biologia

Podczas lekcji wychowania fizycznego u ochotnika (warunkiem jest pełnoletność i dobry stan zdrowia poświadczone podpisem w oświadczeniu) określimy za pomocą urządzenia MetaMax®R2 wydatek energetyczny podczas zwyczajowego 20 - minutowego treningu (np. biegu, czy gry w piłkę). Jest to badanie nieinwazyjne wymagające wykonywania wysiłku w specjalnej dopasowanej do twarzy masce i kamizelce chroniącej podpiętą do maski głowicę mierzącą szybkość oddechów, stężenie gazów oddechowych w powietrzu wdychanym i wydychanym oraz inne jego parametry. Uwzględniając pewne stałe fizyczne program komputerowy wyliczy zużycie O2 i produkcję CO2 oraz wydatek energetyczny organizmu. Podczas ww badania chętnym uczniom (w przypadku osób niepełnoletnich wymagana zgoda rodzica) zbadamy metodą bioimpedancji (BIA) skład ciała. Następnie omówimy i zinterpretujemy wyniki ucznia-ochotnika. Uzyskane informacje wskażą jaki wpływ na wydatkowanie energii podczas treningu mają skład ciała i spożywana dieta. Zwrócimy uwagę na rolę analizy składu ciała i pomiaru (a nie wyliczania na podstawie wzorów) wydatku energetycznego zawodnika w procesie profesjonalnego treningu zmierzającego do optymalizacji osiągnięć sportowych. Ocena zmian w składzie ciała i wysiłkowych wydatkach energetycznych pozwala bowiem na zmianę sposobu żywienia, w tym stosowanych suplementów, tak by z jednej strony pokryć zapotrzebowanie organizmu na niezbędne składniki pokarmowe, a z drugiej odpowiednio planować treningi. Tylko dzięki efektywnej współpracy zawodnika i sztabu szkoleniowego, w którym poza trenerem danej dyscypliny nie może zabraknąć fizjologa i dietetyka (oraz fachowców z wielu innych dziedzin) możliwa jest znacząca poprawa wydolności organizmu i uzyskiwanie coraz lepszych wyników w sporcie zawodowym.

Serdecznie zapraszamy uczniów LICEÓW do udziału w BIO-Mikroplenerze zorganizowanym przez Wydział Grafiki Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie oraz Instytut Biologii Doświadczalnej PAN im. M. Nenckiego. Celem warsztatów jest poszukiwanie inspiracji dla prac plastycznych w mikroskopowych obrazach tworzonych przez naukowców.

Uczniowie wezmą udział w pokazie różnych preparatów mikroskopowych oraz zdjęć z mikroskopii fluorescencyjnej wykonanych przez naukowców z Instytutu Nenckiego PAN. Następnie zapoznają się ze zdjęciami mikroskopowymi próbek organicznych i mineralnych, które zaprezentują pracownicy Zakładu Badań Specjalistycznych i Technik Dokumentacyjnych Wydziału Konserwacji i Restauracji Dzieł Sztuki ASP.

W drugiej części zajęć uczestnicy wykonają własne prace wykorzystując techniki graficzne sitodruku i linorytu, inspirowane zdjęciami pokazanymi podczas wykładów. Po zakończeniu warsztatów wybrane prace będą zaprezentowane w Galerii Pracowni nr 6 na Wydziale Grafiki.

Bioróżnorodność to niezwykle istotny element ekosystemów, który zapewnia stabilność i równowagę w przyrodzie. Niestety, obecnie na świecie obserwujemy alarmujący spadek liczby gatunków – wiele z nich jest zagrożonych wyginięciem głównie z powodu działalności człowieka. Podczas spotkania uczniowie dowiedzą się, jakie zagrożenia prowadzą do wymierania zwierząt i co tak naprawdę oznacza utrata bioróżnorodności. Zastanowimy się, jak nasze codzienne wybory – to, co kupujemy, jak się przemieszczamy, jak traktujemy środowisko – wpływają na świat przyrody. Pokażemy też, że każdy z nas może pomóc – nawet małe działania mają znaczenie. To będzie czas na rozmowę, refleksję i wspólne szukanie rozwiązań. Bo jeśli chcemy, żeby Ziemia nadal była dobrym miejscem do życia – musimy zacząć działać już teraz.

