Zakład Technologii Przetworów Owocowych i Warzywnych, IBPRS-PIB
Mrożenie to jedna z najskuteczniejszych metod długoterminowego zabezpieczania mikroorganizmów, stosowana w IBPRS-PIB. Proces ten niemal zatrzymuje metabolizm drobnoustrojów, chroniąc ich żywotność i stabilność genetyczną. Kriozamrażarka pełni rolę repozytorium życia, w którym mikroorganizmy są zachowywane dla przyszłych badań naukowych, edukacji i innowacji w przemyśle.
Wydział Biologii i Nauk o Środowisku, Uniwersytet im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego
Osteobiografie bezimiennych Andyjczyków to klucz do zrozumienia warunków życia w prekolumbijskim Peru. Korzystając z archiwów jakimi są ludzkie ciała staramy się dowiedzieć, jak niegdyś wyglądało życie mieszkańców dolin Barranca. Badania realizujemy we współpracy z "Programa de Investigación los Valles de Barranca" i Universidad Nacional de Barranca.
Fot. J. Marchewka-Długońska
Warszawski Uniwersytet Medyczny
Fotografia przedstawia pracę w kontrolowanych warunkach Wytwórni Farmaceutycznej Laboratorium Badawczego – Bank Komórek, gdzie materiał biologiczny jest przygotowywany i przechowywany zgodnie z rygorystycznymi standardami jakości, etyki i bezpieczeństwa. Biobankowanie polega na zbieraniu, przechowywaniu i udostępnianiu próbek materiału biologicznego oraz powiązanych z nimi danych, aby mogły być wykorzystywane w badaniach naukowych, m.in. nad chorobami rzadkimi, nowotworami czy nowymi terapiami.
Instytucja: Laboratorium Badawcze –Bank Komórek Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego
Fot. Michał Teperek, Biuro Komunikacji i Promocji WUM
Warszawski Uniwersytet Medyczny
Zdjęcie przedstawia przeszczep serca u dziecka. Uniwersyteckie Centrum Kliniczne Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego jest największym w Polsce ośrodkiem przeszczepiania narządów. Wykonywane są tu transplantacje: wątroby, nerki, trzustki, szpiku, rogówki, płuca, serca oraz transplantacje wielonarządowe, zarówno u dorosłych, jak i dzieci. Coraz częściej do wydłużenia czasu od pobrania do przeszczepienia wykorzystywana jest perfuzja maszynowa narządu do przeszczepu, np. w transplantacjach wątroby. Metoda ta polega na tym, że narząd umieszcza się w specjalnej maszynie, która umożliwia odtworzenie przepływu w nim krwi.
Instytucja: Klinika Chirurgii Transplantacyjnej, Ogólnej i Wątroby UCK WUM; Klinika Chirurgii Serca, Klatki Piersiowej i Transplantologii UCK WUM (na zdjęciu).
Fot. Michał Teperek, Biuro Komunikacji i Promocji WUM
Polskie Towarzystwo Miłośników Astronomii
Mgławica Serce (IC 1805) – ogromny obszar narodzin gwiazd w gwiazdozbiorze Kasjopei. Jej czerwony blask pochodzi od wodoru pobudzanego przez młode, gorące gwiazdy. Ten kosmiczny „kształt serca” znajduje się około 7500 lat świetlnych od Ziemi.
Fot. Roman Maksymowicz
Technikalia:
Kamera: ZWO Asi 2600MC
Głowica prowadząca: ZWO AM5
Teleskop: Refraktor TS115/800
Czasy naświetlania: 50x600s filtr Optolong Ultimate
Polskie Towarzystwo Miłośników Astronomii
Mgławica IC 5068 to słaby obszar emisyjny w gwiazdozbiorze Łabędzia, położony w pobliżu mgławic Ameryki Północnej i Pelikana. Zdjęcie wykonane w 2021 roku w technice SHO (kanały siarki, wodoru i tlenu) ukazuje tęczowe barwy gazu i pyłu, tworzące fantazyjny zarys T-rexa. Łączny czas naświetlania to ok. 35 godzin.
Fot. Tomasz Zwoliński
Technikalia:
Kamera: QHY695A
Głowica prowadząca: Ioptron CEM60-EC
Teleskop: WO RedCat 51
Czasy naświetlania: Ha 40x900s, OIII 40x900s, SII 40x900s, RGB ~4,5h
Politechnika Warszawska
Inżynieria materiałowa to nauka o tym, jak skład chemiczny, struktura i proces wytwarzania decydują o wytrzymałości mostów, lekkości rowerów czy trwałości implantów. Bada, projektuje i ulepsza metale, ceramiki, polimery oraz kompozyty, by działały bezpiecznie przez lata. To dziedzina, która codziennie kształtuje świat wokół nas.
Fot. dr inż. Magdalena Płocińska, martenzyt w stopie NiMnGa
Ogród Botaniczny UW
Nawłoć kanadyjska (Solidago canadensis), która pleni się w miastach i na nieużytkach wkracza również w bogate i cenne ekosystemy naszych łąk i lasów. Ma potężny wpływ na przyrodę. Zespół mykologów Ogrodu Botanicznego UW wraz z pracownikami Stacji Geobotanicznej UW w Białowieży sprawdza jakie grzyby mają udział w rozkładzie jej pędów i liści by zrozumieć czy i w jaki sposób nagromadzona w ciągu sezonu martwa materia jest zasiedlana przez grzyby i mineralizowana. Badania te posłużą do opracowania strategii wykorzystania zalegającej w ekosystemach biomasy.
Na zdjęciu: Myrothecium inundatum
Ogród Botaniczny UW
Nawłoć kanadyjska (Solidago canadensis ), która pleni się w miastach i na nieużytkach wkracza również w bogate i cenne ekosystemy naszych łąk i lasów. Ma potężny wpływ na przyrodę. Zespół mykologów Ogrodu Botanicznego UW wraz z pracownikami Stacji Geobotanicznej UW w Białowieży sprawdza jakie grzyby mają udział w rozkładzie jej pędów i liści by zrozumieć czy i w jaki sposób nagromadzona w ciągu sezonu martwa materia jest zasiedlana przez grzyby i mineralizowana. Badania te posłużą do opracowania strategii wykorzystania zalegającej w ekosystemach biomasy.
Na zdjęciu: Phragmocephala atra i Coniochaeta sp.
PAN Muzeum Ziemi w Warszawie
Nowa wystawa stała „Wielkie ssaki epoki lodowcowej” w PAN Muzeum Ziemi w Warszawie zaprasza w podróż w przeszłość, obejmującą ostatnie 2,6 mln lat dziejów Ziemi.
Na wystawie prezentowane są przede wszystkim skamieniałości odnalezione w różnych rejonach Warszawy. Wśród przedstawicieli fauny zimnolubnej, typowej dla okresów zlodowaceń, można zobaczyć oryginalne elementy m.in. szkieletów mamutów i nosorożców włochatych. Faunę ciepłolubną reprezentuje unikatowe znalezisko nosorożca leśnego, wydobyte z nurtu Wisły, a także niemal kompletnie zachowany szkielet słonia leśnego, odkryty w centrum Warszawy przy ulicy Leszno.
Spektakularnymi elementami wystawy są modele szkieletów ssaków naturalnej wielkości. Wśród nich szczególne wrażenie robi szkielet słonia leśnego – Palaeoloxodon antiquus – gatunku, którego przedstawiciele osiągali 4,5 metra wysokości w kłębie.
Informacje dotyczące epoki lodowcowej i wymarłych gatunków zwierząt, zgodne z aktualnym stanem wiedzy, można zgłębiać, korzystając z urządzeń multimedialnych. Na wystawie wytyczono także ścieżkę edukacyjną przeznaczoną dla najmłodszych widzów.
