Sekretariat FN

Nauka eksploduje – penetruje wciąż nowe obszary badań, prowadzących do wiedzy oraz osiągnięć teoretycznych i praktycznych, a także – zastosowań i źródeł refleksji. Powstają urządzenia dostarczające nowych danych i form społecznej interakcji. Rozszerza się sfera dociekliwej refleksji dotyczącej postrzeganych zjawisk i katalog pytań. Towarzyszy temu eksplozja kosztów, potrzeb i zagrożeń. Pokonanie tych barier wymaga międzynarodowej współpracy różnych kultur naukowych i skutecznej naukowej dyplomacji.

Termin dyplomacja naukowa robi karierę. Jest odmieniany przez przypadki w środowiskach akademickich na tyle często, że rodzą się pytania o istotę takiej dyplomacji. Oto tuzin takich przykładowych pytań.

Co to jest właściwie dyplomacja naukowa? Na czym polega?

Czy dyplomacja naukowa to łagodzenie różnic systemów naukowych?

A czy różnice między systemami badań to coś złego? Dlaczego?

Czy i dlaczego współpraca międzynarodowa jest ważna?

Czy współczesna współpraca międzynarodowa jest oparta o uniwersalne zasady?

A może są różne modele współpracy naukowej?

Jeśli modele współpracy są różne, to na jakiej mapie je ulokować/ klasyfikować?

A w ogóle to jakie są cele i działania opisane w takich modelach współpracy?

Czy istnieje międzynarodowa eksploatacja naukowa? Naukowy kolonializm?

Czy dyplomacja naukowa to lekarstwo, suplement, kostium, alibi czy modne hasło?

A może to działanie pozorne lub na odwrót - przykrywka dla eksploatacji?

Jak budować strategię współpracy i wspierać ją dyplomacją Naukową?

Merytoryczne komentarze do tych pytań będą przedmiotem wykładu profesora Tomasza Szapiro.

Profesor Tomasz Szapiro był przewodniczącym Komisji ds. Międzynarodowych Rady Naukowego Centrum Nauki oraz założycielem i przewodniczącym Komisji ds. Międzynarodowych w Radzie Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Jest byłym członkiem Prezydium Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich – uczestnikiem spotkań Komisji Międzynarodowej KRASP, także z Komisarzami Komisji Europejskiej oraz Radą i roboczymi zespołami European University Association. Jest pracownikiem Szkoły Głównej Handlowej, kierownikiem naukowego projektu Centrum Studiów Ukraińskich w SGH.

Automatyzacja napędzana AI przestała być abstrakcyjnym zagrożeniem i stała się codziennością rynku pracy. W przeciwieństwie do poprzednich fal technologicznych, obecna uderza najpierw w pracowników wiedzy: analityków, prawników, programistów, copywriterów.

Dyskusja zmierzy się z pytaniem, czy tym razem AI rzeczywiście łamie historyczną regułę, według której technologia niszczy miejsca pracy tylko po to, by tworzyć nowe. Przyjrzymy się, kto płaci najwyższą cenę transformacji, gdzie leżą największe luki regulacyjne i instytucjonalne oraz jak wygląda realistyczna ścieżka ludzkiej adaptacji.

Punktem wyjścia będzie prowokacyjne pytanie: czy „współpraca człowieka z AI" to nowy standard pracy, czy tylko eufemizm ukrywający stopniową eliminację stanowisk?

Paneliści:

dr Konrad Maj

prof. dr hab. Dominik Batorski

prof. dr hab. Izabela Grabowska

Prowadząca: prof. dr hab. Aleksandra Przegalińska

Uczelnia to nie tylko nazwa, gmachy i wykłady, o tym, czym jest dziś decyduje również historia, która przez pokolenia budowała jej tożsamość. Politechnika Warszawska należy do grona uczelni, które z powodzeniem łączą nowoczesność i innowacyjność z poszanowaniem tradycji akademickiej.

Podczas spotkania Dyrektor Muzeum PW przybliży uczestnikom dzieje Uczelni. Wykład rozpocznie się od przedstawienia roli Stanisława Staszica w rozwoju szkolnictwa technicznego oraz jego starań, które doprowadziły do powstania Szkoły Przygotowawczej do Instytutu Politechnicznego. Szkoły, z której wywodzi się dzisiejsza Politechnika Warszawska.

