Debaty główne
| Typ | Tytuł | Opis | Dziedzina | Termin |
|---|---|---|---|---|
| Spotkanie festiwalowe | Jerzy Giedroyc i „Kultura” paryska: jak wymyślać polskość na nowo? |
Debata będzie o szeroko rozumianym dziedzictwie Jerzego Giedroycia i paryskiej "Kultury", a więc tego, czy i na ile wizje polskości wypracowywane w „Kulturze” mogą być dla nas dzisiaj inspirujące (zarówno w wymiarze politycznym, a przede wszystkim kulturowym i literackim). Rok 2026 jest dobrym czasem do podjęcia takiej debaty z powodu przypadających w tym roku ważnych rocznic związanych z „Kulturą”: 80-lecie powstania Instytutu Literackiego, 120 rocznica urodzin Jerzego Giedroycia, 130 rocznica urodzin Józefa Czapskiego, 120 rocznica urodzin i 50 rocznica śmierci Juliusza Mieroszewskiego. Dzisiaj, w obliczu przemian sytuacji geopolitycznej w jakiej znalazła się Polska, a także wewnętrznych dyskusji i sporów dotyczących patriotyzmu i wzorców polskości, taka debata jest nam bardzo potrzebna. Juliusz Mieroszewski, najważniejszy publicysta „Kultury”, pisał o tym, że trzeba „Polskę ciągle wymyślać na nowo!”. Jerzy Giedroyc i jego współpracownicy realizowali to zadanie na co dzień. Przypisując istotną rolę wiedzy i pamięci o przeszłości (Giedroyc redagował przez wiele lat nie tylko „Kulturę”, ale też „Zeszyty Historyczne”), byli nastawieni na przyszłość. Realizm i krytycyzm wobec postaw z przeszłości oraz sytuacji bieżącej łączyli z wizjami Polski i polskości, których wypracowywanie czynili swoim zadaniem. Choć Giedroyc podkreślał polityczne znaczenie swojego pisma, to nie przypadkiem posłużył się tytułem „Kultura” i zgromadził wokół siebie wybitnych publicystów, eseistów i pisarzy, takich jak, oprócz Juliusza Mieroszewskiego, m.in. Józef Czapski, Gustaw Herling-Grudziński, Konstanty Jeleński, Andrzej Bobkowski, Czesław Miłosz, Witold Gombrowicz, Zygmunt Haupt, Leopold Unger czy Bohdan Osadczuk. Dzisiaj ich teksty warte są wciąż nowego odczytywania. Nasza debata nie będzie zatem debatą tylko rocznicową, dotyczącą historycznych zagadnień związanych z "Kulturą" paryską, ale będzie uwzględniać przede wszystkim kontekst współczesny (Polska w zjednoczonej Europy, wojna w Ukrainie, relacje Polski z sąsiadami, kulturowe i literackie wzorce polskości w XXI wieku). Będziemy debatować o tym, czy wizje polskości, polskiej literatury i kultury, wypracowywane w "Kulturze", mogą być dzisiaj dla nas aktualne. A także o tym, na ile sama postawa Redaktora (jego codzienna praca, nieustanna wymiana listów z setkami korespondentów) oraz jego najbliższych współpracowników (przede wszystkim Zofii i Zygmunta Hertzów) może być dla nas dzisiaj inspirująca. |
|
|
| Spotkanie festiwalowe | Praca bez ludzi, ludzie bez pracy. Jak AI zmienia rynek pracy. Nowy krajobraz bezrobocia |
Automatyzacja napędzana AI przestała być abstrakcyjnym zagrożeniem i stała się codziennością rynku pracy. W przeciwieństwie do poprzednich fal technologicznych, obecna uderza najpierw w pracowników wiedzy: analityków, prawników, programistów, copywriterów. Dyskusja zmierzy się z pytaniem, czy tym razem AI rzeczywiście łamie historyczną regułę, według której technologia niszczy miejsca pracy tylko po to, by tworzyć nowe. Przyjrzymy się, kto płaci najwyższą cenę transformacji, gdzie leżą największe luki regulacyjne i instytucjonalne oraz jak wygląda realistyczna ścieżka ludzkiej adaptacji. Punktem wyjścia będzie prowokacyjne pytanie: czy „współpraca człowieka z AI" to nowy standard pracy, czy tylko eufemizm ukrywający stopniową eliminację stanowisk? Paneliści: dr Konrad Maj prof. dr hab. Dominik Batorski prof. dr hab. Izabela Grabowska
Prowadząca: prof. dr hab. Aleksandra Przegalińska |
|
|
| Spotkanie festiwalowe | Anatomia brainrotu. Jak portale społecznościowe wpływają na jednostki i społeczności? |
Brainrot to określenie oznaczające internetowe treści, które są tworzone bez istotnego celu, niemające większego znaczenia i sensu. To jak śmieciowe jedzenie, którym karmią się użytkownicy portali społecznościowych, nie zdając sobie sprawy z tego, jaki to ma wpływ na ich kondycję psychiczną i fizyczną oraz na ich funkcjonowanie w społeczeństwie. Serial „Dojrzewanie” spowodował w ubiegłym roku poważną dyskusję na temat wpływu świata cyfrowego na młodzież, raport „Internet dzieci” Instytutu Cyfrowego Obywatelstwa w Polsce dostarczył zaś twarde dane. Pojawiła się też popularnonaukowa książka Jonathana Haidta „Niespokojne pokolenie”. Są już też dostępne badania, które mówią o negatywnych skutkach zbyt długiego i intensywnego przebywania w sieci dorosłych. Oraz o tym, jak łatwo za ich pomocą dezinformować, oszukiwać i prowokować do zachowań w „realu” nieakceptowalnych. Jaki obraz siebie samych i rzeczywistości widzą bywalcy social mediów? Czy do umieszczanych tam treści rzeczywiście pasuje jedynie slangowe określenie „gnicie mózgu”? A może jednak niosą jakąś wiedzę? O tym m.in. rozmawiać będziemy z zaproszonymi naukowcami. Zapytamy ich także, co sądzą o obecności instytucji naukowych i badaczy w portalach społecznościowych, np. na TikToku. Czy ona może coś wnieść lub zmienić? |
