyć bez specjalistycznej aparatury? Czy poznanie niewidzialnego świata może pomóc nam lepiej zrozumieć zjawiska obserwowane na co dzień? Skaningowy mikroskop elektronowy (SEM) wykorzystuje wiązkę elektronów o bardzo małej długości fali, dzięki czemu umożliwia obserwację obiektów w skali nano. Podczas zajęć uczestnicy dowiedzą się, jakie materiały i struktury można obrazować przy użyciu SEM oraz czym mikroskopia elektronowa różni się od mikroskopii świetlnej. Wspólnie odbędziemy podróż od świata makro do nanoskali – od obserwacji niewielkich organizmów aż po hodowle komórek rozwijających się na nanowłóknach. |
|
|
| Lekcja festiwalowa | Pointa, paczka, piruet |
Krótka opowieść o tym, jak zmieniał i rozwijał się taniec w kulturze europejskiej, pokazująca, że jest to sztuka dla wszystkich. Spróbujemy odpowiedzieć sobie na kilka ważnych pytań, np. takich:
|
|
|
| Lekcja festiwalowa | Probiotyki, czyli tak naprawdę co? |
Probiotyki są to żywe drobnoustroje, które podane w odpowiedniej ilości wywierają korzystny wpływ na zdrowie gospodarza. Jednym z podstawowych kryteriów selekcji mikroorganizmów probiotycznych, w tym bakterii jest ich zdolność do przeżycia w organizmie gospodarza. Adhezja, czyli zdolność mikroorganizmów do przylegania do śluzówki jelita umożliwia kolonizację przewodu pokarmowego, a tym samym wydłuża czas działania probiotyków i przyczynia się do poprawy równowagi mikrobiologicznej przewodu pokarmowego. Również inne cechy, takie jak oporność na niskie pH, czy sole żółciowe, wytwarzanie różnych metabolitów, w tym substancji przeciwko innym, konkurencyjnym drobnoustrojom, decydują o zdolności do przeżycia bakterii w przewodzie pokarmowym zwierząt czy ludzi. Adhezja ponadto, umożliwia mikroorganizmom i komórkom nabłonka bezpośredni kontakt co jest czynnikiem istotnym, w przypadku wielu efektów prozdrowotnych obserwowanych dla szczepów probiotycznych. W trakcie lekcji przedstawimy bakterie mlekowe, grupę drobnoustrojów, do której należy najwięcej szczepów z poznanych dotychczas bakterii probiotycznych. Pokażemy, jak wyglądają ich komórki, jak zbadać ich właściwości pod kątem zastosowań probiotycznych przy użyciu prostych testów mikrobiologicznych i biochemicznych, oraz opowiemy o badaniach probiotyków z wykorzystaniem nowoczesnych technik omicznych (genomiki, metagenomiki, transkryptomiki, proteomiki i metabolomiki). |
|
|
| Spotkanie festiwalowe | "Tropem pieśni" czyli kim jest etnomuzykolog i czym są badania terenowe |
W Instytucie Sztuki PAN znajdują się gromadzone od 1954 r. nagrania dokumentalne polskiej pieśni i muzyki tradycyjnej. Znajdziemy tu także ocalałe z pożóg wojennych ślady ogromnych a utraconych kolekcji tworzonych od początku ubiegłego wieku. Choć w tym czasie, przez ponad 120 lat, społeczności i kultura zmieniły się a wiele praktyk odeszło w zapomnienie, praca dokumentacyjna trwa nieprzerwanie. Na spotkaniu będzie można dowiedzieć się, kim jest współczesny etnomuzykolog i czym się zajmuje w XXI wieku. Zaprezentowane zostaną archiwalne nagrania folkloru muzycznego. Opowiemy też o kulisach pracy w terenie, o tym jak wyglądało i dziś wygląda pozyskiwanie tego typu nagrań i współpraca z muzykami. Tym razem to jednak nie my pojedziemy w teren, a twórcy ludowi przyjadą do Warszawy. Wykładowi towarzyszyć będzie bowiem występ śpiewaków, muzyków i tancerzy z Gałek koło Rusinowa, który będzie na bieżąco rejestrowany, by wzbogacić bezcenną kolekcję Instytutu Sztuki PAN. |
Nauki humanistyczne |
|
| Lekcja festiwalowa | Czy muchomor zabija muchy? Obraz grzybów w polskiej kulturze |
O grzybach warto dowiedzieć się czegoś więcej, nie tylko dlatego, że są ważnym składnikiem potraw wigilijnych. Pełniły i pełnią nadal ważną rolę w polskiej kulturze. Znamienne jest bogactwo ich nazw, które wskazują na różne cechy grzybów, takie jak np.: kolor kapelusza (czekoladziak, żółtoszka), kształt kapelusza (parasolka, krowi pępek), miejsce rośnięcia (sośniak, grzyb paskowy), czas rośnięcia (majówka, wrześniak). Według legend ludowych grzyby powstały z kawałków chleba wyplutych przez św. Piotra. Dawniej przypisywano im związek z zaświatami oraz siłami nieczystymi. Podczas warsztatów będzie można również dowiedzieć się, jak współcześnie prowadzi się badania terenowe. Planowane są także projekcja krótkiego filmu o Oskarze Kolbergu − najwybitniejszym polskim etnografie oraz konkurs dla uczestników – po warsztatach dotyczących nazw grzybów, sposobów ich rozpoznawania, wierzeń i praktyk związanych z wykorzystaniem grzybów bardziej i mniej znanych. |
|
|
| Lekcja festiwalowa | Lodowce CO2 i zmiany klimatu |
Zmiany klimatu pozostawiają ślady, które umieją odczytać geolodzy i które pozwaląją pokazać zachodzace zmiany na przestrzeni wieków. Można określic przyczyny tych zmian, czy były natyuralne czy może powstały pod wpływem działalności człowieka. |
|
|
| Spotkanie festiwalowe | Nowe materiały, nowe nadzieje – jak biomateriały mogą zmienić leczenie endometriozy |
Endometrioza to przewlekła choroba dotykająca miliony kobiet na świecie, objawiająca się bólem, problemami z płodnością i spadkiem jakości życia. Obecne metody leczenia często łagodzą jedynie objawy i wiążą się z ryzykiem nawrotów oraz działań niepożądanych. Podczas spotkania przybliżymy świat nowoczesnych biomateriałów, które z powodzeniem mogą wspierać leczenie endometriozy. Przedstawimy przykłady zastosowań biomateriałów:
Dzięki wymienionym rozwiązaniom terapia może być skuteczniejsza i mniej obciążająca dla całego organizmu. Wyjaśnimy także, czym są „inteligentne biomateriały” – systemy zdolne do kontrolowanego uwalniania leków, reagujące na bodźce (np. temperaturę czy pole magnetyczne) oraz wpływające na lokalne środowisko zapalne. Ten ciekawy kierunek rozwoju precyzyjnych i spersonalizowanych terapii zostanie omówiony w czasie spotkania. Omówimy także wyzwania, takie jak bezpieczeństwo i wdrażanie nowych technologii do praktyki klinicznej. Spotkanie ma na celu pokazanie, jak połączenie medycyny, biotechnologii i inżynierii materiałowej może przynieść nowe możliwości leczenia endometriozy i poprawy jakości życia pacjentek. |
Nauki techniczne |
|
| Spotkanie festiwalowe | Grypa – budowa i funkcjonowanie wirusa, szczepionki i leki |
Grypa niezmiennie stanowi olbrzymie wyzwanie zdrowotne, społeczne i ekonomiczne. Pandemia „świńskiej grypy” A/H1N1 z 2009 roku spowodowała setki milionów zakażeń i ponad 0,5 miliona zgonów. Rocznie ok. 3–5 milionów osób ciężko przechodzi grypę sezonową, a ponad 0,5 miliona umiera na skutek infekcji lub pogrypowych powikłań. Dzieje się tak pomimo dostępności szczepionek i leków przeciwko grypie. Wiele osób, zwłaszcza starszych lub z osłabionym układem odpornościowym, nie może przyjąć szczepionki lub nie uzyskuje wystarczającej ochrony poszczepiennej. Jednocześnie historia pokazuje, że nowo pojawiające się warianty wirusa mogą nabywać oporność na leki. Z tego powodu zaprzestano stosowania amantadyny, szeroko używanej przeciw grypie w latach 80. i 90., a popularny oseltamiwir był nieskuteczny wobec sezonowych szczepów cyrkulujących w latach 2007–2009. Podczas wykładu przybliżymy molekularne mechanizmy działania i budowę wirusa grypy. Zagłębimy się w organizację genomu RNA grypy oraz szczegóły funkcjonowania jej polimerazy – białka, które powiela genom wirusa i przepisuje go na mRNA. Opowiemy, jak wirus grypy przejmuje kontrolę nad procesami komórkowymi i co oznacza, że „kradnie” 5′ cap, czyli „czapeczkę” komórkowego mRNA. Przyjrzymy się co sprawia, że grypa tak szybko mutuje i dlaczego nieustannie powstają jej nowe warianty. Wytłumaczymy także, jak powstają i co zawierają szczepionki przeciw grypie, oraz jak działają dostępne leki.
|
Nauki biologiczne |
|
| Spotkanie festiwalowe | O czym nam mówią filmy, gdy je widzimy? Tajniki i triki analizy dzieła filmowego |
Spotkanie będzie poświęcone jednemu z najpopularniejszych mediów, czyli filmowi! Zapraszamy miłośniczki i miłośników X muzy do wspólnego analizowania i interpretowania dzieła filmowego. W części pierwszej - teoretycznej - zostaną przedstawione i omówione najważniejsze aspekty estetyczne i strukturalne (narracja, inscenizacja, elementy warstwy Prowadzenie: Ewa Fiuk i Grzegorz Nadgrodkiewicz z Zakładu Filmoznawstwa, Sztuk Audiowizualnych i Antropologii Kultury Instytutu Sztuki PAN. |
Obszar sztuki |
|
| Spotkanie festiwalowe | Interpretacje: sztuka i nauka wobec rzeczywistości |
Tematem spotkania będą interakcje biologii molekularnej i komórkowej oraz sztuk wizualnych. W czasie spotkania zostanie wygłoszony wykład dr hab. Marzeny Stefaniuk z Instytutu Biologii Doświadczalnej PAN im. M. Nenckiego w Warszawie pt. "Różne oblicza mózgu - sztuka obrazowania neuronów". Ze strony Akademii Sztuk Pięknych Pani Diana Lelonek wygłosi wykład pt. "Solarstalgia, fotosynteza i roślinna ciemnia", a Zofia Kwasieborska wykład pt. "Dialog międzygatunkowy. Jak odkrywać pozaludzki świat?". W czasie prezentacji zostaną przedstawione przykłady możliwych inspiracji wizualnych i konceptualnych obecnych we współczesnej biologii molekularnej i komórkowej, ze szczególnym uwzględnieniem technik mikroskopowych. Zostaną omówione także korzyści, jakie mogą odnosić naukowcy i artyści sztuk wizualnych w ramach projektów naukowo-artystycznych (Art & Science). Zostanie zaprezentowana idea kolekcji sztuki współczesnej w Instytucie Nenckiego PAN. W drugiej części zostanie przedstawiona wystawa prac studentów Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie inspirowana wizytami w laboratoriach naukowych m.in. w Pracowni Obrazowania Mózgu Instytutu Nenckiego PAN. |
Nauki biologiczne |
|
| Spotkanie festiwalowe | Волшебные алгоритмы и молекулы РНК |
Многомерное шкалирование, обучение без учителя, метод главных компонент, фолдинг РНК - вы когда-нибудь слышали такие термины? Если нет - не пугайтесь! На этом занятии мы вместе разберёмся, что они означают и как расстановка точек на клетчатой бумаге и сопоставление пар скобок связаны с предсказанием сложных трёхмерных структур молекул РНК. В эпоху AlphaFold даже искусственному интеллекту не удаётся разгадать тайну рибонуклеиновой кислоты, одной из самых непростых макромолекул живой природы. Её последовательность записана всего четырьмя буквами - А, У, Г и Ц, - но при этом она может принимать удивительно разнообразные формы. Мы узнаем, как вычислительные алгоритмы помогают нам раскрыть природу РНК, поглядим на кирпичики её трёхмерной структуры и попробуем себя в роли предсказателей структур РНК.