Fot. Dariusz Nast
Muzeum Starożytnego Hutnictwa im. Stefana Woydy w Pruszkowie
Relikty pieca wapienniczego z osady hutniczej w Zaborowie (III w. p. n. e. - III w. n. e). Stanowisko badane jest od 2022 r. przez naukowców z Muzeum Starożytnego Hutnictwa Mazowieckiego w
Pruszkowie i Wydziału Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego. Wapno miało szerokie zastosowanie w ówczesnej gospodarce, być może było używane również w procesie produkcji żelaza. Piece wapiennicze odkrywane są na większości dużych osad hutniczych Mazowieckiego Centrum Metalurgicznego.
Instytucje zaangażowane w projekt: Wydział Archeologii Uniwersytetu
Warszawskiego, Muzeum Starożytnego Hutnictwa Mazowieckiego im. Stefana Woydy w Pruszkowie
Osoby kierujące projektem: dr hab. Adam Cieśliński (WA UW), dr Marcin Woźniak (MSHM)
Fot. Agata Wiśniewska
Muzeum Starożytnego Hutnictwa im. Stefana Woydy w Pruszkowie
W Zaborowie, na skraju Puszczy Kampinoskiej, naukowcy z Muzeum Starożytnego Hutnictwa
Mazowieckiego w Pruszkowie i Wydziału Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego, od 2022 r. prowadzą badania wykopaliskowe na jednej z osad tzw. Mazowieckiego Centrum Metalurgicznego – dużego ośrodka produkcji żelaza, funkcjonującego na zachodnim Mazowszu na przełomie er. Większość odkrytych tu materiałów, datowana od III w. p.n.e. po III w. n.e., wiązana jest z kulturami jastorfską i przeworską.
Instytucje zaangażowane w projekt: Wydział Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego, Muzeum Starożytnego Hutnictwa Mazowieckiego im. Stefana Woydy w Pruszkowie
Osoby kierujące projektem: dr hab. Adam Cieśliński (WA UW), dr Marcin Woźniak (MSHM)
Fot. Agata Wiśniewska
Katedra Nanobiotechnologii SGGW
Zdjęcie komórek skóry wykonano za pomocą mikroskopii konfokalnej po wyznakowaniu fluorescencyjnym komórek. Kolor niebieski pokazuje DNA w jądrach komórkowych, żółty - błony komórkowe, a czerwony filamenty aktynowe tworzące cytoszkielet komórki. Na zdjęciu widoczne są połączenia międzykomórkowe, typowe dla tkanki nabłonkowej.
Doświadczenie wykonali (autorzy): Michał Pruchniewski, Barbara Strojny-Cieślak (Katedra Nanobiotechnologii, Instytut Biologii SGGW, 2025).
Katedra Nanobiotechnologii SGGW
Metoda polega na wykorzystaniu ekstraktów pochodzenia naturalnego, co pozwala ograniczyć użycie toksycznych związków chemicznych. Do syntezy nanocząstek przedstawionych na zdjęciu użyto ekstraktu z nasion ostropestu plamistego. Zdjęcie wykonano za pomocą transmisyjnej mikroskopii elektronowej, która pozwala zobaczyć obiekty o rozmiarach rzędu nanometrów – jednej miliardowej części metra.
Doświadczenie wykonali (autorzy): Barbara Strojny-Cieślak, Agnieszka Ostrowska, Michał Pruchniewski, Zofia Nowak (Katedra Nanobiotechnologii, Instytut Biologii SGGW, 2025).
Katedra Italianistyki, Wydział Neofilologii UW
Od lewej: prof. ucz. dr hab. Alessandro Baldacci i Jarosław Mikołajewski
Listopad 2025 r., Strefa WspółPracy, Wydział Neofilologii UW, ul. Dobra 55
Wydział Biologii i Nauk o Środowisku, Uniwersytet im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego
Mikroplastik – drobiny mniejsze niż 5 mm – to obecnie palący problem w skali globalnej.
Zanieczyszcza wszelkie środowiska – znaleźliśmy go nawet w jeziorach Tatrzańskiego Parku Narodowego. Najczęściej są to włókna z odzieży turystycznej, przenoszone do jezior przez wiatr i opady atmosferyczne.
Wydział Chemii UW
Naukowcy z UW od ponad 20 lat prowadzą badania nad innowacyjnymi funkcjonalnymi materiałami żelowymi. Badania te doprowadziły do opracowania nanokompozytowego organożelu. Znalazł on zastosowanie w renowacji obrazów, do usuwania mas woskowo-żywicznych, wykorzystywanych do zabezpieczania płócien, tzw. dublowania, które z czasem prowadziło do degradacji płótna i ściemnienia warstwy malarskiej.
Autorzy osiągnięcia: dr Klaudia Kaniewska (Wydział Chemii UW), dr Elżbieta Pilecka-Pietrusińska (Muzeum Narodowe w Warszawie), dr hab. Marcin Karbarz, prof. ucz. (Wydział Chemii UW)
Wydział Chemii UW
Naukowcy z UW od ponad 20 lat prowadzą badania nad innowacyjnymi funkcjonalnymi materiałami żelowymi. Badania te doprowadziły do opracowania nanokompozytowego organożelu. Znalazł on zastosowanie w renowacji obrazów, do usuwania mas woskowo-żywicznych, wykorzystywanych do zabezpieczania płócien, tzw. dublowania, które z czasem prowadziło do degradacji płótna i ściemnienia warstwy malarskiej.
Autorzy osiągnięcia: dr Klaudia Kaniewska (Wydział Chemii UW), dr Elżbieta Pilecka-Pietrusińska (Muzeum Narodowe w Warszawie), dr hab. Marcin Karbarz, prof. ucz. (Wydział Chemii UW)
Zakład Technologii Przetworów Owocowych i Warzywnych IBPRS-PIB
Instytut Biotechnologii Przemysłu Rolno-Spożywczego im. prof. Wacława Dąbrowskiego PIB posiada prototypową, zintegrowaną linię produkcyjną do produkcji preparatów mikrobiologicznych, przeznaczonych dla różnych sektorów gospodarki. Wytworzono i wdrożono bezpośrednio biopreparaty do produkcji kiszonych warzyw, pieczywa zakwasowego i pasz objętościowych. Szczepy stosowane w preparatach są zarejestrowane jako Silage Additive przez EFSA, zgodnie z Regulation (EC) 1831/2003 on additives for use in animal nutrition. Liczne dowody naukowe potwierdzają pozytywny wpływ stosowania biopreparatów na ograniczenie rozwoju mikroflory patogennej i niepożądanej.
Wydział Psychologii UW
W projekcie SYNCC-IN wykorzystujemy nowoczesne metody badania synchronii biobehawioralnej, takie jak EEG, fNIRS oraz eye-tracking (ET). Badania prowadzone są z zastosowaniem hyperscaningu — metody umożliwiającej jednoczesną rejestrację aktywności dwóch osób podczas interakcji społecznych. Rejestrujemy synchronię pojawiającą się podczas wspólnej zabawy, rozmów oraz wspólnego oglądania materiałów, aby lepiej zrozumieć mechanizmy budowania relacji i współregulacji między opiekunem a dzieckiem.
Kierowniczka projektu: dr hab. Agnieszka Pluta, prof. UW
Zaangażowane instytucje: Projekt SYNCC-IN realizowany jest we współpracy międzynarodowej partnerów europejskich pod kierownictwem Uniwersytetu Warszawskiego.
Fot. dr Ewa Komorowska, dr Joanna Duda-Goławska
Wydział Psychologii UW
Infografika przedstawia badania nad synchronią biobehawioralną realizowane w projekcie SYNCC-IN z wykorzystaniem metod EEG, fNIRS oraz eye-trackingu (ET). Dzięki zastosowaniu hyperscaningu możliwa jest jednoczesna rejestracja aktywności dwóch osób podczas naturalnych interakcji społecznych, takich jak wspólna zabawa, rozmowa czy oglądanie materiałów. Celem badań jest lepsze zrozumienie mechanizmów współregulacji i rozwoju relacji społecznych między opiekunem a dzieckiem.
