Dzień Nauki

OkoSat drużyna uczniów Społecznego Liceum Ogólnokształcącego nr 25 w Warszawie, zaprezentuje sondę, biorącą udział w zawodach CanSat. To sonda badawcza mieszcząca się w pojemniku wielkości puszki po napoju. Zadaniem sondy jest przeprowadzenie badań i eksperymentów podczas lotu rakietą i w trakcie opadania na spadochronie. 

Podczas pokazu członkowie zespołu analogowej misji kosmicznej w kopalni zaprezentują planowany projekt, pierwszej na świecie, podziemnej kosmicznej misji analogowej w kopalni w Szklarach. Przedstawią niektóre z eksperymentów, które zostaną przeprowadzone podczas misji, w tym eksperymenty hydroponiczne oraz geofizyczne.  

Podczas warsztatów opowiem co to są białka, z czego są zbudowane oraz jak funkcjonują i co to znaczy projektować antybiotyki.  Wspólnie zrobimy koralikowe białko, a następnie zapętlimy kilka własnoręcznie zrobionych białek. Od uczestnika będzie zależeć, czy wcieli się w biologa, chemika, fizyka czy informatyka podczas tworzenia białka. Warsztaty przeznaczone są dla dzieci od 5 lat. Dziecku może towarzyszyć opiekun.

Od kiedy ludzie ujarzmili ogień i zaczęli go używać jako znakomite źródło światła i ciepła, coraz mniej boimy się ciemności nocy a dzień wydłużamy niekiedy tak bardzo, że nie starcza nam czasu na sen – ale doba ma zawsze 24 godziny!

Obrót Ziemi wokół własnej osi sprawia, że dzień i noc następują po sobie z niezmienną regularnością, więc mieszkańcy naszej planety – od mikroorganizmów po człowieka – muszą posiadać mechanizmy zapewniające adaptację do tych zmian środowiska. Jest to zegar biologiczny, dla którego światło jest najważniejszym źródłem informacji. Jeśli jednak pojawia się w niewłaściwych porach i ilości, ma zły kierunek padania a także barwę i intensywność, wówczas mówimy o zanieczyszczeniu świetlnym. Niesie ono za sobą cały szereg komplikacji widocznych na różnych polach organizacji naszego życia, od astronomii po ekonomię, po drodze zakłócając funkcjonowanie ekosystemów a także fizjologię roślin i zwierząt oraz zdrowie ludzi. Co gorsza, zakres i intensywność zanieczyszczenia światłem z każdym rokiem wzrasta globalnie, co jest m.in. pochodną powszechnej urbanizacji, rozwoju przemysłu a także coraz gęstszej sieci dróg, których intensywnie oświetlane miejsca obsługi pasażerów są często zlokalizowane w terenach zalesionych, wprowadzając zakłócenia świetlne w tamtejsze ekosystemy.

Ponieważ światło nie zna granic, więc dociera również do naszych mieszkań, zakłócając zdrowy sen i sprzyjając rozwojowi chorób tzw. cywilizacyjnych. Tak przedstawiona sekwencja zdarzeń to skrót myślowy, bowiem pomija to działanie sztucznego światła w nocy (ALAN), które hamuje syntezę melatoniny, hormonu ciemności synchronizującego działanie zegara biologicznego. Ponadto – współczesny człowiek nie wyobraża sobie funkcjonowania bez permanentnie włączonych urządzeń elektronicznych, które towarzyszą mu także w nocy, a emitowane przez nie światło z dużą komponentą niebieskiego ma też istotny udział w zakłócaniu funkcji zegara biologicznego. To także prowadzi do desynchronizacji funkcji życiowych człowieka – i znowu pojawiają się choroby cywilizacyjne, u których podłoża leżą zakłócenia snu i jego jakości. Powinniśmy zatem dbać o ciemność nocy i starać się chronić nasz zegar biologiczny, do czego punktem wyjścia jest propagowanie wiedzy i świadomości tego, czym grozi niekontrolowana obecność ALAN.