Po wykładzie odbędzie się oprowadzanie, podczas którego będzie można poznać kampus Politechniki Warszawskiej, w tym imponujący Gmach Główny wraz z jego historią. Podczas oprowadzania uczestnicy poznają najważniejsze wydarzenia, postacie i idee, które na przestrzeni dwóch stuleci kształtowały Politechnikę Warszawską i jej pozycję jako jednej z najważniejszych uczelni technicznych w Polsce.

Oprowadzanie zostanie wzbogacone o archiwalne fotografie oraz opowieść o życiu akademickim i codzienności studentów różnych epok.

Na zakończenie odwiedzimy Muzeum Politechniki Warszawskiej, gdzie prezentowana jest wystawa „200 lat Politechniki Warszawskiej”. Zgromadzone na niej artefakty, dokumenty i pamiątki pozwalają lepiej poznać historię Uczelni oraz ludzi, którzy tworzyli ją na przestrzeni dwóch wieków.

Dlaczego zwierzęta interesują się nowymi rzeczami? Czy szczur, który zagląda do nieznanego zakamarka albo bada zmieniony przedmiot, robi to tylko dlatego, że szuka jedzenia lub
schronienia? A może - podobnie jak ludzie - potrzebuje informacji, stymulacji i poznawania świata?

Badaliśmy, jak zwierzęta reagują na nowość, zmianę i złożoność otoczenia. Szczególnie ważne było dla nas to, aby obserwować szczury w warunkach możliwie mało stresujących. Zamiast zmuszać je do wykonania konkretnego zadania, pozwalaliśmy im swobodnie poznawać specjalnie przygotowane środowisko badawcze. Dopiero po długim okresie oswajania z aparaturą wprowadzaliśmy niewielkie, niegroźne zmiany i sprawdzaliśmy, jak zwierzęta na nie reagują.

Szczury są bardzo wrażliwe na wzrost złożoności środowiska. Kiedy w otoczeniu pojawia się coś nowego, więcej możliwości lub dodatkowa informacja, zwierzęta zwiększają aktywność eksploracyjną. Można powiedzieć, że zaczynają intensywniej „sprawdzać”, co się zmieniło. Co ciekawe, kiedy środowisko staje się uboższe lub mniej złożone, ich reakcja jest słabsza.Wygląda więc na to, że szczury silniej reagują na pojawiające się możliwości niż na ich utratę. 

Ciekawość można ją rozumieć jako aktywne poszukiwanie informacji o świecie. Zachowania eksploracyjne są jednym ze sposobów zaspokajania tej potrzeby poznawczej. Dzięki nim zwierzę dowiaduje się, co znajduje się w otoczeniu, czy coś się zmieniło, gdzie można znaleźć zasoby, a czego lepiej unikać.

Wcześniejsze doświadczenia wpływają na sposób reagowania na nowość. Nieprzewidywalne lub stabilne środowisko rozwojowe może zmieniać późniejsze zachowania zwierząt, na przykład ich gotowość do eksploracji albo ostrożność wobec nowego pokarmu. 

Wykład będzie więc nie tylko opowieścią o szczurach, ale także o tym, jak badać umysł zwierząt. Jeśli chcemy zrozumieć ciekawość, eksplorację i procesy poznawcze zwierząt,
musimy stworzyć im warunki, w których naprawdę mogą pokazać, jak poznają świat. 

Polska Szkoła Matematyczna, z manifestem Zygmunta Janiszewskiego jako punktem wyjścia i rokiem 1939 jako punktem załamania swej historii w dwudzielstoleciu międzywojennym, stanowi wg. mnie do dziś największy zespołowy sukces nauki uprawianej w Polsce. Był on oparty na kilku czynnikach: (1) uznaniu opieki nad młodymi utalentowanymi ludźmi za kluczowe zadanie i powinność środowiska, (2) akceptacji ambicji jako warunku uczestnictwa w nauce, przy jednoczesnej gotowości do podjęcia konkurencji z innymi w świecie, (3) pracy zespołowej i koncentracji sił na wybranych kierunkach badań i grupach problemów, (4) pewnym wsparciu państwa (np. przy wydawaniu czasopism). Efekty tego sukcesu obejmują zarówno osiągnięcia teoretyczne (o wielu z nich można opowiedzieć w sposób popularny - pokażę przykłady), jak i nowatorskie zastosowania matematyki.