Kierowniczka projektu: dr hab. Agnieszka Pluta, prof. UW
Zaangażowane instytucje: Projekt SYNCC-IN realizowany jest przez międzynarodowe konsorcjum europejskich uczelni pod kierownictwem Uniwersytetu Warszawskiego.
Fot. dr Joanna Beck
Wydział Polonistyki UW
Autorzy: Pracownia Lingwistyki Migowej Wydziału Polonistyki UW we współpracy Instytutem Spraw Głuchych i innymi przedstawicielami polskiej społeczności g/Głuchych oraz tłumaczami migowymi.
Plansza przedstawia stronę główną słownika. Na zdjęciu Renata Świderska-Noworyta.
Słownik terminów medycznych polskiego języka migowego to pierwszy słownik polsko-migowy poświęcony w całości sferze medycznej. Powstał dzięki współpracy Pracowni Lingwistyki Migowej Wydziału Polonistyki UW z Instytutem Spraw Głuchych i innymi przedstawicielami polskiej społeczności g/Głuchych oraz tłumaczami migowymi. Plansza przedstawia stronę główną słownika; na zdjęciu Renata Świderska-Noworyta.
Na Wydziale Polonistyki powstał również Słownik terminów prawnych polskiego języka migowego.
Dzięki tym słownikom osoby migające mają lepszy dostęp do niezbędnej obsługi profesjonalnej. Słowniki są istotnym krokiem na drodze do przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu i zawodowemu g/Głuchych, które spowodowane jest brakiem dostępności komunikacyjnej w kluczowych sferach funkcjonowania społecznego.
Pracownia Lingwistyki Migowej tworzy także Korpus polskiego języka migowego oraz Korpusowy słownik polskiego języka migowego.
Linki:
Słownik terminów medycznych polskiego języka migowego: https://www.medycynapjm.uw.edu.pl
Słownik terminów prawnych polskiego języka migowego: https://www.prawopjm.uw.edu.pl
Korpus polskiego języka migowego: https://www.korpuspjm.uw.edu.pl
Korpusowy słownik polskiego języka migowego: https://www.slownikpjm.uw.edu.pl
Wydział Mechaniczny Energetyki i Lotnictwa PW
U nas powstaje też system monitorowania infrastruktury kolejowej w celu wykrycia usterek i potencjalnych zagrożeń. Do tego zostały zaprojektowane i wykonane drony wyposażone w szereg urządzeń pomiarowych, korzystające z opracowanej u nas stacji dokująco-ładującej. Identyfikacja zagrożeń będzie się odbywać automatycznie z wykorzystaniem sztucznej inteligencji. Prace są prowadzone między innymi w Ośrodku Badań Lotniczych i Kosmicznych (lotnisko Sierakowo koło Przasnysza).
Wydział MEiL PW należy do czołówki jednostek prowadzących badania oraz kształcących w obszarze energetyki, lotnictwa i kosmonautyki, robotyki oraz inżynierii mechanicznej.
Wydział MEiL: https://meil.pw.edu.pl/
Wydział Mechaniczny Energetyki i Lotnictwa PW
Na Wydziale opracowano rakiety testowe „Orion” (masa do 31,5 kg) i „Artemida” (do 8,5 kg). Są wykonane z materiałów kompozytowych z wykorzystaniem druku 3D jako konstrukcje modułowe, przeznaczone do badań w warunkach rzeczywistych (poligonowych). Większa rakieta jest wyposażona w opracowany u nas gazodynamiczny moduł sterujący, pozwalający na korektę trajektorii lotu, aby uzyskać precyzyjne naprowadzanie. Mniejsza pozwala na testowanie nowych paliw, między innymi o ograniczonym dymieniu. Dzięki wykorzystaniu telemetrii możliwe jest zbieranie danych pomiarowych w czasie lotu.
Wydział MEiL PW należy do czołówki jednostek prowadzących badania oraz kształcących w obszarze energetyki, lotnictwa i kosmonautyki, robotyki oraz inżynierii mechanicznej.
Wydział MEiL: https://meil.pw.edu.pl/
Fot. Orion team
Wydział Matematyki, Informatyki i Mechaniki UW
Notatka prof. Romana Sikorskiego adresowana do dra Marka Kordosa (obecnie emerytowanego profesora UW), pierwszego redaktora naczelnego, w związku z zamówieniem pierwszego artykułu opublikowanego w Delcie
Delta to miesięcznik popularnonaukowy, upowszechniający wiedzę z zakresu matematyki, fizyki, astronomii i informatyki. Pierwszy numer miesięcznika wydany został w styczniu 1974 roku, a od 1993 roku wydawany jest on przez Uniwersytet Warszawski. W grudniu 2024 Delta została uhonorowana Nagrodą Główną w konkursie Popularyzator Nauki, organizowanym przez serwis Nauka w Polsce. Nagroda została przyznana „Za pół wieku popularyzacji matematyki, fizyki, astronomii i informatyki na bardzo wysokim poziomie. Za umiejętność włączania w te działania naukowców, doktorantów i nauczycieli. Za wysoką merytoryczną i redakcyjną jakość publikacji”. Jest to zwięzłe i trafne sformułowanie deltowej misji, realizowanej na przestrzeni lat przez dziesiątki redaktorów i setki autorów. Zachęcamy do lektury miesięcznika na stronie deltami.edu.pl, gdzie dostępne jest również archiwum wszystkich wydanych numerów.
Wydział Matematyki, Informatyki i Mechaniki UW
Delta to miesięcznik popularnonaukowy, upowszechniający wiedzę z zakresu matematyki, fizyki, astronomii i informatyki. Pierwszy numer miesięcznika wydany został w styczniu 1974 roku, a od 1993 roku wydawany jest on przez Uniwersytet Warszawski. W grudniu 2024 Delta została uhonorowana Nagrodą Główną w konkursie Popularyzator Nauki, organizowanym przez serwis Nauka w Polsce. Nagroda została przyznana „Za pół wieku popularyzacji matematyki, fizyki, astronomii i informatyki na bardzo wysokim poziomie. Za umiejętność włączania w te działania naukowców, doktorantów i nauczycieli. Za wysoką merytoryczną i redakcyjną jakość publikacji”. Jest to zwięzłe i trafne sformułowanie deltowej misji, realizowanej na przestrzeni lat przez dziesiątki redaktorów i setki autorów. Zachęcamy do lektury miesięcznika na stronie deltami.edu.pl, gdzie dostępne jest również archiwum wszystkich wydanych numerów.
Wydział Inżynierii Chemicznej i Procesowej PW
Wydział Inżynierii Chemicznej i Procesowej PW współpracuje ze środowiskiem medycznym w badaniach nad chorobami układu krążenia, szczególnie zmianami miażdżycowymi. Badania prowadzone są w dwóch głównych obszarach.
Pierwszy dotyczy modelowania przepływu krwi. Zespół prof. Łukasza Makowskiego wykorzystuje obliczeniową mechanikę płynów do symulacji przepływu krwi w naczyniach, sercu oraz w obszarach patologicznych, np. tętniakach. Na podstawie danych obrazowych pacjentów powstają modele komputerowe pozwalające analizować hemodynamikę bez inwazyjnych procedur oraz przygotowywać elastyczne wydruki 3D wykorzystywane w dydaktyce i planowaniu operacji.
Drugi kierunek to inżynieria protez naczyniowych. Zespół BioGraft Lab dr hab. Beaty Butruk - Raszei opracowuje polimerowe, porowate protezy naczyń o właściwościach zbliżonych do naturalnych, możliwe do pokrycia komórkami pacjenta. Wykorzystuje m.in. druk 3D i technologie wytwarzania nanowłókien. Badania przedkliniczne potwierdzają ich prawidłową integrację z tkankami.