Dzieci poznają budowę i działanie układu pokarmowego. W części praktycznej przekonają się jak trawione są najważniejsze składniki pokarmu - wykonają doświadczenia chemiczne i wcielą się w enzymy trawienne człowieka oraz obliczą długość własnego przewodu pokarmowego.

Mumifikacja to jeden z najbardziej frapujących sposobów zachowania ciała po śmierci. Powszechnie kojarzona ze starożytnym Egiptem, praktykowana była także w innych częściach świata, między innymi w prekolumbijskim Peru.

W czasie wykładu zabierzemy Państwa w świat kosmoligii prekolumbijskich Andyjczyków. Przedstawimy jak ważnym elementem świata ówczesnych społeczności Andów był przodek i jak mocno ingerował w świat żywych. Zaprezentujemy w jaki sposób postępowano z ciałem zmarłego i jak najprawdopodobniej mógł wyglądać sam obrządek pogrzebowy.

Przedstawimy w jaki sposób interpretujemy znaleziska archeologiczne i informacje zapisane na zeszkieletowionych oraz zmumifikowanych ciałach zmarłych z dolin Barranca. Postaramy się przestawić jak ważnym jest podejmowanie tego rodzaju badań, szczególnie że archiwa jakimi są prekolumbijskie cmentarzyska nikną w zastraszającym tempie. Niszczone przez rozrastające się plantacje i fawele, a także zachłanność rabusiów grobów  ulegają stopniowej degradacji. Dla nas, archeologów i antropologów, nadal są jednak cennym świadectwem życia i śmierci sprzed hiszpańskiej inwazji.

Najmłodsze dzieci (i te trochę starsze) mają spontaniczną potrzebę poznawania otaczającego je świata i przyrody, a więc nauka i ciekawość świata jest dla nich naturalna.

W programie warsztatów przeznaczonych dla najmłodszych na pewno znajdzie się czas na obserwacje ulubionego przez dzieci, choć bardzo prostego wybuchu wulkanu oraz własnoręcznego stworzenia tęczy, a także kilka niespodziankowych eksperymentów. Zapraszamy najmłodszych i trochę starszych!

Wyjazd do astronomicznej stacji obserwacyjnej w Ostrowiku pod Warszawą. Na miejscu będzie można wziąć udział w wycieczce po Układzie Słonecznym, zobaczyć teleskop, posłuchać popularyzujących wykładów na tematy astronomiczne. Następnie planowane są pokazy nieba i ognisko.

W dobie teleskopów kosmicznych i ogromnych obserwatoriów naziemnych moglibyśmy pomyśleć, że niewiele już może nas w astronomii zaskoczyć. A jednak. Prawda jest taka, że
nie znamy dokładnie nawet najbliższej okolicy Drogi Mlecznej. Przez ograniczenia technologiczne galaktyki o małej jasności do tej pory umykały naszej uwadze. Najnowsze obserwacje wykazują jednak, że mogą one stanowić nawet 60% wszystkich galaktyk Wszechświata. Nazywamy je galaktykami o niskiej jasności powierzchniowej i dopiero zaczynamy je odkrywać.

W czasie wykładu pokażę ich najnowsze zdjęcia, opiszę jakie mają cechy i właściwości oraz opowiem jakich zaskakujących rzeczy dowiedzieliśmy się o nich w czasie badań w NCBJ.

Wiemy co powiedział Konfucjusz: Powiedz mi, a zapomnę, pokaż mi, a zapamiętam, pozwól mi zrobić, a zrozumiem. Dziś można byłoby dodać czwarty element: Pozwól mi nauczać, a sam zacznę poszukiwać, pytać i doświadczać. Tak powstał szkolny festyn przyrodniczy nieco inny od dotychczasowych. Opiera się na dwóch założeniach: po pierwsze doświadczenia i pokazy prowadzą uczniowie, a po drugie jest przyrodniczy. Nie fizyczny, biologiczny czy chemiczny, ale właśnie przyrodniczy.