Uczestnicy i uczestniczki warsztatów będą mieli okazję odwiedzić pracownię hodowli komórek, a także własnoręcznie wykonają doświadczenie z wykorzystaniem komórek macierzystych. W trakcie zajęć będą mogli także wziąć udział w quizie dotyczącym komórek macierzystych, a także wykonać barwienia preparatów histologicznych.

To jest lekcja o tym, jak się patrzy. To znaczy o naszym wzroku i o tym, do czego on się nam przydaje. I troszkę o tym, jak działa. A także o tym, jakie nam potrafi sprawiać niespodzianki, bo zapoznamy się z kilkoma dziwacznymi złudzeniami - i przy okazji zastanowimy się, czy do wszystkich pasuje określenie "optyczne". I jeszcze przyjrzymy się innym niż my zwierzętom, które jakoś widzą i zorientujemy się, co my o tym ich widzeniu wiemy (i jak to się dzieje, że w ogóle wiemy o tym cokolwiek). No i pewnie wystarczy nam czasu na to, żeby się na własnej skórze przekonać, czemu właściwie mamy dwoje oczu, a nie jedno.

Wieloletnia, celowa selekcja hodowlana psa domowego, oparta na utrwalaniu pożądanych przez człowieka cech dziedzicznych, doprowadziła do powstania licznych ras, istotnie różniących się budową anatomiczną, cechami behawioralnymi oraz parametrami fizjologicznymi. Największe zróżnicowanie zaobserwowano w obrębie budowy czaszki, co stanowi podstawę do wyodrębnienia trzech głównych morfotypów: brachycefalicznego (krótkogłowego), mezaticefalicznego (średniogłowego) oraz dolichocefalicznego (długogłowego).

Zajęcia poświęcone będą przede wszystkim psom typu brachycefalicznego, których specyficzna budowa czaszki i tkanek miękkich doprowadziła do znacznego pogorszenia funkcjonowania organizmu. Wśród najczęściej obserwowanych patologii wymienia się m.in. zespół brachycefaliczny (BAS), obejmujący takie wady jak: zwężenie nozdrzy, wydłużone podniebienie miękkie, przerost migdałków, deformacje krtani i tchawicy, a także hemivertebra – wadę rozwojową kręgosłupa polegającą na asymetrycznym wzroście trzonów kręgów.

Podczas spotkania zostaną omówione konsekwencje antropogenicznych modyfikacji anatomicznych u psów, ich wpływ na zdrowie i dobrostan zwierząt oraz etyczny wymiar dalszego prowadzenia selekcji hodowlanej.

Warsztat ma na celu przybliżenie uczniom szkół ponadpodstawowych sposobów oceny jakości żywności. Podczas naszych lekcji festiwalowych uczniowie będą brać udział w tzw. teście na daltonizm smakowy (rozpoznawania smaków podstawowych żywności). Zaplanowaliśmy również możliwość rozpoznawania zapachów próbek żywności. W trakcie naszych warsztatów uczniowie będą degustować serki homogenizowane oraz uczestniczyć w procesie tworzenia nowego aromatu tych produktów w taki sposób, aby był on zbliżony do wskazanego standardu.  Zapraszamy serdecznie do wzięcia udziału w naszych lekcjach festiwalowych! 

W ramach zajęć uczestnicy będą mieli okazję dowiedzieć się, jak powstają i jak są zbudowane białka, jak wygląda ich trójwymiarowa struktura oraz w jaki sposób wpływa ona na ich funkcje. Omówione zostaną przykłady interesujących kompleksów białkowych, które pełnią kluczowe role w organizmie człowieka lub są zaangażowane w procesy chorobowe. Zajęcia zostaną przeprowadzone z wykorzystaniem technologii wizualizacji trójwymiarowej.