|
Nauki matematyczne |
|
| Lekcja festiwalowa | Bio-mikroplener: sztuka widzenia – od mikroskopii do tomografii |
Celem warsztatów jest poszukiwanie inspiracji dla prac plastycznych w mikroskopowych obrazach tworzonych przez naukowców. Ze względu na ograniczenia wielkości pracowni możemy przyjąć maksymalnie 18 uczestników warsztatów. Uczniowie wezmą udział w pokazie różnych preparatów mikroskopowych oraz zdjęć z mikroskopii fluorescencyjnej wykonanych przez naukowców z Instytutu Nenckiego PAN, które zaprezentuje dr Kinga Szydłowska. Następnie Dr Anna Zatorska z Wydziału Konserwacji i Restauracji Dzieł Sztuki ASP wygłosi prelekcję „Kolory pod lupą - jak badamy pigmenty”, podczas której uczniowie zapoznają się ze zdjęciami mikroskopowymi próbek organicznych i mineralnych. W drugiej części zajęć uczestnicy wykonają własne prace wykorzystując technikach sitodruku i batiku, inspirowane zdjęciami pokazanymi podczas wykładów. |
|
|
| Lekcja festiwalowa | Czy mamy coś wspólnego ze skałami? |
Podczas tej lekcji, łączącej elementy geologii, paleontologii i archeologii, uczniowie odkryją, że zwierzęta i ludzie mają więcej wspólnego ze skałami niż mogłoby się wydawać. Poznają różne formy występowania minerałów z grupy apatytu oraz dowiedzą się jakie mają właściwości i zastosowania. Lekcja pokaże również, w jaki sposób naukowcy badają historię Ziemi i dawne warunki życia, analizując minerały obecne w skałach i skamieniałościach. Uczniowie będą mieli okazję obejrzeć próbki minerałów oraz szczątki organizmów współczesnych i kopalnych, dzięki czemu z bliska zobaczą apatyty o różnej genezie. Zajęcia w przystępny i angażujący sposób pokażą, że minerały mogą łączyć wiele dziedzin nauki oraz codziennego życia. |
|
|
| Lekcja festiwalowa | Jak naukowcy liczą zwierzęta w Antarktyce z powietrza |
Podczas spotkania uczestnicy dowiedzą się, jak współcześni naukowcy badają zwierzęta żyjące w Antarktyce oraz dlaczego do takich badań coraz częściej wykorzystuje się drony. W czasie multimedialnego wykładu pokazane zostaną prawdziwe zdjęcia i materiały z polskich badań terenowych prowadzonych w Antarktyce. Uczniowie poznają różne gatunki pingwinów i innych antarktycznych zwierząt, zobaczą, jak wyglądają ich kolonie oraz dowiedzą się, w jaki sposób naukowcy liczą zwierzęta na podstawie zdjęć wykonywanych z powietrza. Spotkanie pokaże również, jak nowe technologie pomagają prowadzić badania bez płoszenia zwierząt i wspierają ochronę przyrody. W drugiej części uczestnicy będą mogli zobaczyć prawdziwe drony wykorzystywane przez naukowców podczas badań terenowych oraz sprzęt używany do pracy w Antarktyce. Zaprezentowane zostanie przygotowanie dronów do lotu, wykonywanie zdjęć lotniczych oraz sposób analizy zebranych danych. Uczestnicy odwiedzą także laboratorium i poznają, jak wygląda codzienna praca naukowców zajmujących się badaniami środowiska polarnego. |
|
|
| Lekcja festiwalowa | Co w morzu piszczy? – warsztaty bioakustyczne |
To dźwiękowa podróż do podwodnego świata inspirowana autorską bajką „Babalu w morskiej bańce”. Razem z bohaterem opowieści stworzymy morską orkiestrę i posłuchamy odgłosów zwierząt żyjących w oceanie. Poznamy, czym jest dźwięk, jak powstaje i jak rozchodzi się pod wodą oraz na lądzie. I dowiemy się również, dlaczego dźwięki są tak ważne dla komunikacji i życia morskich stworzeń. |
|
|
| Lekcja festiwalowa | Skała książką dla paleontologa |
Czy kiedykolwiek zastanawialiście się, jak geolodzy na podstawie skał odczytują dawne ekosystemy? Podczas zajęć uczestnicy poznają techniki wykorzystywane do badań skał osadowych i skamieniałości oraz dowiedzą się, jakie informacje o prehistorycznym świecie można z nich uzyskać. Następnie sami wcielą się w rolę paleontologów, wydobędą skamieniałości przy użyciu sitek i pędzelków oraz wykonają ilustracje swoich znalezisk. |
|
|
| Lekcja festiwalowa | Eko-detektywi na tropie zrównoważonych opakowań. Czy banan i ziemniak mogą zastąpić plastik? |
Czy wiecie, że plastik, który dziś znamy, stał się popularny dopiero w ubiegłym wieku? Na początku cały świat oszalał na jego punkcie! Był tani, lekki i można było zrobić z niego niemal wszystko. Przez lata wydawało się, że to materiał z naszych najpiękniejszych snów. Dzisiaj jednak wiemy, że bezmyślne korzystanie z tworzyw sztucznych zamienia się w ekologiczny koszmar. Plastikowe śmieci zalewają lasy, oceany i zagrażają zdrowiu zwierząt oraz ludzi. Szczególnie dużym problemem są opakowania jednorazowe, które po zjedzeniu ulubionej przekąski natychmiast lądują w koszu – a potem leżą na wysypisku przez setki lat. Na szczęście nauka przychodzi z pomocą! Przepisy się zmieniają, a ludzie na całym świecie szukają zielonych alternatyw. Podczas naszych zajęć wspólnie wyruszymy w przyszłość i sprawdzimy, jak możemy zastąpić tradycyjny plastik. Naszym celem jest nie tylko pokazanie wam fascynującego świata nowoczesnej nauki, ale przede wszystkim udowodnienie, że każdy z nas ma wpływ na to, jak będzie wyglądać nasza planeta. Zapraszamy na fascynującą lekcję pełną ekologicznych odkryć! |