Jak go przygotować? Jak przeprowadzić? Kogo potrzebujemy do współpracy? Skąd wziąć przyrządy? Na te i inne pytania postaram się odpowiedzieć.

Na razie powiem tylko czego potrzebujemy na początek: chęci, zapału i otwartości!

Seminaria dla Nauczycieli Fizyki to nowa oferta Wydziału Fizyki UW adresowana do aktywnych nauczycieli przedmiotu, studentów kierunku nauczanie fizyki oraz uczestników studiów podyplomowych przygotowujących do nauczania fizyki. Co miesiąc spotykam się na inspirujących prelekcjach i warsztatach umożliwiającym praktyczne przygotowanie do wdrożenia nowych pomysłów w codziennej praktyce dydaktycznej.

Nauczyciele uczęszczający na Seminaria regularnie uzyskują certyfikat poświadczający podniesienie kwalifikacji zawodowych.

Terminy wszystkich spotkań są dostępne na stronie: https://nauczyciele.fuw.edu.pl/

Akceleratory do przyspieszania cząstek są niesamowitym narzędziem badawczym dla fizyków, jednocześnie jednak w wielu zastosowaniach pomagają odzyskać zdrowie, zwiększają bezpieczeństwo i usprawniają procesy przemysłowe. W czasie wykładu zaprezentowane zostaną wybrane zastosowania akceleratorów oraz potrzeby i ograniczenia, które stanowią wyzwanie dla naukowców i konstruktorów tych urządzeń.

Wykład prowadzony w ramach obchodów 70 rocznicy powstania Instytutu Badań Jądrowych.

Pracownicy ŚLCJ oprowadzą Państwa po Laboratorium. Będzie można zobaczyć „serce” Laboratorium – czyli cyklotron, oraz usłyszeć o tym jak działa ten akcelerator. Zwiedzić będzie można też halę eksperymentów – czyli miejsce, do którego docierają wiązki ciężkich jonów przyspieszone w cyklotronie i gdzie, wykorzystując różnego rodzaju układy detektorów, prowadzi się badania z fizyki jądrowej (i nie tylko).

Zwiedzanie laboratorium poprzedzone będzie pokazem filmu animowanego "Tajemniczy Świat Jąder Atomowych", który zabierze widza w podróż do mikroświata. Pokaże, jak odkryto istnienie jądra atomowego i jak badamy jego strukturę.

Ponad sto lat temu Albert Einstein przewidział istnienie fal grawitacyjnych – zmarszczek czasoprzestrzeni. Przez dekady wydawało się, że ich bezpośrednie wykrycie pozostanie poza zasięgiem nauki. Aż do 14 września 2015 roku, gdy dwa interferometryczne detektory fal grawitacyjnych LIGO w USA po raz pierwszy zarejestrowały sygnał GW150914, pochodzący z kosmicznego zderzenia dwóch gwiazdowych czarnych dziur. To przełomowe odkrycie, uhonorowane w 2017 roku Nagrodą Nobla z fizyki otworzyło nowe okno na Wszechświat. Znaczący wkład w to odkrycie mieli również polscy naukowcy – 15 badaczy z grupy POLGRAW, będącej częścią międzynarodowego konsorcjum Virgo. Od tamtej pory współpraca LIGO-Virgo-Kagra zaobserwowała ponad 300 źródeł fal grawitacyjnych, mających istotne znaczenie w poznaniu natury czarnych dziur, gwiazd neutronowych, błysków gamma.

O poszukiwaniach fal grawitacyjnych, o niezwykłych odkryciach oraz dalszych perspektywach badań opowie prof. Dorota Gondek-Rosińska z Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Warszawskiego, współautorka publikacji o epokowym odkryciu.