Wydział Inżynierii Chemicznej i Procesowej PW
Prof. Leon Gradoń został laureatem Nagrody Fundacji na rzecz Nauki Polskiej 2006 za opracowanie przełomowej teorii opisującej powstawanie, zachowanie i transport aerozoli oraz mikrocząstek w gazach i cieczach. Jego modele jako pierwsze umożliwiły precyzyjne przewidywanie ruchu, dyfuzji i osadzania cząstek w złożonych przepływach, tworząc podstawę współczesnych technologii filtracyjnych.
Osiągnięcie to przyczyniło się do rozwoju nowych generacji filtrów powietrza i wody, zaawansowanych włóknin, maseczek ochronnych oraz inhalatorów proszkowych stosowanych w farmacji. Koncepcje prof. Gradonia znalazły zastosowanie w przemyśle spożywczym, chemicznym, medycznym i środowiskowym. Rozwiązania oparte na jego teorii wspierają m.in. redukcję emisji zanieczyszczeń z silników diesla oraz poprawę jakości powietrza w przestrzeniach publicznych.
Wydział Geodezji i Kartografii PW
Naukowcy z Wydziału Geodezji i Kartografii PW od 2022 roku opracowują innowacyjne metody monitoringu zabytków, łącząc geodezję, modelowanie 3D i analizę danych, by śledzić zmiany geometryczne i ocenić ich stan techniczny. Badania pod kierunkiem dr inż. Krzysztofa Karszni wspierane są przez sztuczną inteligencję i przyczyniają się do ochrony historycznych obiektów, takich jak widoczny na zdjęciu Dom Modlitwy „Mizrachi” w Będzinie.
Fot. Krzysztof Książek
Wydział Geodezji i Kartografii PW
Wydział Geodezji i Kartografii Politechniki Warszawskiej od 2024 roku uczestniczy w projekcie realizowanym wspólnie z NASA i partnerami z Szwajcarii i USA nad nowatorskim podejściem do eksploracji Marsa. Studenci i naukowcy pod kierunkiem prof. dr hab. inż. Roberta Olszewskiego tworzą i testują rój autonomicznych łazików oraz drona na poligonie marsjańskim w Józefosławiu, by efektywniej badać powierzchnię Czerwonej Planety.
Fot. Agnieszka Wendland
Wydział Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii UW
Laboratorium Badań Medioznawczych Uniwersytetu Warszawskiego, założone w 2013 roku, to wyspecjalizowana jednostka naukowa zajmująca się badaniem funkcjonowania mediów oraz ich wpływu na odbiorców i procesy społeczne. Działa w ramach Wydziału Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii UW, łącząc medioznawstwo z nowoczesnymi metodami badawczymi oraz zaawansowaną infrastrukturą technologiczną. Laboratorium prowadzi badania ilościowe i jakościowe dotyczące m.in. percepcji przekazów medialnych, użyteczności i doświadczeń użytkowników (UX), komunikacji wizualnej oraz nowych technologii, takich jak media cyfrowe czy środowiska immersyjne. Wyposażone jest w specjalistyczny sprzęt, m.in. okulografy i narzędzia biometryczne, umożliwiające precyzyjną analizę reakcji odbiorców. Działalność LBM ma kluczowe znaczenie dla zrozumienia roli mediów we współczesnym świecie, wspierając rozwój badań naukowych, edukacji akademickiej oraz współpracy z otoczeniem społecznym i instytucjonalnym.
Fot. Julia Grabarczyk, fotografiaUW
Wydział Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii UW
Badanie papieru i tuszu karty manuskryptu z kolekcji Drangsong przy użyciu cyfrowego mikroskopu Dino-Lite
Badanie tybetańskich manuskryptów z Mustangu pozwala ocalić unikalne dziedzictwo i zrozumieć zapomnianą historię przedbuddyjskiej religii Bon. Analiza papieru i pisma ujawnia sekrety dawnych technologii i kultury, odsłaniając warsztat dawnych rzemieślników i drogi przenikania idei w Himalajach. Dr hab. Agnieszka Helman-Ważny, prof. ucz. z Wydziału Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii Uniwersytetu Warszawskiego to wybitna ekspertka i jedyna Polka w międzynarodowych zespołach badających te skarby. Jej interdyscyplinarne projekty łączą historię, konserwację i nauki o materiale, rzucając nowe światło na dzieje Tybetu i chroniąc bezcenne źródła przed zniszczeniem.
Fot. Thomas Schrom
Katedra Italianistyki, Wydział Neofilologii UW
Od lewej: dr Małgorzata Lewandowska, Karolina Porcari, Małgorzata Bogdańska, dr Patrycja Stasiak.
Lipiec 2021 r.
Instytut Slawistyki PAN
Spektakl „Opowieść o kobiecie, która się turbowała po świecie. Regina Salomea Pilsztynowa i jej memuar” opowiada o tym, jak w dawnych czasach pewna młoda białogłowa swoje życie i karierę bierze we własne ręce, ma czelność pracować i zbijać fortunę, niezależnie od męskich opinii na ten temat. Co za odwaga! Ależ tupet! Podczas gdy to wszystko jest możliwe w wielkim mieście jak Stambuł, Petersburg, Ruszczuk, czy Wiedeń, to w Rzeczypospolitej – jeszcze nie, a może i wciąż nie!
Opowieść o Salomei Reginie Pilsztynowej (ur. 1718), prototypie polskiej emigrantki ekonomicznej, przekraczającej granice nie tylko geograficzne, ale też społeczne, zabrała publiczność w podróż „kolaską” po traktach miast, pałaców, po bazarach i sądach Europy XVIII wieku.
Wykład był częścią grantu „W ciągłym ruchu, rzecz o globalnej migracji”, dofinansowanego ze środków przyznanych przez Ministra Nauki w ramach Programu Społeczna Odpowiedzialność Nauki II.
Opowieść: Agnieszka Ayşen Kaim
Muzyka: Marta Maślanka – cymbały, santur, instrumenty perkusyjne
Fot. Wiktoria Nylec / Instytut Slawistyki PAN
Instytut Rolnictwa SGGW
Doktoranci Instytutu Rolnictwa Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie (Karolina Feluch i Damian Murach) podczas pracy w Narodowym Centrum Promieniowania Synchrotronowego SOLARIS w Krakowie. Badania wykonywane są w ramach projektu pt. “Mineral and chemical transformations of iron(II) sulphates on the industrial waste disposal site of a chemical plant in northern Poland” (kierownik: dr hab. Łukasz Uzarowicz, prof. SGGW) realizowanego w ramach działań Centrum. Celem badań jest zastosowanie metody spektroskopii absorpcji promieniowania rentgenowskiego (XAS) do określenia przemian mineralnych i chemicznych odpadów poprzemysłowych na jednym z polskich składowisk. Październik 2025.
Fot. Łukasz Uzarowicz
Instytut Biochemii i Biofizyki PAN
Oto mikroskopijny nicień Caenorhabditis elegans, w którego ciele zielone mitochondria oraz czerwone mięśnie i pęcherzyki zewnątrzkomórkowe otaczają wyraźnie widoczne, rozwijające się embriony. Dzięki naturalnej przezroczystości tego organizmu możemy dosłownie zajrzeć w głąb procesów życiowych w czasie rzeczywistym bez użycia inwazyjnych metod. Ta unikalna cecha czyni z nicienia idealne „żywe laboratorium”, pozwalające naukowcom odkrywać tajemnice genetyki, starzenia się i chorób, które dotykają również nas, ludzi.