|
|
| Lekcja festiwalowa | Fascynująca podróż po świecie pająków i insektów |
Zapraszam na fascynujący pokaz połączony z wykładem, który dotyczyć będzie otaczającego nas świata pająków i insektów. Na początku, przeniesiemy się do świata pająków. Dowiecie się, że nie wszystkie pająki są straszne - większość z nich odgrywa istotną rolę w kontroli populacji wielu bezkręgowców. Zobaczymy różnorodne gatunki pająków, zarówno te żyjące w naszych domach, jak i te z odległych zakątków świata. Pokażę wam, co odróżnia pająki od pozostałych pajęczaków, jak wykorzystują swe sieci do łapania pożywienia, ale również jako rozszerzenie zmysłu dotyku. Opowiem o tym, jak pająki pomagają nam w walce z uciążliwymi insektami, które uchodzą za “szkodniki”. Następnie przejdziemy do insektów. Poznamy ich różnorodność – od małych mrówek po barwne motyle. Dowiecie się, jak owady przyczyniają się do zapylania roślin, co jest niezwykle ważne dla naszej żywności. Opowiem o tym, jak niektóre z nich, jak biedronki, pomagają w ochronie naszych ogrodów przed szkodnikami. Że nawet komary są ważnymi zapylaczami. Czy też jak mrówki uprawiają grzyby w swych koloniach. Przybliżając w ten sposób istotne znaczenie insektów dla ekosystemów i naszego codziennego życia. Podczas pokazu będziecie mieli okazję zobaczyć prawdziwe, egzotyczne pająki, insekty, oraz inne bezkręgowce z bliska. Prowadzący pokaże wam, jak się nimi zajmuje na co dzień i odpowie na wszystkie pytania. Serdecznie zapraszam do wspólnej zabawy i nauki. |
|
|
| Lekcja festiwalowa | Tajemnice Antarktyki |
W czasie lekcji zabiorę Was w podróż od Antarktyki – jednej z najbardziej niedostępnych krain na Ziemi. Opowiem między innymi o tym jak powstają lodowce i góry lodowe i czy to prawda że tak szybko topnieją; czy w całej Antarktyce naprawdę jest bardzo zimno i co się stanie jeśli klimat się ociepli; jakie zwierzęta i rośliny spotkamy na lądzie oraz w zimnym Oceanie Południowym; co robi człowiek w takim z pozoru nieprzyjaznym miejscu oraz jak wygląda codzienne życie i praca w Polskiej Stacji Antarktycznej im. Henryka Arctowskiego. |
|
|
| Lekcja festiwalowa | Czy mamy coś wspólnego ze skałami? |
Podczas tej lekcji, łączącej elementy geologii, paleontologii i archeologii, uczniowie odkryją, że zwierzęta i ludzie mają więcej wspólnego ze skałami niż mogłoby się wydawać. Poznają różne formy występowania minerałów z grupy apatytu oraz dowiedzą się jakie mają właściwości i zastosowania. Lekcja pokaże również, w jaki sposób naukowcy badają historię Ziemi i dawne warunki życia, analizując minerały obecne w skałach i skamieniałościach. Uczniowie będą mieli okazję obejrzeć próbki minerałów oraz szczątki organizmów współczesnych i kopalnych, dzięki czemu z bliska zobaczą apatyty o różnej genezie. Zajęcia w przystępny i angażujący sposób pokażą, że minerały mogą łączyć wiele dziedzin nauki oraz codziennego życia. |
|
|
| Lekcja festiwalowa | Co w morzu piszczy? – warsztaty bioakustyczne |
To dźwiękowa podróż do podwodnego świata inspirowana autorską bajką „Babalu w morskiej bańce”. Razem z bohaterem opowieści stworzymy morską orkiestrę i posłuchamy odgłosów zwierząt żyjących w oceanie. Poznamy, czym jest dźwięk, jak powstaje i jak rozchodzi się pod wodą oraz na lądzie. I dowiemy się również, dlaczego dźwięki są tak ważne dla komunikacji i życia morskich stworzeń. |
|
|
| Lekcja festiwalowa | Co nas kontroluje? Neuroprzekaźniki czy receptory? |
Neuroprzekaźniki oraz receptory z którymi się wiążą są odpowiedzialne za funkcjonowanie naszego organizmu. Pewnie wszyscy słyszeliśmy o serotoninie, dopaminie czy noradrenalinie. Ale neuroprzekaźników jest całe mnóstwo i umożliwiają naszym ciałom poprawne funkcjonowanie. Często pewne neuroprzekaźniki kojarzą nam się z jedną funkcją, ale tak naprawdę każdy ma wiele. Dopamina poza szczęściem powiązana jest z ruchem. Serotonina pomaga regulować sen. Często, to nie sam przekaźnik jest odpowiedzialny za daną funkcję, a raczej receptor, z którym się wiąże. Podczas tej dyskusji porozmawiamy sobie o neuroprzekaźnikach i ich receptorach, oraz jak tak naprawdę wpływają na nasze codzienne funkcjonowanie. |
|
|
| Lekcja festiwalowa | Czy mamy coś wspólnego ze skałami? |