Zamierzam opowiedzieć (bardziej w duchu pozytywistycznym niż romantycznym) o tej pouczającej historii, a także o jej długofalowym, nieoczywistym wpływie na powojenną matematykę uprawianą w Polsce i nie tylko. Będę bronił prostej tezy: co najmniej od 1989 roku Polska jako państwo nie ma spójnej, długofalowej polityki naukowej; tymczasem historia uczy, że mogłaby ją mieć mniejszym kosztem, niż się wydaje. Na braku tej polityki tracimy wszyscy, m.in. eksportując naukowe talenty za darmo w świat.

Brainrot to określenie oznaczające internetowe treści, które są tworzone bez istotnego celu, niemające większego znaczenia i sensu. To jak śmieciowe jedzenie, którym karmią się użytkownicy portali społecznościowych, nie zdając sobie sprawy z tego, jaki to ma wpływ na ich kondycję psychiczną i fizyczną oraz na ich funkcjonowanie w społeczeństwie.

Serial „Dojrzewanie” spowodował w ubiegłym roku poważną dyskusję na temat wpływu świata cyfrowego na młodzież, raport „Internet dzieci” Instytutu Cyfrowego Obywatelstwa w Polsce dostarczył zaś twarde dane. Pojawiła się też popularnonaukowa książka Jonathana Haidta „Niespokojne pokolenie”. Są już też dostępne badania, które mówią o negatywnych skutkach zbyt długiego i intensywnego przebywania w sieci dorosłych. Oraz o tym, jak łatwo za ich pomocą dezinformować, oszukiwać i prowokować do zachowań w „realu” nieakceptowalnych.

Jaki obraz siebie samych i rzeczywistości widzą bywalcy social mediów? Czy do umieszczanych tam treści rzeczywiście pasuje jedynie slangowe określenie „gnicie mózgu”? A może jednak niosą jakąś wiedzę?

O tym m.in. rozmawiać będziemy z zaproszonymi naukowcami. Zapytamy ich także, co sądzą o obecności instytucji naukowych i badaczy w portalach społecznościowych, np. na TikToku. Czy ona może coś wnieść lub zmienić?

Katarzyna Dąbkowska i Dagmara Bożek, autorki pierwszej biografii Henryka Arctowskiego (1871–1958), polarnika, geofizyka i dyplomaty naukowego, zaproszą czytelników i  uczestników spotkania do wspólnej podróży razem ze swoim bohaterem przez epoki, kontynenty, XIX i XX wiek. 
Opowiedzą, jak powstawała opowieść, która nie jest zbiorem publikacji naukowych i konferencyjnych, ale barwną opowieścią o życiu Henryka, którą w niektórych momentach przyszło rekonstruować na podstawie materiałów nieznanych szerszemu gronu odbiorców.

Celem autorek było przypomnienie niezwykłego życiorysu człowieka, który był świadkiem powstawania kinematografu, wieży Eiffla, budowy biblioteki w Nowym Jorku, Obserwatorium
Astronomicznego Mount Wilson w USA. Na gruncie polskim Arctowski był pionierem i inicjatorem, np. Aeroklubu Lwowskiego czy budowy obserwatorium meteorologicznego na Kasprowym Wierchu. 
Miał w życiu trzy miłości, które można wymienić w kolejności nieprzypadkowej: Nauka, Polska, Żona Jane. Wierzył, że postęp jest możliwy tylko dzięki prawdzie, a tę prawdę niosła nauka. Był pacyfistą i idealistą, który do końca pozostał wierny swoim wartościom.