Neuroprzekaźniki oraz receptory z którymi się wiążą są odpowiedzialne za funkcjonowanie naszego organizmu. Pewnie wszyscy słyszeliśmy o serotoninie, dopaminie czy noradrenalinie. Ale neuroprzekaźników jest całe mnóstwo i umożliwiają naszym ciałom poprawne funkcjonowanie. Często pewne neuroprzekaźniki kojarzą nam się z jedną funkcją, ale tak naprawdę każdy ma wiele. Dopamina poza szczęściem powiązana jest z ruchem. Serotonina pomaga regulować sen. Często, to nie sam przekaźnik jest odpowiedzialny za daną funkcję, a raczej receptor, z którym się wiąże. Podczas tej dyskusji porozmawiamy sobie o neuroprzekaźnikach i ich receptorach, oraz jak tak naprawdę wpływają na nasze codzienne funkcjonowanie.

Na Ziemi układ odpornościowy chroni nas przed infekcjami bakteryjnymi, wirusowymi i pasożytniczymi. Monitoruje też stan komórek w naszym organizmie i całkiem skutecznie usuwa takie, które mogłyby przekształcić się w komórki nowotworowe. Co się jednak dzieje, kiedy zabieramy go ze sobą w kosmos? Na to pytanie próbujemy odpowiedzieć w ramach eksperymentu Immune Multiomics. Jest to jeden z 13 eksperymentów, który będzie wykonywany przez polskiego astronautę Sławosza Uznańskiego-Wiśniewskiego na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Opowiem Wam o tym, co już wiemy na temat funkcjonowania układu odpornościowego w czasie misji kosmicznych, czego jeszcze chcielibyśmy się dowiedzieć i na czym polega eksperyment Immune Multiomics. Na warsztatach spróbujecie przygotować paczkę z probówkami do pobierania krwi, którą można by wysłać na Międzynarodową Stację Kosmiczną. Zobaczycie, że to wcale nie jest takie proste!

Chód człowieka wydaje się być bardzo prostym i nieskomplikowanym ruchem. Jest to dla nas tak automatyczna czynność, że w zasadzie nie myślimy o tym, jak chodzimy. Wszystko się odmienia, gdy przytrafi nam się jakaś kontuzja. Uraz kończyny, odcisk w trakcie długiego marszu czy wrastający paznokieć mogą sprawić, że nasz chód zacznie się zmieniać a z nim praca całego ciała. Te bardziej i mniej poważne zdarzenia sprawiają, że zaczynamy skupiać się na tym, jak idziemy. W przypadku bólu nie chcemy obciążać kończyny, więc przenosimy ciężar ciała na zdrową nogę. Jeśli nasza stopa była unieruchomiona przez wiele tygodni np. w gipsie, to musimy nauczyć się chodzić od nowa. W powrocie do zdrowia pomaga nam diagnostyka i analiza chodu. W świecie nauki już od wielu lat chód jest bardzo dobrze opisany i rozłożony na konkretne fazy. Możemy analizować go za pomocą różnych sposobów. Wybrane badania pomagają fizjoterapeutom dobierać odpowiednie metody, aby przywracać prawidłowy wzorzec chodu po urazach. Na zajęciach przyjrzymy się w jaki sposób badamy chód człowieka, poznamy metody którymi posługują się fizjoterapeuci, odpowiemy na pytania kto korzysta z diagnostyki chodu, jak się ją wykonuje i komu pomaga najbardziej. Dodatkowo, zapoznamy się z tym, jak ewoluuje chód człowieka od momentu postawienia pierwszych kroków, do osiągnięcia wieku podeszłego.

