Instytut Biologii Doświadczalnej PAN im. M. Nenckiego

Skąd pochodzi wiedza naukowa? Zanim trafi do podręczników trzeba zrobić eksperyment. Na tej lekcji uczniowie przekonają się o tym na własnej skórze, przeprowadzając dwa proste doświadczenia na swoich zmysłach.

Eksperyment pierwszy: mapa smaków języka. Popularne diagramy pokazują, że słony smak czujemy tylko na czubku języka, a gorzki wyłącznie z tyłu. Uczniowie sprawdzą, czy to prawda — i odkryją, że wiedza z podręcznika potrafi być błędna. To ważna lekcja: nauka nie polega na zapamiętywaniu, lecz na sprawdzaniu.

Eksperyment drugi: spinacz i dotyk. Dotykając skóry dwoma końcówkami rozgiętego spinacza, uczniowie zmierzą gęstość receptorów dotyku na opuszce palca i na przedramieniu. Tym razem wynik potwierdza to, co mówi nauka — i pokazuje, że eksperyment potrafi nie tylko obalać, ale też udowadniać.

Lekcja kończy się rozmową: skąd wiemy, że coś jest prawdą? Czym różni się wiedza oparta na eksperymencie od wiedzy z drugiej ręki? Prowadzący jest badaczem mózgu i na co dzień zadaje właśnie takie pytania w laboratorium.

Tematem spotkania będą interakcje biologii molekularnej i komórkowej oraz sztuk wizualnych. W czasie spotkania zostanie wygłoszony wykład dr hab. Marzeny Stefaniuk z Instytutu Biologii Doświadczalnej PAN im. M. Nenckiego w Warszawie pt. "Różne oblicza mózgu - sztuka obrazowania neuronów". Ze strony Akademii Sztuk Pięknych Pani Diana Lelonek wygłosi wykład pt. "Solarstalgia, fotosynteza i roślinna ciemnia", a Zofia Kwasieborska wykład pt. "Dialog międzygatunkowy. Jak odkrywać pozaludzki świat?".

W czasie prezentacji zostaną przedstawione przykłady możliwych inspiracji wizualnych i konceptualnych obecnych we współczesnej biologii molekularnej i komórkowej, ze szczególnym uwzględnieniem technik mikroskopowych. Zostaną omówione także korzyści, jakie mogą odnosić naukowcy i artyści sztuk wizualnych w ramach projektów naukowo-artystycznych (Art & Science). Zostanie zaprezentowana idea kolekcji sztuki współczesnej w Instytucie Nenckiego PAN.

W drugiej części zostanie przedstawiona wystawa prac studentów Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie inspirowana wizytami w laboratoriach naukowych m.in. w Pracowni Obrazowania Mózgu Instytutu Nenckiego PAN.

Zapraszam na fascynujący pokaz połączony z wykładem, który dotyczyć będzie otaczającego nas świata pająków i insektów.

Na początku, przeniesiemy się do świata pająków. Dowiecie się, że nie wszystkie pająki są straszne - większość z nich odgrywa istotną rolę w kontroli populacji wielu bezkręgowców. Zobaczymy różnorodne gatunki pająków, zarówno te żyjące w naszych domach, jak i te z odległych zakątków świata. Pokażę wam, co odróżnia pająki od pozostałych pajęczaków, jak wykorzystują swe sieci do łapania pożywienia, ale również jako rozszerzenie zmysłu dotyku. Opowiem o tym, jak pająki pomagają nam w walce z uciążliwymi insektami, które uchodzą za “szkodniki”.

Następnie przejdziemy do insektów. Poznamy ich różnorodność – od małych mrówek po barwne motyle. Dowiecie się, jak owady przyczyniają się do zapylania roślin, co jest niezwykle ważne dla naszej żywności. Opowiem o tym, jak niektóre z nich, jak biedronki, pomagają w ochronie naszych ogrodów przed szkodnikami. Że nawet komary są ważnymi zapylaczami. Czy też jak mrówki uprawiają grzyby w swych koloniach. Przybliżając w ten sposób istotne znaczenie insektów dla ekosystemów i naszego codziennego życia.

Podczas pokazu będziecie mieli okazję zobaczyć prawdziwe, egzotyczne pająki, insekty, oraz inne bezkręgowce z bliska. Prowadzący pokaże wam, jak się nimi zajmuje na co dzień i odpowie na wszystkie pytania. Serdecznie zapraszam do wspólnej zabawy i nauki. 