Podczas tej lekcji, łączącej elementy geologii, paleontologii i archeologii, uczniowie odkryją, że zwierzęta i ludzie mają więcej wspólnego ze skałami niż mogłoby się wydawać. Poznają różne formy występowania minerałów z grupy apatytu oraz dowiedzą się jakie mają właściwości i zastosowania. Lekcja pokaże również, w jaki sposób naukowcy badają historię Ziemi i dawne warunki życia, analizując minerały obecne w skałach i skamieniałościach. Uczniowie będą mieli okazję obejrzeć próbki minerałów oraz szczątki organizmów współczesnych i kopalnych, dzięki czemu z bliska zobaczą apatyty o różnej genezie. Zajęcia w przystępny i angażujący sposób pokażą, że minerały mogą łączyć wiele dziedzin nauki oraz codziennego życia. |
|
|
| Lekcja festiwalowa | Jak naukowcy liczą zwierzęta w Antarktyce z powietrza |
Podczas spotkania uczestnicy dowiedzą się, jak współcześni naukowcy badają zwierzęta żyjące w Antarktyce oraz dlaczego do takich badań coraz częściej wykorzystuje się drony. W czasie multimedialnego wykładu pokazane zostaną prawdziwe zdjęcia i materiały z polskich badań terenowych prowadzonych w Antarktyce. Uczniowie poznają różne gatunki pingwinów i innych antarktycznych zwierząt, zobaczą, jak wyglądają ich kolonie oraz dowiedzą się, w jaki sposób naukowcy liczą zwierzęta na podstawie zdjęć wykonywanych z powietrza. Spotkanie pokaże również, jak nowe technologie pomagają prowadzić badania bez płoszenia zwierząt i wspierają ochronę przyrody. W drugiej części uczestnicy będą mogli zobaczyć prawdziwe drony wykorzystywane przez naukowców podczas badań terenowych oraz sprzęt używany do pracy w Antarktyce. Zaprezentowane zostanie przygotowanie dronów do lotu, wykonywanie zdjęć lotniczych oraz sposób analizy zebranych danych. Uczestnicy odwiedzą także laboratorium i poznają, jak wygląda codzienna praca naukowców zajmujących się badaniami środowiska polarnego. |
|
|
| Lekcja festiwalowa | Jan Matejko, czyli jak stworzyć "Bitwę pod Grunwaldem" |
Nie będzie przesadą stwierdzenie, że każde dziecko słyszało, kim był Jan Matejko i zna przynamniej jeden jego obraz z historii Polski, którą często widzimy jego oczami. Na zajęciach dzieci zapoznają się z jego najważniejszymi (i tymi mniej ważnymi) obrazami, a także dowiedzą o życiu malarza, jego szkolnych problemach, trudnej drodze do sławy i późniejszych sukcesach. Odpowiemy sobie też na pytanie, jaką rolę obrazy tego artysty pełniły w XIX wieku, gdy Polska była pod zaborami. Dr hab. Anna Straszewska opowie również o tym, jak artysta tworzył swoje obrazy, skąd czerpał wiedzę o przebiegu historycznych wydarzeń, dawnych strojach i co sprawia, że malowane przez niego sceny wyglądają realistycznie, a widz czuje się jakby był ich uczestnikiem. Jednym z najsłynniejszych obrazów Matejki jest Bitwa pod Grunwaldem ukończona w 1878 roku. Na zajęciach dzieci dowiedzą się jak powstawał ten obraz i kto oprócz Matejki próbował przedstawić słynną bitwę. Na zakończenie zajęć dzieci zainscenizują swoją wersję słynnej bitwy w formie żywego i aby wcielić się w biorących w niej udział rycerzy, będą malować i ozdabiać rycerskie tarcze. |
|
|
| Lekcja festiwalowa | Mózg się sprząta kiedy śpisz |
Przez większość historii neurobiologii glej był traktowany jako rodzaj biologicznego wypełniacza — stąd jego nazwa, od greckiego słowa oznaczającego klej. Na tej lekcji uczniowie poznają funkcje komórek glejowych, o których mało się mówi, a stanowią ponad połowę komórek w mózgu. Astrocyty budują i utrzymują barierę krew-mózg, która chroni mózg przed zakażeniem, ale utrudnia „sprzątanie mózgu”. Czy więc z mózgu można usunąć „smieci”? Tak, gdy śpimy. W 2012 roku grupa badawcza Maiken Nedergaard odkryła system glimfatyczny — sieć kanałów otoczonych astrocytami, przez którą mózg przepłukuje się z toksycznych produktów przemiany materii głównie podczas snu. Wśród usuniętych substancji jest beta-amyloid — białko, którego nagromadzenie wiąże się z chorobą Alzheimera. Sen przestał być czasem bezczynności. Stał się czasem sprzątania. Lekcja kończy się pytaniem, które łączy biologię z codziennym życiem: co dzieje się z mózgiem gdy chronicznie nie dosypiamy — i dlaczego odpowiedź jest poważniejsza niż nam się wydaje. Prowadzący jest badaczem mózgu i na co dzień pracuje z komórkami glejowymi w warunkach laboratoryjnych. |
|
|
| Lekcja festiwalowa | Niszczycielska i twórcza rola wulkanów |
Jak powstają wulkany i zjawiska z nimi związane. Wulkanizm oddziaływuje na życie na Ziemi, tworząc nowe miejsca i jednocześnie niszcząc istniejące. Jak powstają wyspy wulkaniczne, nowe kontynenty oraz ekosystemy wyspowe. |
|
|
| Lekcja festiwalowa | Bez prądu, bez zasięgu, bez planu. Blackout i nasze uzależnienie od technologii |