Kołodziejska K, Szczepańska A, Vadlamani S, Sukumaran RP, Radkiewicz M, Bringmann H, Pujol N, Pokrzywa W, Turek M. Volatile and non-volatile pathogen cues shape host extracellular vesicles production in pre-infection response. Nat Commun 2026; 17: 1038. https://doi.org/10.1038/s41467-025-67789-z
Fot. Klaudia Kołodziejska
Instytut Biochemii i Biofizyki PAN
RAGE jest receptorem powiązanym z wieloma chorobami przewlekłymi. Jeden z jego ligandów, białko S100B (na ilustracji pokazane w odcieniach różu i fioletu), jest uwalniany podczas uszkodzeń tkanki mózgowej. Wiązanie białka S100B indukuje oligomeryzację RAGE i uruchamia kaskadę sygnałową o niepoznanej jeszcze sekwencji zdarzeń.
Moysa A, Steczkiewicz K, Niedzialek D, Hammerschmid D, Zhukova L, Sobott F, Dadlez M. A model of full-length RAGE in complex with S100B. Structure 2021; 29(9): 989-1002.e6. https://doi.org/10.1016/j.str.2021.04.002
Fot. Kamil Steczkiewicz
Instytut Badawczy Leśnictwa
Mgr inż. Magdalena Ranocha z Zakładu Lasów Górskich IBL podczas badań nad występowaniem populacji owadów wskaźnikowych na Podkarpaciu. Prace realizowane były w ramach projektu „Ocena stanu różnorodności biologicznej w wybranych nadleśnictwach RDLP Krosno na podstawie wybranych elementów przyrodniczych i kulturowych” w latach 2016-2022 na zlecenie DGLP.
Fot. Marcin Jachym
Instytut Badawczy Leśnictwa
W ramach projektu badawczego realizowanego „Ocena stanu różnorodności biologicznej w wybranych nadleśnictwach RDLP w Krośnie na podstawie wybranych elementów przyrodniczych i kulturowych” na zlecenie DGLP realizowanego w latach 2016-2022 pracownicy Zakładu Lasów Górskich IBL inwentaryzowali stanowiska cennych gatunków wskaźnikowych. Na zdjęciu dr inż. Adam Wójcicki z Zakładu Lasów Górskich IBL poszukuje zgniotka cynobrowego pod korą martwych drzew.
Fot. Marcin Jachym
Centrum Nowych Technologii UW
Laboratorium Urządzeń Kwantowo-Optycznych Michała Parniaka bada podstawy i zastosowania urządzeń optycznych działających w reżimie kwantowym. Wykorzystując kwantową teorię informacji naukowcy udoskonalają klasyczne systemy obrazowania oraz pracują nad budową nowych mikroskopów, które będą wykorzystywały pełną informację kwantową obecną w polu optycznym.
Fot. Łukasz Kałuża z UW
Centrum Badań Kosmicznych PAN
GLOWS, pierwszy całkowicie polski instrument badawczy na misję kosmiczną NASA.
Zaprojektowany i zbudowany w Centrum Badań Kosmicznych PAN fotometr GLOWS (GLObal solar Wind Structure) jest jednym z 10 instrumentów sondy NASA IMAP (The Interstellar Mapping and Acceleration Probe). IMAP znajduje się obecnie 1,5 miliona kilometrów od Ziemi, skąd od 2025 roku bada wpływ wiatru słonecznego na heliosferę.
GLOWS został sfinansowany przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego.
Fot. CBK PAN
Centrum Badań Kosmicznych PAN
GLOWS, pierwszy całkowicie polski instrument badawczy na misję kosmiczną NASA.
Zaprojektowany i zbudowany w Centrum Badań Kosmicznych PAN fotometr GLOWS (GLObal solar Wind Structure) jest jednym z 10 instrumentów sondy NASA IMAP (The Interstellar Mapping and Acceleration Probe). IMAP znajduje się obecnie 1,5 miliona kilometrów od Ziemi, skąd od 2025 roku bada wpływ wiatru słonecznego na heliosferę.
GLOWS został sfinansowany przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego.
Fot. CBK PAN
Centrum Astronomiczne im. Mikołaja Kopernika PAN
Na niemal 3000 m n.p.m., w sercu najsuchszej pustyni świata – Atakamy – i w sąsiedztwie budowy największego na świecie teleskopu Extremely Large Telescope (ELT), polscy astronomowie z Centrum Astronomicznego im. Mikołaja Kopernika PAN (CAMK PAN) uruchomili obserwatorium przeznaczone do precyzyjnych pomiarów kosmicznych odległości oraz monitorowania gwiazd zmiennych.
Jest to Obserwatorium Cerro Murphy im. Rolfa Chini, w skrócie OCM; nazwa odzwierciedla lokalizację (wzgórze Murphy) i założyciela (profesor Rolf Chini). Obecnie w obserwatorium działają 4 teleskopy należące do CAMK, o średnicach zwierciadeł od 0,6 do 1,5 m, a w budowie jest największy polski teleskop, o średnicy zwierciadła 2,5 m.
To ogromne przedsięwzięcie naukowo-technologiczne przyciąga naukowców z całego świata pełnych pasji do budowy teleskopów, precyzyjnych kamer i spektrografów do rejestrowania światła gwiazd, oraz tworzenia oprogramowania, które pozwala analizować wyniki w czasie rzeczywistym.
Więcej informacji:
Araucaria https://araucaria.camk.edu.pl/
CAMK https://camk.edu.pl/
Fot. zespół Araucaria (stan z 2023 roku)
Centrum Astronomiczne im. Mikołaja Kopernika PAN
Rysunek przedstawia sygnał fali grawitacyjnej GW250114, wyemitowany przez układ podwójny czarnych dziur, wykryty przez detektory współpracy LIGO-Virgo-KAGRA, w której od 2011 roku pracuje grupa Polgraw z Centrum Astronomicznego im. Mikołaja Kopernika (CAMK) PAN. W 2015 roku naukowcy CAMK brali udział w pierwszej obserwacji fali grawitacyjnej (sygnału GW150914), za co w 2017 roku przyznano nagrodę Nobla z fizyki. Do tej pory zespół zarejestrował prawie 400 sygnałów, w tym ,,najgłośniejszy’’ do tej pory GW250114, które posłużyły do przetestowania teorii Alberta Einsteina i Stephena Hawkinga.
Naukowcy CAMK pracują również nad poprawą czułości detektorów oraz rozwijają techniki analizy danych z użyciem superkomputerów i uczenia maszynowego. Dzięki temu CAMK PAN otwiera coraz szerzej nowe, grawitacyjne okno na niewidzialny Wszechświat, umożliwiając badanie właściwości najbardziej ekstremalnych obiektów i odkrywanie tajemnic grawitacji.
Więcej informacji: https://polgraw.camk.edu.pl/
fot. Kolaż autorstwa M. Bejger i P. Ciecieląg
Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie
Biblia przetłumaczona przez Szymona Budnego w Nieświeżu – to cenne świadectwo religijnej debaty prowadzonej w wielowyznaniowej Rzeczypospolitej. Większość jej nakładu została zniszczona w okresie kontrreformacji.
Egzemplarz Biblii Nieświeskiej znajdujący się w Gabinecie Starych Druków Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie jest szczególny. Posiada ślady użytkowania przez Tatarów polsko-litewskich w postaci marginaliów zapisanych alfabetem arabskim, w języku polskim, tureckim i arabskim. Notatki te są unikatowym dowodem studiów porównawczych prowadzonych nad Biblią i Koranem oraz tradycją muzułmańską w XVI-XVIII wieku.
Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie jako jedna z niewielu książnic uniwersyteckich w Polsce posiada wyjątkowy zbiór starych druków, rękopisów i ksiąg. Zasób ten przechowywany jest w siedmiu Gabinetach Zbiorów Specjalnych BUW: Rękopisów, Starych Druków, Rycin, Zbiorów XIX Wieku, Zbiorów Muzycznych, Kartografii oraz Dokumentów Życia Codziennego. Rolą Biblioteki jest gromadzenie tych cennych obiektów, ich badanie, ochrona i konserwacja oraz udostępnianie.