Jakie tajemnice kryją się za błoną komórkową – "furtką" a może „sekretnym przejściem” kontrolującym życie komórki? Czy zastanawialiście się kiedyś, jak komórki „decydują” co wpuścić, a co zatrzymać na zewnątrz? Na tych zajęciach dowiecie się, jak błony komórkowe działają niczym strażnicy, chroniąc wnętrze komórki przed światem zewnętrznym. Odkryjecie, jak błona sprytnie zarządza ruchem substancji niczym strażnik, pilnując dostępu do wnętrza komórki i co się dzieje, gdy mechanizm ten zostaje zakłócony. Zmierzycie wyciek elektrolitów z tkanek roślinnych poddanych działaniu różnych czynników fizycznych, co pozwoli ocenić integralność struktury i funkcjonalność błon komórkowych. Będziecie mieli okazję zobaczyć zjawisko plazmolizy, gdy protoplast komórki zaczynają „kurczyć się” i walczyć o przetrwanie w niesprzyjających warunkach. Stworzycie również „drzewka osmotyczne” – interesujące struktury przypominające miniaturowe drzewa rosnące dzięki różnicom stężeń. Jeśli interesuje was, jak funkcjonuje 'niewidoczna straż graniczna' każdej komórki i chcecie zobaczyć te procesy na własne oczy, te zajęcia są właśnie dla was!"

Podczas warsztatu uczestnicy poznają świat aktywności fizycznej osób z niepełnosprawnościami – ich codzienne wyzwania, możliwości i strategie radzenia sobie z barierami. Czy łatwo wjechać na wózku na krawężnik? Co oznacza „aktywny wózek”? Jak pomóc komuś w przesiadaniu się z wózka na łóżko? Zajęcia mają formę interaktywną i praktyczną – uczestnicy będą mogli spróbować swoich sił w ćwiczeniach równoważnych, przejazdach po nierównym podłożu, a także w podstawowych transferach i technikach wsparcia osób z ograniczoną mobilnością. Dowiedzą się również, jak wygląda budowa wózka aktywnego i dlaczego jego dopasowanie ma znaczenie. Porozmawiamy także o barierach – nie tylko architektonicznych, ale i społecznych – z jakimi mierzą się osoby z niepełnosprawnościami. Zajęcia obejmą też wprowadzenie do sportu osób z niepełnosprawnościami – uczestnicy poznają wybrane dyscypliny paralimpijskie i dowiedzą się, jak aktywność może wspierać nie tylko ciało, ale też poczucie sprawczości i integrację. Warsztat pozwala zrozumieć, że niepełnosprawność to nie tylko ograniczenia, ale także ogromny potencjał.

Zapraszamy na interaktywne zajęcia edukacyjne poświęcone profilaktyce raka piersi. W trakcie spotkania uczestnicy dowiedzą się, jak rozpoznać pierwsze objawy choroby, jakie są jej czynniki ryzyka oraz jakie metody profilaktyki i wczesnego wykrywania są najskuteczniejsze. Program obejmuje: prezentację dotyczącą raka piersi i jego profilaktyki, praktyczne ćwiczenia na fantomach piersi, umożliwiające naukę samobadania oraz rozpoznawania najczęstszych zmian chorobowych oraz sesję pytań i odpowiedzi, podczas której będzie można rozwiać wątpliwości i uzyskać dodatkowe informacje. Warsztaty pomogą zwiększyć swoją świadomość zdrowotną i nauczyć się, jak dbać o swoje zdrowie.

Na zajęciach sprawdzimy, czy reklamy środków codziennego użytku, z którymi powszechnie spotykamy się w mediach, przedstawiają prawdziwe informacje. Zastanowimy się, czy ich działanie i skuteczność zostały rzetelnie zaprezentowane w przekazach medialnych, a następnie zweryfikujemy nasze hipotezy, posługując się metodą naukową. Będziemy ćwiczyć krytyczne myślenie i ocenę wiarygodności informacji, z którymi spotykamy się na co dzień.