Smartfon, Wi-Fi, mapy Google, media społecznościowe, płatności bezgotówkowe – technologia jest dla wielu z nas nieodłączną częścią codziennego życia. Ale co się stanie, gdy nagle wszystko przestanie działać? Gdy zniknie zasięg, a kontakt z bliskimi będzie niemożliwy? Blackout w Hiszpanii jest pretekstem do głębszej refleksji: czy jeszcze potrafimy funkcjonować offline? Podczas wykładu porozmawiamy o tym, jak silnie uzależniliśmy się od cyfrowych rozwiązań i jak możemy przetrwać w świecie, który przestaje |
|
|
| Lekcja festiwalowa | Co nas kontroluje? Neuroprzekaźniki czy receptory? |
Neuroprzekaźniki oraz receptory z którymi się wiążą są odpowiedzialne za funkcjonowanie naszego organizmu. Pewnie wszyscy słyszeliśmy o serotoninie, dopaminie czy noradrenalinie. Ale neuroprzekaźników jest całe mnóstwo i umożliwiają naszym ciałom poprawne funkcjonowanie. Często pewne neuroprzekaźniki kojarzą nam się z jedną funkcją, ale tak naprawdę każdy ma wiele. Dopamina poza szczęściem powiązana jest z ruchem. Serotonina pomaga regulować sen. Często, to nie sam przekaźnik jest odpowiedzialny za daną funkcję, a raczej receptor, z którym się wiąże. Podczas tej dyskusji porozmawiamy sobie o neuroprzekaźnikach i ich receptorach, oraz jak tak naprawdę wpływają na nasze codzienne funkcjonowanie. |
|
|
| Lekcja festiwalowa | Czy mamy coś wspólnego ze skałami? |
Podczas tej lekcji, łączącej elementy geologii, paleontologii i archeologii, uczniowie odkryją, że zwierzęta i ludzie mają więcej wspólnego ze skałami niż mogłoby się wydawać. Poznają różne formy występowania minerałów z grupy apatytu oraz dowiedzą się jakie mają właściwości i zastosowania. Lekcja pokaże również, w jaki sposób naukowcy badają historię Ziemi i dawne warunki życia, analizując minerały obecne w skałach i skamieniałościach. Uczniowie będą mieli okazję obejrzeć próbki minerałów oraz szczątki organizmów współczesnych i kopalnych, dzięki czemu z bliska zobaczą apatyty o różnej genezie. Zajęcia w przystępny i angażujący sposób pokażą, że minerały mogą łączyć wiele dziedzin nauki oraz codziennego życia. |
|
|
| Lekcja festiwalowa | Dlaczego potrzebujemy inteligentnych materiałów w medycynie? |
Spotkanie poświęcone będzie nowoczesnym inteligentnym polimerom w medycynie. Uczestnicy wezmą udział w wykładzie oraz warsztatach, podczas których poznają sposoby opracowania inteligentnych materiałów do regeneracji tkanki chrzęstnej i nerwowej. Dowiedzą się, czym są polimeru inteligentne i jakie właściwości muszą posiadać, aby mogły być wykorzystywane np. w regeneracji tkanek. Zostanie przedstawiona technologia druku hydrozeli i proces elektroprzędzenia jako narzędzia do tworzenia trójwymiarowych struktur o precyzyjnie zaprojektowanej geometrii. Na przykładzie projektów SmartPiezo (M-ERA.NET) oraz PiezoMat (Preludium NCN) omówione zostaną konkretne zastosowania tych technologii - m.in. tworzenie wielofunkcyjnych, inteligentnych podłoży komórkowych, które wspomagają regenerację chrząstki i tkanki kostnej. Uczniowie zobaczą, jak nowoczesna nauka łączy różne dziedziny - chemię, inżynierię materiałową i medycynę – w celu poprawy jakości życia pacjentów. Spotkanie ma na celu nie tylko przekazanie wiedzy, ale także zainspirowanie młodych ludzi do odkrywania świata nauki i technologii. |
|
|
| Lekcja festiwalowa | Lodowce CO2 i zmiany klimatu |
Zmiany klimatu pozostawiają ślady, które umieją odczytać geolodzy i które pozwaląją pokazać zachodzace zmiany na przestrzeni wieków. Można określic przyczyny tych zmian, czy były natyuralne czy może powstały pod wpływem działalności człowieka. |
|
|
| Spotkanie festiwalowe | Cyfrowe archiwum katharsis: Instagram o przemianach sztuki ukraińskiej podczas wojny |
Wykład prezentuje rezultaty projektu badawczego realizowanego w ramach grantu NCN „Miniatura 9”, poświęconego analizie współczesnej sztuki ukraińskiej w warunkach wojny oraz sposobom jej przedstawiania w mediach społecznościowych („Zrodzone ze wstrząsów: katharsis sztuki ukraińskiej w treściach mediów kulturalnych (2022–2025)”). Punktem wyjścia jest zjawisko katharsis sztuki ukraińskiej, rozumiane jako proces intensywnej transformacji kulturowej wywołanej doświadczeniem konfliktu i gwałtownych przemian społecznych. Przedmiotem analizy są teksty kultury sieciowej publikowane przez ukraińskie media kulturalne na Instagramie. Wykład ukazuje, w jaki sposób obrazy, grafiki, kolaże i krótkie formy wideo funkcjonują jako specyficzne formy przekazu medialnego, które nie tylko prezentują dzieła sztuki zgodnie z logiką platform cyfrowych, lecz także ujawniają nowe zjawiska artystyczne w Ukrainie w latach 2022–2025. Szczególne miejsce w wystąpieniu zajmuje omówienie cyfrowego archiwum katharsis – narzędzia badawczego opracowanego w toku realizacji projektu. Archiwum systematyzuje materiały wizualne i umożliwia ich analizę porównawczą, stanowiąc przykład zastosowania humanistyki cyfrowej w badaniach kultury czasu wojny. Wykład podkreśla, że Instagram stał się przestrzenią, w której dokumentowane i interpretowane są nowe formy, tematy i tendencje sztuki ukraińskiej, a teksty kultury sieciowej odgrywają kluczową rolę w ich kształtowaniu i rozpowszechnianiu. |