Przez większość historii neurobiologii glej był traktowany jako rodzaj biologicznego wypełniacza — stąd jego nazwa, od greckiego słowa oznaczającego klej.

Na tej lekcji uczniowie poznają funkcje komórek glejowych, o których mało się mówi, a stanowią ponad połowę komórek w mózgu.  Astrocyty budują i utrzymują barierę krew-mózg, która chroni mózg przed zakażeniem, ale utrudnia „sprzątanie mózgu”.  Czy więc z mózgu można usunąć „smieci”? Tak, gdy śpimy.

W 2012 roku grupa badawcza Maiken Nedergaard odkryła system glimfatyczny — sieć kanałów otoczonych astrocytami, przez którą mózg przepłukuje się z toksycznych produktów przemiany materii głównie podczas snu. Wśród usuniętych substancji jest beta-amyloid — białko, którego nagromadzenie wiąże się z chorobą Alzheimera. Sen przestał być czasem bezczynności. Stał się czasem sprzątania. Lekcja kończy się pytaniem, które łączy biologię z codziennym życiem: co dzieje się z mózgiem gdy chronicznie nie dosypiamy — i dlaczego odpowiedź jest poważniejsza niż nam się wydaje.

Prowadzący jest badaczem mózgu i na co dzień pracuje z komórkami glejowymi w warunkach laboratoryjnych.

Serdecznie zapraszamy młodzież i dorosłych na wykład, który odkrywa jedną z najpilniej strzeżonych tajemnic współczesnej nauki. Przez dziesięciolecia medycyna traktowała organizm mężczyzny ważącego 70 kg jako domyślny standard, mylnie zakładając, że kobiety to po prostu ich mniejsze wersje.

Podczas spotkania dowiemy się, jak to „uniseksowe” podejście doprowadziło do sytuacji, w której stosowane powszechnie leki są czasem gorzej dopasowane do kobiecej biologii. Na przykładach z życia, takich jak leki nasenne czy kardiologiczne, pokażemy, dlaczego uniwersalna dawka może wywoływać niebezpieczne skutki uboczne u kobiet. Przyjrzymy się również temu, dlaczego nasza płeć decyduje o zupełnie innym przebiegu i ryzyku rozwoju poważnych schorzeń, takich jak stwardnienie rozsiane czy choroba Alzheimera. Obalimy mit, że różnice między nami sprowadzają się tylko do hormonów i układu rozrodczego. Udowodnimy za to, że płeć odgrywa znaczącą rolę na poziomie każdej komórki naszezgo ciała. Wspólnie prześledzimy błędy, takie jak wykluczanie samic z badań faz przedklinicznych, a kobiet z badań klinicznych, lub nieuwzględnianie płci w analizie działania leków i zrozumiemy, jak nauka próbuje je dziś naprawić.

Nasza prelekcja w przystępny sposób tłumaczy, że biologiczna różnorodność płci to nie anomalia, lecz fakt, który medycyna musi zacząć szanować. Dowiecie się, dlaczego odchodzimy od zasady „jeden rozmiar dla wszystkich” na rzecz medycyny precyzyjnej, szytej na miarę pacjenta. Przekonacie się, że włączanie perspektywy płci do laboratoriów to nie kwestia ideologii, ale realne działanie ratujące ludzkie życie.

Przyjdźcie i poznajcie medycynę przyszłości, aby lepiej rozumieć i chronić własne zdrowie!

Neuroprzekaźniki oraz receptory z którymi się wiążą są odpowiedzialne za funkcjonowanie naszego organizmu. Pewnie wszyscy słyszeliśmy o serotoninie, dopaminie czy noradrenalinie. Ale neuroprzekaźników jest całe mnóstwo i umożliwiają naszym ciałom poprawne funkcjonowanie. Często pewne neuroprzekaźniki kojarzą nam się z jedną funkcją, ale tak naprawdę każdy ma wiele. Dopamina poza szczęściem powiązana jest z ruchem. Serotonina pomaga regulować sen. Często, to nie sam przekaźnik jest odpowiedzialny za daną funkcję, a raczej receptor, z którym się wiąże. Podczas tej dyskusji porozmawiamy sobie o neuroprzekaźnikach i ich receptorach, oraz jak tak naprawdę wpływają na nasze codzienne funkcjonowanie.