W naszych jelitach żyją miliardy bakterii, które tworzą tzw. mikrobiotę jelitową. Choć są mikroskopijne, mają ogromny wpływ na nasze zdrowie – pomagają trawić pokarm, produkują witaminy i wspierają odporność. Jednym z ich najważniejszych zadań jest wytwarzanie krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA), które wzmacniają barierę jelitową i regulują stan zapalny. Gdy mikrobiota jest w równowadze, jelita działają prawidłowo. Ale zła dieta, stres czy antybiotyki mogą ją zaburzyć – mówimy wtedy o dysbiozie. To może prowadzić do „nieszczelnych jelit”, przez które do organizmu przedostają się szkodliwe cząsteczki, wywołując stany zapalne, insulinooporność, a nawet otyłość. Badania pokazują, że osoby z otyłością mają inny skład mikrobioty niż osoby szczupłe – mają mniej bakterii Bacteroidetes, a więcej Firmicutes. Te różnice wpływają na to, jak organizm przyswaja energię z jedzenia. SCFA nie tylko dostarczają energii, ale też wpływają na apetyt i metabolizm tłuszczów. Nowoczesne metody, takie jak chromatografia gazowa ze spektrometrią mas (GC/MS), pozwalają dokładnie badać SCFA i lepiej rozumieć rolę mikrobioty. Dzięki temu naukowcy mogą szukać nowych sposobów leczenia chorób metabolicznych, np. przez stosowanie probiotyków czy prebiotyków, które wspierają „dobre” bakterie.

Probiotics are live microorganisms that, when administered in adequate amounts, confer health benefits on the host. One of the basic criteria for selecting probiotic microorganisms, including bacteria, is their ability to survive in the host's body. Adhesion, i.e. the ability of microorganisms to adhere to the intestinal mucosa, enables the colonization of the gastrointestinal tract, and thus extends the probiotic action and contributes to improving the microbiological balance of the gastrointestinal tract. Other features, such as resistance to low pH or bile salts, production of various metabolites, including substances against other, competing microorganisms, also determine the ability of bacteria to survive in the gastrointestinal tract of animals or humans. Adhesion also allows for direct contact between microorganisms and epithelial cells, which is an important factor in many of the health-promoting effects observed with probiotic strains. During the lesson, we will introduce lactic acid bacteria, a group of microorganisms that includes the largest number of probiotic bacterial strains. We will show what their cells look like, how to investigate their probiotic properties using simple microbiological and biochemical tests, and talk about research on probiotics that use modern omics techniques (genomics, metagenomics, transcriptomics, proteomics and metabolomics).

Podczas zajęć uczestnicy zapoznają się z anatomią i fizjologią poszczególnych narządów i układów z wykorzystaniem wirtualnego stołu anatomicznego, Będą mieli możliwość interaktywnej eksploracji poszczególnych układów i powiązań pomiędzy nimi. Zostanie omówiona budowa anatomiczna poszczególnych narządów i układów, przeanalizowana ich struktura w przekrojach poprzecznych i podłużnych. Następnie uczniowie będą mogli prześledzić korzystając z interaktywnej funkcji stołu budowę i funkcjonowanie poszczególnych narządów i układów. Zajęcia zakończą się krótką dyskusją. 

Prowadzący zaprezentuje i omówi najważniejsze elementy budowy układu: kostnego, pokarmowego, oddechowego, sercowo-naczyniowego różnych gatunków ptaków roślinożernych, wszystkożernych i mięsożernych.