Za swoje zasługi i marzenia o polskim udziale w badaniach polarnych Henryk Arctowski został uhonorowany w szczególny sposób: jego imię nosi Polska Stacja Antarktyczna na Wyspie Króla Jerzego w Antarktyce Zachodniej oraz okręt hydrograficzny ORP Arctowski, należący do Marynarki Wojennej, który w swojej historii brał udział w polarnych rejsach.

Jego biografia natomiast została uhonorowana Nagrodą Złotej Róży za najlepszą książkę popularnonaukową 2025 roku.

Wykład ilustrowany materiałami wizualnymi poświęcony będzie społecznej historii budynku dawnego Szpitala św. Rocha stanowiącego dziś część Kampusu Głównego Uniwersytetu Warszawskiego, siedzibę m.in. Instytutu Kultury Polskiej.

Szpital w tym miejscu działał od pierwszej dekady XVIII w. aż do roku 1944, kiedy budynek został niemal doszczętnie zniszczony. Poprzez sylwetki wybranych pracowników i pacjentów szpitala prześledzimy to, jak jego funkcjonowanie towarzyszyło burzliwym dziejom Warszawy naznaczonym epidemiami chorób zakaźnych, rosyjską i niemiecką okupacją oraz dwiema wojnami światowymi.

Historia budynku jest dłuższa niż samej placówki medycznej, obejmuje także osiem dziesięcioleci po odbudowie i oddanie w użytkowanie uczelni. Zwracając uwagę na niektóre – widoczne z ulicy lub bardziej ukryte – elementy, pokażemy jak w jego architekturze widać zachowane, niekiedy zniekształcone, ślady dawnych funkcji, także tych nieoczywistych.

Wykładowi towarzyszyć będzie wystawa w Galerii Plenerowej IKP na Małym Dziedzińcu UW.

Wybuchowa chemia – czy można okiełznać ogromną energię zamkniętą w kilku gramach substancji? Dlaczego jedne materiały spalają się powoli, a inne reagują z prędkością kilku kilometrów na sekundę? Jak to możliwe, że ta sama chemia, która pozwala wynosić rakiety w kosmos, znajduje zastosowanie w ratownictwie, górnictwie, motoryzacji czy nowoczesnym przemyśle? 

Podczas wykładu wyruszymy w podróż do świata materiałów wysokoenergetycznych – substancji, które od ponad stu lat zmieniają oblicze technologii i nauki. Poznamy podstawowe mechanizmy odpowiedzialne za gwałtowne uwalnianie energii oraz dowiemy się, czym różnią się spalanie, deflagracja i detonacja. Odkryjemy, dlaczego niektóre związki chemiczne pozostają stabilne przez dziesiątki lat, a w odpowiednich warunkach potrafią w ułamku sekundy uwolnić olbrzymie ilości energii.

Przyjrzymy się materiałom napędowym wykorzystywanym w amunicji i silnikach rakietowych. Zastanowimy się, dlaczego bez chemii związków wysokoenergetycznych nie byłoby współczesnej eksploracji kosmosu. Pokażę również, jak wiedza o procesach energetycznych przekłada się na bezpieczeństwo – od samochodowych poduszek powietrznych, przez systemy ratownicze, po zastosowania przemysłowe. Nie zabraknie odpowiedzi na pytania, skąd biorą się kolory fajerwerków, dlaczego nie każdy wybuch wygląda tak samo i czy
hollywoodzkie eksplozje mają cokolwiek wspólnego z rzeczywistością.

Wykład pozwoli oddzielić fakty od mitów i pokaże, że „wybuchowa chemia” to przede wszystkim precyzyjna nauka o kontrolowaniu energii. Za spektakularnymi efektami
kryją się prawa chemii, fizyki i inżynierii, a współczesne badania koncentrują się nie tylko na zwiększaniu osiągów materiałów wysokoenergetycznych, ale także na poprawie ich bezpieczeństwa i ograniczaniu wpływu na środowisko.

Podczas wykładu pokażę, jak chemicy i inżynierowie projektują materiały wysokoenergetyczne oraz dlaczego bez nich nie byłoby ani współczesnych rakiet, ani wielu technologii, z których korzystamy na co dzień. 