Instytut Ukrainistyki prowadzi badania w obszarach zw. z kulturą regionów Europy Środkowo-Wschodniej, także w porównaniu do kultur innych części Europy, oraz w obszarach dot. literatury, zwłaszcza ukraińskojęzycznej. Zajmujemy się też lingwistyką literacką prowadzoną w zespole Laboratorium Terminologii Kulturowej, o którego przedmiocie stanowią języki etyki. Są to badania literatury tworzonej w nowożytnych językach europejskich oraz badania tekstów napisanych w tradycyjnych językach etyki (grece i łacinie). Nie brakuje także przykładów badań z zakresu archeologii lingwistycznej i badań nad ego-dokumentami.

Badania lingwistyczne są ukierunkowane na komunikację dla celów praktycznych, zwłaszcza w językach ukraińskim i polskim. Tworzymy też modele dla języków profesjonalnych (w tym języka prawa i medycyny), oraz języków branż spożywczych (polskiego i angielskiego, ale też języków romańskich jako wiodących języków przemysłu zw. z produkcją wina). W 2024 r. podjęliśmy badania encyklopedyczne nad komunikacją w przemyśle czekoladowym. Ukrainiści zajmują się badaniem komunikacji łącząc językoznawstwo z politologią i socjologią. Prowadzimy badania nad tożsamością, pamięcią, dyskursem wojennym i wpływem mediów.

Jak zmienia się przestrzeń kultury w Polsce i Europie? Czy wolność twórcza to dziś wartość bezwarunkowa, czy raczej przedmiot regulacji i politycznego sporu?

Debata z udziałem artystek, badaczek i przedstawicielki Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego będzie próbą zderzenia perspektyw: artystycznej, instytucjonalnej i obywatelskiej. W rozmowie poruszymy m.in. temat wolności wypowiedzi w sztuce, cenzury, finansowania kultury oraz roli ciała i tożsamości w twórczości współczesnej.

Katedra Białorutenistyki została powołana do życia w 1956 roku. Inicjatorem utworzenia, organizatorem i wieloletnim kierownikiem Katedry była prof. dr hab. Antonina Obrębska-Jabłońska. Następnie Katedrą kierowali takie osobowości, jak prof. dr hab. Elżbieta Smułkowa, prof. dr hab. Aleksander Barszczewski, dr hab. Nina Barszczewska, prof. UW. Na przestrzeni wielu lat jednostka ta była jedyną uniwersytecką placówką dydaktyczno-naukową poza granicami Białorusi. Prezentacja ma na celu przybliżenie historii jednostki oraz prowadzonych przez nią badań.

Spotkanie poświęcone prezentacji najważniejszych osiągnięć naukowych Instytutu Lingwistyki Stosowanej Uniwersytetu Warszawskiego. Celem jest przedstawienie ILS oraz promocja naszego dorobku badawczego, podkreślając nasze sukcesy w zakresie publikacji, projektów naukowych i grantów, popularyzacji badań oraz potencjału dydaktycznego. 

W wystąpieniu, które będzie poświęcone obserwacji, diagnozie rozwoju polskich studiów trans, skorzystam z odniesień do obserwatorium meteorologicznego i latarni morskiej, aby przybliżyć najnowsze tendencje w tworzeniu literatury trans. W zakresie mapy tekstów skoncentrowanych na tematyce transpłciowości, przedstawię pięć jej odmian w celu z jednej strony ich orientacyjnego uporządkowania, z drugiej zaś wyeksponowania szerokiego wachlarza tekstów, w których transpłciowość ujmowana jest w „konwencjonalny” i niekonwencjonalny sposób.