Badania kliniczne to eksperymenty naukowe prowadzone przez naukowców i lekarzy, które mają na celu sprawdzenie, czy nowe leki, terapie lub metody leczenia są bezpieczne i
skuteczne dla ludzi. Zanim jakikolwiek lek trafi do apteki, musi przejść przez wiele etapów badań – najpierw w laboratorium, potem na zwierzętach, a na końcu wśród pacjentów. Udział w badaniach klinicznych jest dobrowolny. Osoby, które się zgłaszają, nazywane są uczestnikami. Mogą to być zarówno osoby zdrowe, jak i chore – w zależności od celu badania. W przypadku dzieci i młodzieży, udział możliwy jest tylko za zgodą rodziców i po dokładnym wyjaśnieniu, na czym polega badanie. Badania kliniczne są bardzo ważne, ponieważ dzięki nim powstają nowe leki i terapie, które ratują życie i zdrowie a także poprawiają jego jakość. Jednak wiążą się też z pewnym ryzykiem – nowy lek może nie działać tak, jak oczekiwano, albo powodować skutki uboczne. Dlatego każde badanie jest dokładnie planowane, nadzorowane i zatwierdzane przez specjalne komisje etyczne i urzędy. Uczestnicy badań są pod stałą opieką lekarzy, a ich zdrowie jest dokładnie monitorowane. Dzięki ich chęci udziału i zaangażowaniu możliwy jest postęp w medycynie.

Problem nabywania oporności na antybiotyki przez bakterie i jej rozprzestrzeniania w środowisku jest w ostatnich latach szczególnie niepokojący. Coraz częściej antybiotyki stosowane do leczenia ludzi są nieskuteczne. Dlaczego bakterie stają się niewrażliwe na antybiotyki? Na spotkaniu z uczniami szkół średnich odpowiemy na to pytanie oraz poruszymy zagadnienie rozprzestrzeniania się wśród bakterii genów kodujących oporność na antybiotyki. Opowiemy też o zjawiskach, które do tego prowadzą i o nośnikach takich informacji oraz o tym, co z tego wszystkiego wyniknąć może. Uczniowie sami wykonają posiewy na podłożach stałych. Zdjęcia płytek Petriego z posiewami zostaną wysłane e-mailem.

Podczas wykładu zabiorę uczestników w podróż do wnętrza jądra komórkowego, starając się przybliżyć jego budowę oraz sposób komunikacji z cytoplazmą. Skupię się na budowie i funkcji kompleksów porów jądrowych, otoczki jądrowej, a także poszczególnych strukturalnych i funkcjonalnych domenach znajdujących się w obrębie jądra komórkowego. Opowiem o trójwymiarowej strukturze chromatyny oraz o tym, co wynika z przestrzennych interakcji chromatynowych, jak i oddziaływań chromatyny z poszczególnymi domenami jądrowymi.

Podczas spotkania odkryjemy, w jaki sposób skrzydlaci podróżnicy pokonują tysiące kilometrów bez mapy czy nawigacji GPS. Omówimy:

- nawigację według ciał niebieskich – jak gwiazdy i pozycja Słońca wskazują ptakom kierunek,

- magnetyczny kompas w mózgu – tajemnicze czucie pola magnetycznego Ziemi,

- zmysł węchu i szczegóły terenu – jak zapachy, rysy krajobrazu i dźwięki pomagają w orientacji,

- częściowo wrodzone, a częściowo wyuczone trasy – skąd ptaki wiedzą, które szlaki obrać.

W przystępny sposób połączymy najnowsze badania naukowe z barwnymi opowieściami o bocianach, jaskółkach i rybitwach. Będzie to podróż przez niebo i ziemię pełna ciekawostek, eksperymentów oraz okazji do zadawania pytań. Przekonajcie się, jak wygląda prawdziwa przygoda w ptasim świecie nawigacji!

Czy wiesz co siedzi w kostce drożdży? Miliardy komórek, które sprawiają, że ciasto drożdżowe rośnie, a sok z winogron staje się winem! Owalne i podłużne, z pseudogrzybnią (co to jest?), czasami grzyby szlachetne, choć w lesie ich zazwyczaj nie znajdziesz. Poznaj budowę i właściwości najpopularniejszych grzybów jednokomórkowych.