Prace konserwatorskie Biblii Budnego prowadzone w Oddziale Ochrony i Konserwacji Zbiorów BUW polegają m.in. na naprawie kart (podklejenie przedarć, uzupełnienie ubytków, zabezpieczenie zaawansowanych wżerów atramentowych).
Fot. Marianna Wichowska
Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie
Biblia przetłumaczona przez Szymona Budnego w Nieświeżu – to cenne świadectwo religijnej debaty prowadzonej w wielowyznaniowej Rzeczypospolitej. Większość jej nakładu została zniszczona w okresie kontrreformacji.
Egzemplarz Biblii Nieświeskiej znajdujący się w Gabinecie Starych Druków Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie jest szczególny. Posiada ślady użytkowania przez Tatarów polsko-litewskich w postaci marginaliów zapisanych alfabetem arabskim, w języku polskim, tureckim i arabskim. Notatki te są unikatowym dowodem studiów porównawczych prowadzonych nad Biblią i Koranem oraz tradycją muzułmańską w XVI-XVIII wieku.
Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie jako jedna z niewielu książnic uniwersyteckich w Polsce posiada wyjątkowy zbiór starych druków, rękopisów i ksiąg. Zasób ten przechowywany jest w siedmiu Gabinetach Zbiorów Specjalnych BUW: Rękopisów, Starych Druków, Rycin, Zbiorów XIX Wieku, Zbiorów Muzycznych, Kartografii oraz Dokumentów Życia Codziennego. Rolą Biblioteki jest gromadzenie tych cennych obiektów, ich badanie, ochrona i konserwacja oraz udostępnianie.
Prace konserwatorskie Biblii Budnego prowadzone w Oddziale Ochrony i Konserwacji Zbiorów BUW polegają m.in. na naprawie kart (podklejenie przedarć, uzupełnienie ubytków, zabezpieczenie zaawansowanych wżerów atramentowych).
Fot. Marianna Wichowska
Archiwum Państwowe w Warszawie
Projekt otoczenia pomnika-łuku triumfalnego w kwartale ulic Koszykowej, Mokotowskiej, Pięknej (Piusa XI) i Alei Ujazdowskich w Warszawie, Archiwum Państwowe w Warszawie, Zespół Biuro Odbudowy Stolicy, sygn. 72/25/0/-/8301.
Archiwum Biura Odbudowy Stolicy (BOS), przechowywane w Archiwum Państwowym w Warszawie, ten bezcenny zbiór dokumentów ukazujących dramatyczną skalę zniszczeń Warszawy podczas II wojny światowej, a także imponujący wysiłek jej powojennej odbudowy. W zasobie znajdują się m.in. fotografie ruin miasta, szczegółowe inwentaryzacje strat, plany urbanistyczne oraz ciekawe, często nowatorskie projekty architektoniczne - zarówno zrealizowane, jak i niezrealizowane - które stały się fundamentem odrodzenia stolicy.
W 2011 roku Archiwum Biura Odbudowy Stolicy zostało wpisane na prestiżową listę Programu „Pamięć Świata” UNESCO.
Kolegium Prawa Akademii Leona Koźmińskiego, Akademii Leona Koźmińskiego
Jak będzie wyglądać edukacja prawnicza przyszłości? Akademia Leona Koźmińskiego prezentuje projekt badawczo-dydaktyczny, który przenosi kształcenie prawa do środowiska Virtual Reality. To nie demonstracja technologii, lecz wynik pracy naukowej nad skutecznością uczenia się przez immersję, symulację i analizę decyzji.
W specjalnie zaprojektowanych scenariuszach VR studentki i studenci uczestniczą w realistycznych rozprawach, przesłuchaniach, negocjacjach i mediacjach. Podejmują decyzje w warunkach zbliżonych do praktyki zawodowej, odpowiadają na pytania i natychmiast obserwują konsekwencje swoich wyborów. Interaktywne filmy wykorzystywane są m.in. na zajęciach z postępowania karnego i cywilnego, prawa rzeczowego, spadkowego oraz prawa pracy.
Projekt obejmuje 22 interaktywne filmy VR opracowane przez zespół wykładowców Kolegium Prawa Akademii Leona Koźmińskiego. W realistyczne role wcielili się studenci i pracownicy Akademii, nadając scenariuszom autentyczny wymiar.
Uczenie się przez doświadczenie zwiększa zaangażowanie, ułatwia przyswajanie wiedzy i wzmacnia kompetencje poznawcze, decyzyjne oraz odporność na stres. VR wspiera także refleksję nad etyką zawodu i odpowiedzialnością prawnika. Prawo przestaje być wyłącznie przedmiotem wykładu. Staje się przestrzenią działania.
Projekt powstał w 2025 roku i był współfinansowany z EFS+ w ramach programu „A New School for a New World – Programy Kształcenia dla Ery Technologicznej”.
Kolegium Prawa Akademii Leona Koźmińskiego, Akademii Leona Koźmińskiego
Jak będzie wyglądać edukacja prawnicza przyszłości? Akademia Leona Koźmińskiego prezentuje projekt badawczo-dydaktyczny, który przenosi kształcenie prawa do środowiska Virtual Reality. To nie demonstracja technologii, lecz wynik pracy naukowej nad skutecznością uczenia się przez immersję, symulację i analizę decyzji.
W specjalnie zaprojektowanych scenariuszach VR studentki i studenci uczestniczą w realistycznych rozprawach, przesłuchaniach, negocjacjach i mediacjach. Podejmują decyzje w warunkach zbliżonych do praktyki zawodowej, odpowiadają na pytania i natychmiast obserwują konsekwencje swoich wyborów. Interaktywne filmy wykorzystywane są m.in. na zajęciach z postępowania karnego i cywilnego, prawa rzeczowego, spadkowego oraz prawa pracy.
Projekt obejmuje 22 interaktywne filmy VR opracowane przez zespół wykładowców Kolegium Prawa Akademii Leona Koźmińskiego. W realistyczne role wcielili się studenci i pracownicy Akademii, nadając scenariuszom autentyczny wymiar.
Uczenie się przez doświadczenie zwiększa zaangażowanie, ułatwia przyswajanie wiedzy i wzmacnia kompetencje poznawcze, decyzyjne oraz odporność na stres. VR wspiera także refleksję nad etyką zawodu i odpowiedzialnością prawnika. Prawo przestaje być wyłącznie przedmiotem wykładu. Staje się przestrzenią działania.
Projekt powstał w 2025 roku i był współfinansowany z EFS+ w ramach programu „A New School for a New World – Programy Kształcenia dla Ery Technologicznej”.
Instytut Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN
Fragment operacyjnie usuniętej tkanki glejaka wielopostaciowego w powiększeniu mikroskopowym ukazuje złożony „ekosystem” guza. Kolorowe oznaczenia pozwalają prześledzić wzajemne relacje komórek. W centrum znajduje się duże naczynie krwionośne (śródbłonek – czerwony, ściana – fioletowa), otoczone turkusowymi makrofagami okołonaczyniowymi – komórkami odpornościowymi czuwającymi przy granicy krew–mózg. Widoczne są też liczne, drobne i niedojrzałe naczynia, typowe dla szybko rosnących guzów. Żółte komórki nowotworowe i astrocyty przeplatają się z licznym różowym mikroglejem, który w środowisku guza często wspiera jego rozwój. Nieliczne zielone limfocyty T – w tym dwa w świetle naczynia – podkreślają osłabioną odpowiedź przeciwnowotworową i immunosupresyjny charakter mikrośrodowiska.