Nauki humanistyczne |
|
| Spotkanie festiwalowe | Rośliny jako żywe kwazikryształy |
Dwa zupełnie odmienne zjawiska, jedno ze świata kryształów, a drugie ze świata roślin mają podobną geometrię. Filotaksja to zjawisko botaniczne, wynikłe z mechanizmu wzrostu merystemu. Roślinna tkanka twórcza (merystem) składa się z komórek zdolnych do regularnych podziałów komórkowych. Każdy zawiązek nowego organu (tzw. primordium) wyrasta z merystemu pod tzw.złotym kątem (137,5 stopnia). Pięciokrotna oś symetrii. Kwazikryształy odkrył Dan Shechtman w 1984 r. Zaobserwował on niekrystalograficzną 5-krotną oś symetrii w szybko schłodzonym stopie glinu z manganem (Nobel, 2011), co wiąże się ze złotym cięciem i ciągiem Fibonacciego. Znacznie wcześniej Charles Bonnet w 1754 roku wskazał, że na spirali opisującej ulistnienie (filotaksję) kąty zaznaczone przez kolejne liście skręcające zgodnie i przeciwnie do wskazówek zegara często mają się do siebie w stosunku takim, jaki zachodzi pomiędzy dwoma kolejnymi wyrazami ciągu Fibonacciego. Kwazikryształy i układ pędów rośliny mają uporządkowanie bez symetrii translacyjnej. Geometria łączy z sobą dwa te dwa układy. Rolę atomów w kwazikryształach pełnią zalążki pędów u roślin. |
Nauki techniczne |
|
| Spotkanie festiwalowe | Wachlarze – datowanie, materiały i sposoby przechowywania |
W ramach warsztatów przewidziane jest spotkanie z Jolantą Różalską - historyczką sztuki, znawczynią zagadnień związanych z wachlarzami. Spotkanie będzie podzielone na 2 części: teoretyczną (krótki wykład) oraz praktyczną (prezentacja zabytkowych obiektów, ekspercka ocena przyniesionych przez uczestników przedmiotów, wskazówki na temat ich przechowywania oraz porady dotyczące ewentualnych napraw). |
Obszar sztuki |
|
| Spotkanie festiwalowe | Po zdrowie do parku - jak kontakt z naturą wpływa na nasz dobrostan? |
Czy spacer po lesie poprawia nastrój? Czy natura może działać jak naturalny antydepresant? Dlaczego przebywanie w przyrodzie pomaga nam czuć się lepiej i ile czasu trzeba w niej spędzać aby odczuć realne efekty? Coraz więcej badań psychologicznych pokazuje, że kontakt z naturą ma głęboki i mierzalny wpływ na nasze zdrowie psychiczne i dobrostan i że ten wpływ może być długofalowy. Podczas spotkania przyjrzymy się, co dzieje się z nami, gdy wychodzimy na łono natury. Omówimy wyniki badań, które pokazują, że środowisko naturalne sprzyja redukcji stresu, Zaprezentujemy wyniki własnych badań, które pozwalają lepiej zrozumieć mechanizmy stojące za dobroczynnym działaniem przyrody. Wspólnie zastanowimy się, czy różne rodzaje Wykład jest skierowany do wszystkich zainteresowanych psychologią, dobrostanem i naturą, bez konieczności wcześniejszej wiedzy naukowej. Zapraszamy do wspólnego odkrywania, jak natura może nam pomóc dbać o swoje samopoczucie. |
Nauki społeczne |
|
| Spotkanie festiwalowe | O wodzie, lodzie i pogodzie - dyskusja panelowa |
Zapraszamy na debatę z naukowcami z Instytutu Geofizyki PAN: hydrolożką dr inż. Anną Łobodą z Zakładu Hydrologii i Hydrodynamiki, dr. Bartłomiejem Luksem z Zakładu Badań Polarnych i Morskich oraz Michałem Brennekiem - doktorantem z Zakładu Fizyki Atmosfery. Eksperci opowiedzą o swojej pracy badawczej i współczesnych wyzwaniach związanych ze zmianą klimatu. Porozmawiamy o procesach fizycznych kształtujących pogodę, roli śniegu, lodu i wody w systemie klimatycznym oraz o tym, jak nauka pomaga lepiej rozumieć zachodzące zmiany środowiskowe. Przyjrzymy się również temu, jak niektóre media tworzą clickbaitowe przekazy, które niewiele mają wspólnego z naukowymi faktami. Podczas spotkania uczestnicy będą mogli zadawać pytania naukowcom i wspólnie zastanowić się nad rolą mediów w przekazywaniu wiedzy o klimacie i pogodzie. To okazja, by spojrzeć na współczesne zjawiska atmosferyczne oczami badaczy i dowiedzieć się, jak wygląda nauka „od środka”. |
Nauki o Ziemi |
|
| Spotkanie festiwalowe | Medycyna nie jest uniseks. Dlaczego płeć ma znaczenie w przebiegu i leczeniu chorób neurologicznych? |
Serdecznie zapraszamy młodzież i dorosłych na wykład, który odkrywa jedną z najpilniej strzeżonych tajemnic współczesnej nauki. Przez dziesięciolecia medycyna traktowała organizm mężczyzny ważącego 70 kg jako domyślny standard, mylnie zakładając, że kobiety to po prostu ich mniejsze wersje.