Analizując, interpretując i problematyzując manifest Mai Heban Godność, proszę. O transpłciowości, gniewie i nadziei (2023), reportaże Piotra Jaconia Wiktoria. Transpłciowość to nie wszystko (2024), powieść fikcjonalną Julii Durzyńskiej Gdy słońce wypieka sny (2024), esej J. Szpilki Gorset, wstyd i kocie uszka. O transkobiecosci (2024) stworzę depeszę synoptyczną. W depeszy ujawnię w jaki sposób, za pomocą jakich środków artystycznych, organizacji tematycznej wszystkie wymienione teksty przełamują dominującą odmianę w prezentacji osoby trans, tematu pretranzycji i tranzycji – ciałopisania. Tutaj ważną rolę odegrają: poetyka wyważonego manifestu, przekierowanie tranzycji na boczny tor, teoretyczne, utekstowione rozpoznanie własnych pragnień, potrzeb. Zwrócę również uwagę na odważne odbrązowienie siebie jako aktywisty, na dokonanie demityzacji obrazu idealnego ojca.

Następnie zaproponuję koncepcję zrównoważonego rozwoju studiów trans. Przełożenie sygnałów świetlnych latarni morskiej na ideę lokowania studiów trans w polskim literaturoznawstwie ma na celu wysłanie znaku nawigacyjnego w zakresie badań nad podmiotem transpłciowym.

Koncepcja zrównoważonego rozwoju studiów trans powinna wybrzmieć, aby – dopiero co – kształtująca się w Polsce ich transdyscyplinarna forma dyskursu zachowała swój komparatystyczny i polifoniczny potencjał.

W trakcie wykładu zaprezentowane zostaną dawne i obecne sposoby wykorzystania łaźni parowej w rdzennych społecznościach na kontynencie północnoamerykańskim.

Praktyka łaźni parowej jest wykorzystywana przez ludy rdzenne Ameryki Północnej i Środkowej od około 2500 lat. Polega ona na wystawieniu ciała na działanie pary wodnej wytwarzanej przez spryskiwanie rozżarzonych kamieni wodą w zamkniętej przestrzeni. Łaźnie parowe budowano i buduje się w rozmaity sposób: są to stałe konstrukcje z kamienia lub cegły wypalanej na słońcu, na planie prostokąta lub okręgu, ale także tymczasowe konstrukcje z długich, giętkich patyków, w postaci tuneli lub kopuł, pokryte kocami lub plandekami. Praktyka łaźni parowej pełniła wiele funkcji: stanowiła ważny element publicznych ceremonii, towarzyszących objęciu władzy przez nowego władcę. W kulturach mezoamerykańskich kobiety korzystały z niej w trakcie porodu. W łaźni leczono wiele chorób. Uznawana była za miejsce narodzin i śmierci bóstw.

Podczas wykładu przedstawiony zostanie rezultat badań terenowych przeprowadzonych w meksykańskim stanie Chiapas na przełomie 2024 i 2025 roku. W górzystym regionie Altos, w społecznościach Tsotsili i Tseltali, wiele gospodarstw posiada przydomowe łaźnie i cała rodzina zażywa w nich potnej kąpieli, aby zrelaksować się po ciężkim dniu, wzmocnić swoją odporność albo wyleczyć się z grypy. Młodsze pokolenie korzysta z nich w mniejszym stopniu niż robili to babcie i dziadkowie, a jednak, w ostatnich latach praktyka znajduje zastosowanie w przypadkach nowych chorób, takich jak cukrzyca czy COVID. Jako że kobiety w wielu miejscach wciąż rodzą w domach, kiedy poród wydłuża się, kąpiel w łaźni parowej w towarzystwie położnej przynosi ulgę rodzącej i przyśpiesza poród. Łaźnia parowa w społecznościach Tsotsili i Tseltali jest niezwykle istotnym elementem ich kulturowego dziedzictwa.

Wystąpienie analizuje krytycznie określenie „wielka kultura rosyjska”, ukazując je jako rezultat długoletniej, systemowej polityki kulturalnej prowadzonej przez rosyjskie władze – od caratu po współczesność. „Wielkość” ta nie wynika z samego dorobku artystycznego, lecz została wykreowana poprzez państwowy protekcjonizm, polegający na promowaniu wybranych twórców i nurtów zgodnych z oficjalną ideologią oraz marginalizacji głosów niezależnych, krytycznych czy mniejszościowych.