Fot. dr Aleksandra Ellert-Miklaszewska, dr hab. Katarzyna Leszczyńska
Instytut Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN
Preparat mózgu wykazujący fluorescencję zobrazowany z wykorzystaniem techniki obrazowania opartej na mikroskopii arkusza światła. Intensywny kolor zielony lub czerwony wskazują na specyficznie wyznakowaną populację neuronów. Mózg został oczyszczony optycznie w celu zobrazowania go w stanie nienaruszonym.
Fot. dr hab. Marzena Stefaniuk, dr Marcin Barański
Instytut Chemii Fizycznej PAN
Technologia mikrofluidyczna w połączeniu z drukiem 3D to potężne narzędzie pozwalające na precyzyjne kontrolowanie porowatości i składu w miękkich materiałach tj. hydrożele.
Naukowcy z IChF PAN rozwijają projekty na styku chemii, biologii i fizyki, tworząc rozwiązania poprawiające jakość życia. Przykłady to techniki mikrofluidyczne umożliwiające druk 3D tkanek czy tworzenie platform diagnostycznych i modeli tkankowych do testowania leków oraz metoda STOC-T – szybkie obrazowanie komórek oka. Wiele naszych rozwiązań jest komercjalizowanych przez spółki spin-off tak by technologie były możliwie szybko konfrontowane z oczekiwaniami rynkowymi.
Fot. Grzegorz Krzyżewski
Instytut Rolnictwa SGGW
Wypas koników polskich jest jedną z form czynnej ochrony zbiorowisk trawiastych.
Biebrzański Park Narodowy to szczególne miejsce w Polsce, gdzie można spotkać wolno żyjące koniki polskie. Jest to nasza rodzima rasa, która charakteryzuje się dużą wytrzymałością i odpornością na niekorzystne warunki środowiska. Początkowo wypas koników polskich prowadzony był w zagrodzie i miał na celu ograniczenie zarastania bagiennych łąk przez drzewa i krzewy. Od kilku lat tabun przez cały rok swobodnie wędruje po basenie środkowym Biebrzy. Dzięki badaniom prowadzonym z wykorzystaniem obroży telemetrycznych możliwe jest poznanie preferencji siedliskowych koni. Wiemy, że bardzo ważnym miejscem odpoczynku i wypasu są dla nich śródleśne wydmy, w dni upalne chronią się w lesie, a zimą – dużo wędrują, docierając z roku na rok w coraz nowsze rejony Parku.
Instytucja: Katedra Agronomii, Instytut Rolnictwa, Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie
Osoby zaangażowane w badania: dr Anna Chodkiewicz, dr inż. Martyna Prończuk
Fot. A. Chodkiewicz
Instytut Psychologii PAN
Interdyscyplinarny zespół naukowców i artystów bada, jak wirtualne przestrzenie i sztuka VR wpływają na nasze emocje i dobrostan. Dzięki precyzyjnym pomiarom psychofizjologicznym i śledzeniu wzroku odkrywamy, jak technologia imersyjna może redukować stres i poprawiać komfort psychiczny osób w izolacji (np. podczas przygotowania do misji kosmicznych) oraz tworzyć nowe formy filmowego przekazu.
Instytucje: VRLAB, Instytut Psychologii Polskiej Akademii Nauk we współpracy z VNLAB, Szkołą Filmową w Łodzi, Polsko-Japońską Akademią Technik Komputerowych w Warszawie i OPI PIB.
Osoby: Grzegorz Pochwatko (PI), Paweł Kobyliński, Pola Borkiewicz, Wiesław Kopeć, Laura Osęka, Daniel Cnotkowski, Justyna Świdrak, Barbara Karpowicz, Rafał Masłyk, Kinga Skorupska, Anna Jaskulska, Maciej Grzeszczuk.
Fot. Grzegorz Pochwatko
Instytut Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka
Padaczka dotyka ok. 1% populacji i często zaczyna się w dzieciństwie. U niemowląt grozi trwałym uszkodzeniem mózgu. Naukowcy IPCZD, jako pierwsi na świecie, przeprowadzili międzynarodowe badanie EPISTOP oceniające leczenie prewencyjne padaczki w stwardnieniu guzowatym (TSC). Ustalono, że dzięki biomarkerom EEG można wykryć zaburzenia zapowiadające napady przed ich wystąpieniem, a wczesna terapia zmniejsza ryzyko i ciężkość padaczki. W leczeniu padaczki lekoopornej stosuje się metody neurochirurgiczne nawet u niemowląt. Pacjenci z padaczką lekooporną, w tym nawet niemowlęta, są skutecznie leczeni klasycznymi metodami neurochirurgicznymi. Od 2023 r. poszerzyliśmy nasze możliwości terapeutyczne o zastosowanie laserowej termoablacji (LITT od 2 roku życia), która w wybranych przypadkach pozwala na prowadzenie mniej inwazyjnego leczenia. Skuteczność LITT wobec klasycznej neurochirurgii oceniana jest w badaniu LITTLER.
Osiągnięcia naukowe są rezultatem projektów prowadzonych w IPCZD:
LITTLER „Randomizowany, dwuośrodkowy, otwarty eksperyment badawczy porównujący wykorzystanie laserowej termoablacji z klasycznym leczeniem neurochirurgicznym w leczeniu ogniskowych zmian wewnątrzczaszkowych okolic elokwentnych u pacjentów pediatrycznych". Eksperyment prowadzony w 2 ośrodkach: Klinice Neurochirurgii IPCZD oraz w Oddziale Neurochirurgii Górnośląskiego Centrum Zdrowia Dziecka (GCZD). Projekt finansowany ze środków budżetu państwa z Agencji Badań Medycznych (2023/ABM/01/00051-00).
EPISTOP „Długoterminowe, prospektywne badanie oceniające kliniczne i molekularne biomarkery epileptogenezy w genetycznym modelu padaczki - stwardnieniu guzowatym". Badania prowadzono w 9 ośrodkach w Europie i 1 ośrodku w Australii. Projekt realizowany ze środków 7. Programu Ramowego UE (NCT02098759).
Fot. Katarzyna Gardzińska
Instytutu Medycyny Doświadczalnej i Klinicznej im. M. Mossakowskiego PAN
Enzybiotyki – skuteczne narzędzie do walki z antybiotykoopornością Dzięki naukowcom z IMDiK PAN powstają w Polsce innowacyjne środki eliminujące wyłącznie szkodliwe bakterie patogenne i są przyjazne dla naturalnej flory bakteryjnej organizmu. To szansa na skuteczne leczenie stopy cukrzycowej, atopowego zapalenia skóry czy trudno gojących się ran i nadzieja dla pacjentów, u których tradycyjne antybiotyki zawodzą. Opatentowane rozwiązania stanowią fundament nowoczesnej i bezpiecznej medycyny spersonalizowanej. To nauka w służbie bezpieczeństwa i zdrowia pacjentów.
dr hab. Izabela Sabała, prof. IMDiK i dr Elżbieta Jagielska, Pracownia Inżynierii Białek Instytutu Medycyny Doświadczalnej i Klinicznej im. M. Mossakowskiego Polskiej Akademii Nauk
Fot. Polska Akademia Nauk
Instytutu Medycyny Doświadczalnej i Klinicznej im. M. Mossakowskiego PAN
Przełomowe osiągnięcie biotechnologii XXI wieku – organoidy mózgu Organoidy mózgu człowieka to trójwymiarowe struktury, które powstają w wyniku samoorganizacji odróżnicowanych fibroblastów skóry o potencjale komórek macierzystych. Odzwierciedlają strukturę i skład komórkowy określonych części mózgu w skali od mikro do milimetrów. Stanowią jedyny, dostępny w hodowli in vitro, niekontrowersyjny etycznie model rozwoju ludzkiego mózgu. Umożliwiają badanie chorób neurorozwojowych (np. schizofrenii) i neurodegeneracyjnych (np. Parkinsona i Alzheimera).
prof. Leonora Bużańska, Zakład Bioinżynierii Komórek Macierzystych Instytutu Medycyny Doświadczalnej i Klinicznej im. M. Mossakowskiego Polskiej Akademii Nauk
Fot. dr Michał Liput, Zakład Bioinżynierii Komórek Macierzystych IMDiK PAN
Instytut Geofizyki PAN
Na górze Fugleberget, wznoszącej się nad Polską Stacją Polarną Hornsund na Spitsbergenie Instytutu Geofizyki PAN, działa system czujników monitorujących zmiany temperatury powietrza. Dane te pozwalają śledzić zmiany klimatu w jednym z najszybciej zmieniających się rejonów Arktyki. Na zdjęciu dr Bartłomiej Luks dokonuje odczytu z czujników. W tle widoczny lodowiec Fuglebreen.