Podczas spotkania dowiemy się, jak to „uniseksowe” podejście doprowadziło do sytuacji, w której stosowane powszechnie leki są czasem gorzej dopasowane do kobiecej biologii. Na przykładach z życia, takich jak leki nasenne czy kardiologiczne, pokażemy, dlaczego uniwersalna dawka może wywoływać niebezpieczne skutki uboczne u kobiet. Przyjrzymy się również temu, dlaczego nasza płeć decyduje o zupełnie innym przebiegu i ryzyku rozwoju poważnych schorzeń, takich jak stwardnienie rozsiane czy choroba Alzheimera. Obalimy mit, że różnice między nami sprowadzają się tylko do hormonów i układu rozrodczego. Udowodnimy za to, że płeć odgrywa znaczącą rolę na poziomie każdej komórki naszezgo ciała. Wspólnie prześledzimy błędy, takie jak wykluczanie samic z badań faz przedklinicznych, a kobiet z badań klinicznych, lub nieuwzględnianie płci w analizie działania leków i zrozumiemy, jak nauka próbuje je dziś naprawić.
Nasza prelekcja w przystępny sposób tłumaczy, że biologiczna różnorodność płci to nie anomalia, lecz fakt, który medycyna musi zacząć szanować. Dowiecie się, dlaczego odchodzimy od zasady „jeden rozmiar dla wszystkich” na rzecz medycyny precyzyjnej, szytej na miarę pacjenta. Przekonacie się, że włączanie perspektywy płci do laboratoriów to nie kwestia ideologii, ale realne działanie ratujące ludzkie życie.
Przyjdźcie i poznajcie medycynę przyszłości, aby lepiej rozumieć i chronić własne zdrowie! |
Nauki medyczne |
|
| Spotkanie festiwalowe | Mickiewicz w świetle psychoanalitycznym, w kontekście innego spojrzenia na romantyzm |
Wykład nawiązuje do wysuwanej w pracach autorki tezy, że wyrażające się w twórczości polskich romantyków w ukryty sposób doniosłe wątki znaczeniowe związane z doświadczeniami dzieciństwa, a także same te wczesne doświadczenia są przez badaczy pomijane lub całkowicie mylnie rozumiane. Dotyczy to też twórczości i biografii Mickiewicza. Ukazują to analizy literackie, w których warsztat badacza literatury wzbogacony zostaje podstawowymi odkryciami i pojęciami psychoanalizy oraz oparte na tych odkryciach interpretacje określonych zdarzeń życiowych, przeciwstawiające się ich rozumieniu w dotychczasowych biografiach. Stąd polemika autorki z klasykami polskich badań literackich, sięgająca nawet tak podstawowych problemów jak problemy edytorskie. |
Nauki humanistyczne |
|
| Spotkanie festiwalowe | Młodzież, lęk i cyfrowe światy: jak sztuka i VR mogą poprawiać zdrowie psychiczne |
Niemal połowa młodych Polaków doświadcza objawów obniżonego nastroju, a wśród najczęstszych trudności pojawiają się depresja i zaburzenia lękowe. W badaniach młodzi ludzie wskazują depresję jako problem w 77% odpowiedzi, a lęk w 55%. Jednocześnie wielu nastolatków nie chce lub boi się prosić o pomoc z powodu wstydu albo przekonania, że „trzeba sobie radzić samemu”. Podczas spotkania pokażemy, jak projekt „XR dla Dobrostanu” wykorzystuje sztukę i wirtualną rzeczywistość, aby skutecznie wspierać zdrowie psychiczne młodzieży. Opowiemy, jak światy VR i kontakt ze sztuką mogą pomagać w regulacji emocji i obniżaniu napięcia. Wyjaśnimy dlaczego mózg reaguje na wirtualne środowiska podobnie jak na realne miejsca oraz jak takie doświadczenia można badać naukowo, między innymi przez pomiary stresu i odprężenia. To spotkanie dla młodzieży, rodziców, nauczycieli i wszystkich osób, które szukają nowych sposobów rozmowy o zdrowiu psychicznym. |
Nauki społeczne |
|
| Lekcja festiwalowa | Obrazowanie mikroskopowe |
Uczestnicy będą mogli zwiedzić Pracownię Obrazowania Struktury i Funkcji Tkankowych w Centrum Neurobiologii Instytutu Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN. Zobaczą jak funkcjonuje Polski Węzeł w ramach Europejskiego Centrum Obrazowania Euro-BioImaging. Zostaną zapoznani z zasadami działania i możliwościami laserowych mikroskopów konfokalnych znajdujących się w pracowni (Leica SP8, Zeiss LSM780 i CD7+LSM900) oraz ze sposobami przygotowywania preparatów roślinnych i zwierzęcych do tych mikroskopów. Następnie będą mogli samodzielnie, korzystając z trwałych preparatów, wybierać komórki i fragmenty tkanek do skanowania oraz regulować ustawienia mikroskopów. Na koniec zostaną zapoznani z najnowszymi programami umożliwiającymi analizę danych mikroskopowych (Imaris, Huygens i Zeiss ZEN/Arivis) oraz wykonają komputerową obróbkę zebranych obrazów a jej trójwymiarowe efekty będą mogli zobaczyć zasiadając w goglach Meta Quest 2 VR w wygenerowanym przez AI laboratorium. |
|
|
| Lekcja festiwalowa | Śladami Stanisława Staszica – odkrywamy skarby Ziemi |
Kim był Stanisław Staszic i dlaczego nazywamy go Ojcem polskiej geologii? Podczas zajęć uczniowie wcielą się w rolę młodych odkrywców i poznają skarby ukryte w Ziemi. Co będziemy robić?
Podróż w czasie Praca zespołowa Na zakończenie konkursy wiedzy z upominkami oraz nagrody (okazy minerałów, skał i skamieniałości) dla najbardziej zaangażowanych! |
|