Internet, jak każde medium podstawowe w kulturze ludzkiej (wcześniej: mowa, pismo, druk) nie jest tylko narzędziem technicznym, lecz również czynnikiem/aktantem antropologicznym. Ta jego właściwość współcześnie jest negliżowana i przemilczana, a cała gigantyczna, globalna propaganda handlowa, będąca właściwie perfidną reklamą kwestię internetu oraz sztucznej inteligencji, redukuje do ich sprawności technicznej. Zapewne w całym świecie istnieje niezliczona ilość instrukcji obsługi
technicznej komputerów, internetu oraz AI, ale nie ma żadnego podręcznika wychowania do tego nowego świata medialnego. 

Dokonam krótkiego przeglądu historycznego, kierowanego pytaniem - jak antropologicznie działały wcześniejsze systemy komunikacji: mowa w mezolicie, pismo w Grecji klasycznej, druk w renesansowej Europie, aby brak działania tego ludzkiego czynnika we współczesnej rewolucji komunikacyjnej unaocznić.

Zakończę przykładem współczesnym, sławną akcją Łatwoganga, aby konieczność takiego współgrania podmiotu człowieczego z obecnymi możliwościami technicznymi
w celu uzyskania niewątpliwego dobra unaocznić.

Esej pod powyższym tytułem jest napisany, będę do niego sięgał, ale fragmenty przedstawię żywym słowem, a nie odczytywaniem.

W ramach debaty przybliżymy temat kryptowalut od strony technicznej, ekonomicznej i prawnej. W dyskusji dotkniemy zagadnień podstaw matematycznych oraz infrastruktury
technicznej bezpiecznej komunikacji oraz identyfikacji. Zdefiniujemy kryptowaluty i ich główne rodzaje. Zastanowimy się nad źródłami wartości kryptowalut oraz kwestiami
związanymi z uregulowaniem obrotu kryptowalutami.

Prelegenci:

dr Grzegorz Sobiecki
mec. Marcelina Szwed-Ziemichód
dr inż. Jacek Wytrębowicz

Prowadzący: prof. dr hab. inż. Jarosław Arabas

Większość komórek mózgu to nie neurony lecz komórki glejowe – astrocyty, oligodendrocyty i mikroglej. Astrocyty (komórki gwiaździste ) - to mniej więcej 1/5 komórek kory mózgowej, ale astrocyty są ogromne i zajmują aż połowę jej objętości. Uważano, że ich rolą jest wspomaganie funkcjonowania neuronów - utrzymywanie właściwego stężenia jonów wokół synapsy, usuwanie produktów przemiany materii, dostarczanie neuronom substancji do syntezy neuroprzekaźników, regulacja przepływu krwi przez mózg.

Nowe badania udowadniają, że astrocyty są także niezbędne w neuroplastyczności; ich wypustki są integralnym składnikiem większości synaps w mózgu, a obecność w synapsie pozwala na aktywny udział w plastyczności synaptycznej. Plastyczność synaptyczna zmienia siłę synapsy i jest podstawą powstawania, w procesie uczenia się, zespołów  euronalnych tworzących ślad pamięciowy. Synapsy zaangażowane w zapamiętywanie zmieniają swój kształt, a astrocyty wydzielają substancje potrzebne do tych zmian. Jeden astrocyt w ludzkim mózgu może łączyć się z aż dwoma milionami synaps, a więc modulować aktywność wielu neuronów na raz. W ciągu ostatnich dwóch lat szereg eksperymentów badających mózgi uczących się zwierząt udowodniło udział astrocytów w mechanizmach uczenia się i pamięci. Pokazano zaangażowanie astrocytów w pamięci przestrzennej potrzebnej do znalezienia nagrody. Znaleziono rolę astrocytów w stabilizacji pamięci sytuacji wywołującej strach. Co najważniejsze, okazało się, że powstawaniu neuronalnego śladu pamięciowego towarzyszy powstawanie śladu astrocytarnego, a aktywacja śladu astrocytarnego wystarcza do przywołania pamięci. Wiedza o astrocytach ulega rewolucyjnym
zmianom - nawet ich kształt nie jest gwiaździsty tylko krzaczasty - pora zrewidować sposób w jaki o astrocytach myślimy.