Strona Instytutu Geofizyki PAN - www.igf.edu.pl
Strona Polskiej Stacji Polarnej Hornsund na Spitsbergenie - hornsund.igf.edu.pl
Instytut Geofizyki PAN
Surowy, arktyczny krajobraz wydaje się nieskazitelny, lecz nawet tu docierają zanieczyszczenia przemieszczane z odległych regionów świata, które akumulowane są w śniegu. Na zdjęciu widać naukowców wracających granią Fugleberget, szczytu górującego nad Polską Stacją Polarną Hornsund na Spitsbergenie, zarządzaną przez Instytut Geofizyki PAN, gdzie pobierali próby do badań zawartości pyłów w pokrywie śnieżnej.
Fot. Bartłomiej Luks
Strona Instytutu Geofizyki PAN - www.igf.edu.pl
Strona Polskiej Stacji Polarnej Hornsund na Spitsbergenie - hornsund.igf.edu.pl
Instytut Fizyki Plazmy i Laserowej Mikrosyntezy im. Sylwestra Kaliskiego
Naukowcy z IFPiLM uczestniczą w międzynarodowych badaniach nad syntezą jądrową czystą, bezemisyjną energią przyszłości. Instytut Fizyki Plazmy i Laserowej Mikrosyntezy im. Sylwestra Kaliskiego w Warszawie od 50 lat prowadzi zaawansowane badania nad fizyką plazmy i nowoczesnymi technologiami energetycznymi. Jako lider badań nad syntezą jądrową w Polsce współpracujemy z czołowymi ośrodkami naukowymi w Europie i na świecie. Naszym celem jest opanowanie syntezy jądrowej – procesu, który zasila Słońce. To właśnie ona może w przyszłości zapewnić czystą, bezemisyjną i praktycznie niewyczerpaną energię. Dziś w laboratoriach tworzymy rozwiązania, które jutro mogą odmienić przyszłość energetyki.
Więcej o naszej działalności znajdziesz na stronie: www.ifpilm.pl
Fot. IFPiLM
Instytut Fizyki Plazmy i Laserowej Mikrosyntezy im. Sylwestra Kaliskiego
Naukowcy z IFPiLM uczestniczą w międzynarodowych badaniach nad syntezą jądrową czystą, bezemisyjną energią przyszłości. Instytut Fizyki Plazmy i Laserowej Mikrosyntezy im. Sylwestra Kaliskiego w Warszawie od 50 lat prowadzi zaawansowane badania nad fizyką plazmy i nowoczesnymi technologiami energetycznymi. Jako lider badań nad syntezą jądrową w Polsce współpracujemy z czołowymi ośrodkami naukowymi w Europie i na świecie. Naszym celem jest opanowanie syntezy jądrowej – procesu, który zasila Słońce. To właśnie ona może w przyszłości zapewnić czystą, bezemisyjną i praktycznie niewyczerpaną energię. Dziś w laboratoriach tworzymy rozwiązania, które jutro mogą odmienić przyszłość energetyki.
Więcej o naszej działalności znajdziesz na stronie: www.ifpilm.pl
Fot. IFPiLM
Instytut Fizyki PAN
Kryształ otrzymano metodą samoselekcjonującego wzrostu z fazy pary (SSVG). Materiał wykazuje półprzewodnikowe właściwości w objętości oraz topologicznie chronione, przewodzące stany elektronowe na powierzchni. Badania prowadzi zespół prof. Tomasza Storego z Instytutu Fizyki PAN.
Instytut Fizyki PAN http://info.ifpan.edu.pl/ON-1/on1.2
Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej
Relacje ludzi ze środowiskiem można badać z bardzo wielu perspektyw. Zdjęcie ilustruje studenckie badania antropologiczne prowadzone w latach 2022-2024 w ramach laboratorium etnograficznego „Bagno w stolicy. Ludzkie i więcej-niż-ludzkie na Zakolu Wawerskim” pod kierownictwem Iwy Kołodziejskiej. Zakole Wawerskie w Warszawie jest zwartym kompleksem mokradłowym, miejscem unikatowym w dużym europejskim mieście. Badania prowadzone były na granicy mokradła oraz terenu osuszonego i zamieszkanego przez ludzi.
Co nas interesowało?
Postrzeganie mokradła, cielesne wchodzenie w interakcję z nim, tworzenie relacji z aktantami innymi niż ludzcy, porowata granica między wodą a lądem, próby zamieszkania mokradła przez ludzi i inne organizmy, tworzenie przez ludzi różnego rodzaju infrastruktury.
Fot. Iwa Kołodziejska, Warszawa, 2023
Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej
We współczesnej Mongolii, która przeszła przez proces transformacji i ze świata socjalizmu dość gwałtownie wkroczyła w rzeczywistość wolnorynkowej ekonomii, rodzą się zaskakująco trwałe formy współdziałania. Jest to świat wypełniony ideami wzrostu i samowznoszącego się ruchu, powrotami do ziemi rodzinnej, odruchami samoorganizacji, ciągłymi staraniami o pochwycenie i utrzymanie sił nadchodzącego powodzenia. W latach 2011-2018 zespół Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Warszawskiego pod kierownictwem Tomasza Rakowskiego prowadził projekt badawczy o formach działań biznesowo-rozwojowych i samoorganizacji społecznej wśród Torgutów z somonu Bułgan w zachodniej Mongolii. Efektem badań jest publikacja Przepływy, współdziałania, kręgi możliwego. Antropologia powodzenia, słowo/obraz terytoria 2019.
Fot. Tomasz Rakowski, Mongolia, wrzesień 2014
Instytut Chemii Organicznej PAN
W wyobraźni wielu osób nauka pozostaje zamknięta w czterech ścianach laboratorium. Na pierwszy rzut oka zwykła szklana kolba trzymana w dłoni. Spójrz jednak uważniej: w jej wnętrzu wyrastają delikatne, igiełkowate kryształy o ciepłym, pomarańczowym odcieniu – miniaturowy, fascynujący świat powstający w kontrolowanych warunkach. W Instytucie Chemii Organicznej PAN pokazujemy, jak rodzą się nowe związki chemiczne, które zaskakują nie tylko swoją strukturą, lecz także pięknem i niezwykłymi właściwościami.
Fot. Maciej Majdecki (lumnescent_chemist)
Instytut Chemii Organicznej PAN
Roztwory związków fluorescencyjnych – badanych z myślą o nowoczesnych technologiach – rozświetlają probówki NMR intensywnym blaskiem pod lampą UV. W Instytucie Chemii Organicznej PAN naukowa precyzja spotyka się z artystyczną wrażliwością. Światło staje się tu zarówno narzędziem odkrywania struktury materii, jak i czynnikiem inicjującym reakcje chemiczne, a spektroskopia NMR – oparta na oddziaływaniu jąder atomowych z polem magnetycznym – pozwala chemikom dokładnie poznać budowę cząsteczek.
Fot. Maciej Majdecki (lumnescent_chemist)
©2026 Festiwal Nauki