|
|
| Spotkanie festiwalowe | O kryptowalutach |
W ramach debaty przybliżymy temat kryptowalut od strony technicznej, ekonomicznej i prawnej. W dyskusji dotkniemy zagadnień podstaw matematycznych oraz infrastruktury Prelegenci: dr Grzegorz Sobiecki Prowadzący: prof. dr hab. inż. Jarosław Arabas |
|
|
| Spotkanie festiwalowe | „Zły” plastik? |
Tworzywa sztuczne („plastiki”) stanowią ważne składniki użytkowe współczesnej cywilizacji ludzkiej. Większość z nich ma strukturę polimerów tj. powtarzających się połączonych ze sobą podjednostek o różnej długości. Wiele jest tworami ropopochodnymi, co jest istotne w dobie, gdy zasoby paliw kopalnych się wyczerpują. Część z nich naśladuje materiały naturalne (np. poliamidy – białka), lecz część jest unikatowym wytworem człowieka (np. teflon ®). Są użyteczne w niemal każdej dziedzinie życia i technologii. Równocześnie, narasta zanieczyszczenie środowiska powiązane m.in. z odpadami „plastikowymi” i wprowadzane są regulacje mające zmniejszyć ilość użytkowanych tworzyw sztucznych oraz zwiększyć ich recycling. Planowana debata gromadzi panelistów reprezentujących nauki chemiczne, przemysł wielkotonażowy oraz administrację rządową z działu gospodarki odpadami MKiŚ. Celem rozmowy jest rzetelna prowadzona językiem popularno-naukowym dyskusja nt. korzyści i zagrożeń związanych z użytkowaniem polimerów, a także sposobów zminimalizowania strat dla środowiska naturalnego związanych z odpadami „plastikowymi”. Paneliści: Dr hab. inż. Andrzej Plichta, prof. PW Mgr Joanna Darska - Zastępca Dyrektora, Dep. Gospodarki Odpadami, MKiŚ Mgr. inż. Tomasz Malinowski - Grupa Azoty Prowadzący: prof. dr hab. Wojciech Grochala |
|
|
| Spotkanie festiwalowe | Czy szkoła jest nam jeszcze potrzebna? |
Czy w dobie cyfryzacji, powszechnego dostępu do wiedzy i dynamicznych zmian społecznych szkoła wciąż pełni kluczową rolę? Debata podejmuje to pytanie z perspektywy różnych nauk: pedagogiki, psychologii i socjologii. Uczestnicy zastanowią się, czy tradycyjny model edukacji odpowiada na potrzeby współczesnego świata – zarówno w zakresie przekazywania wiedzy, jak i rozwoju kompetencji społecznych, emocjonalnych i kulturowych. Dyskusja obejmie znaczenie szkoły jako instytucji edukacyjnej, wychowawczej, przestrzeni socjalizacji oraz miejsca kształtowania postaw i tożsamości, ale także zwróci uwagę na wyzwania związane z jej funkcjonowaniem w XXI w. Punktem wyjścia do debaty są alarmujące zjawiska o charakterze demograficznym, psychologicznym i socjologicznym. Z jednej strony obserwujemy dramatyczne pogorszenie się stanu zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży, wyrażające się w drastycznym wzroście zachowań samobójczych oraz powszechnym poczuciu braku sprawczości, a także narastanie symptomów wypalenia czy zmęczenia szkołą. Z drugiej strony, system boryka się z kryzysem kadrowym i definicyjnym samego zawodu nauczyciela, który staje się „zawodem wysokiego ryzyka”. Równolegle, systematycznie narasta zjawisko masowego eksodusu uczniów do form edukacji alternatywnej, na czele z edukacją domową, która w samej Polsce obejmuje już dziesiątki tysięcy uczniów. Wydarzenie to wpisuje się w szerszy, krytyczny nurt refleksji nad kształtem polskiej i globalnej oświaty, stanowiąc platformę zderzenia różnorodnych paradygmatów myślenia o edukacji, wychowaniu i socjalizacji. Prowadzenie: Dr Marta Dobrzyniak - Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego, Instytut Nauk Socjologicznych i Pedagogiki, Katedra Pedagogiki Paneliści: Dr hab. Błażej Przybylski, prof. APS - Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej, Instytut Pedagogiki, Zakład Społecznych Podstaw Rozwoju Oświaty Dr Karolina Małek - Uniwersytet Warszawski, Katedra Psychologii Rozwojowej i Edukacyjnej, Zakład Psychologii Wychowania Dr Angelika Kleszczewska-Albińska - Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej, Instytut Psychologii, Zakład Psychoterapii i Poradnictwa Psychologicznego Dr Anna Sanecka - Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego, Instytut Nauk Socjologicznych i Pedagogiki, Katedra Socjologii |
|