Kultura rosyjska ma charakter synkretyczny – zawiera dzieła twórców niebędących etnicznymi Rosjanami, takich jak Gogol, Ajwazowski czy Kuindży. Ich dorobek bywał zawłaszczany i włączany do rosyjskiego kanonu, co odzwierciedla imperialny mechanizm podporządkowania i kreowania hegemonicznej narracji.

Kultura była i jest w Rosji narzędziem legitymizacji władzy. Poprzez instytucjonalne wsparcie i propagandę tworzono obraz duchowej potęgi Rosji, w kontrze do Zachodu. Mit „wielkości” służył budowie narodowej tożsamości i prestiżu na arenie międzynarodowej. Także dziś, za rządów Putina, trwa promowanie konserwatywnej wizji kultury jako soft power. Na Zachodzie mit ten był często bezrefleksyjnie akceptowany – z powodu fascynacji rosyjskimi twórcami i braku dostępu do alternatywnych perspektyw.

Autor pyta: na ile „wielkość” kultury rosyjskiej jest autentyczna, a na ile to produkt ideologii i propagandy? Tekst zachęca do krytycznego spojrzenia na rosyjskie dziedzictwo kulturalne i mechanizmy jego kształtowania. Określenie "wielka" kultura rosyjska to efekt protekcjonizmu władz, które wykorzystywały ją do legitymizacji władzy i budowy imperialnego wizerunku, maskując represje i marginalizując krytyczne głosy.

Czy dwa razy cięższy pacjent potrzebuje podwójnej dawki leku? Na pierwszy rzut oka tak, ale okazuje się, że tak wcale nie jest. W ogólności pytanie brzmi: jak ilość energii zużywanej przez organizm (czyli metabolizm) zależy od masy? Historia tego zagadnienia jest fascynująca.

W latach 30-tych XX wieku szwajcarski biolog Max Kleiber sformułował odpowiednie prawo, wywnioskowane eksperymentalnie, ale przez dekady nikt nie umiał wytłumaczyć skąd ono się bierze. Dopiero w latach 90-tych zaproponowano matematyczny model używający fraktali, który tłumaczy skąd zaskakującą zależność w przyrodzie zwaną prawem Kleibera (szczegóły opowiem na wykładzie). A konsekwencje tego prawa idą dalej i tłumaczą m.in. jak zależy długość życia zwierząt od masy i dlaczego.

W herbie rodu Boromeuszy widnieją trzy splątane pierścienie o tej ciekawej własności, że po rozcięciu dowolnego z nich pozostałe dwa okazują się nie być splątane. Postaram się przybliżyć, jak takie sploty tworzyć i opisywać, dzięki czemu rozwiążemy też następującą zagadkę: jak powiesić obrazek na dwóch gwoździach, by upadał on na ziemię po wyjęciu ze ściany dowolnego z gwoździ? Wreszcie odpowiemy sobie na podstawowe pytanie: czy splot widoczny w herbie w ogóle istnieje?

Wyobraźmy sobie bryłę, która, oglądana z różnych stron, wygląda tak samo - na przykład wielościan foremny. Zobaczymy, jak można taką bryłę powiązać z pewnym układem symetrii w przestrzeni i jak to pomaga wyznaczyć wyjątkowe, bardzo symetryczne, bryły. Czy przyroda wymaga od różnych swoich obiektów pewnych symetrii? Okazuje się, że tak - spróbujemy sprawdzić, jak to się przejawia i co jest tego przyczyną.

Wykład kierowany dla osób interesujących się modelami uczenia maszynowego i sztucznej inteligencji. Przedstawię podczas niego nowe wyniki dotyczące technik eksploracji i wyjaśniania złożonych modeli. Pojawią się też przykładowe rozwiązania dla zastosowań medycznych i zastosowań w branży kosmicznej.

Graficzne streszczenie wykładu znajduje się w komiksie:

https://bit.ly/3GXU4pw