English version below
Krótka historia Festiwalu Nauki w Warszawie
Był wrzesień 1996 roku. Fizyk i biolog molekularny, prof. David Shugar odwiedził w Edynburgu Edinburgh Science Festival. Po powrocie do Polski podzielił się pomysłem zorganizowania w naszym kraju podobnego festiwalu z ówczesnymi dyrektorami Interdyscyplinarnego Centrum Modelowania Matematycznego i Komputerowego Uniwersytetu Warszawskiego (ICM UW): prof. Bogdanem Lesyngiem i prof. Markiem Niezgódką. W listopadzie dyrekcja instytutu doprowadziła do spotkania naukowców i osób zajmujących się promocją nauki. Po dwóch spotkaniach i dyskusjach o tym, jak powinien wyglądać warszawski Festiwal Nauki.
Dokumentem formalnie powołującym Festiwal Nauki w Warszawie było Porozumienie w sprawie organizacji Festiwalu Nauki podpisane 6 grudnia 1996 roku przez Rektora Uniwersytetu Warszawskiego, Rektora Politechniki Warszawskiej oraz Prezesa Polskiej Akademii Nauk.
Powołana została także Rada Programowa, na której przewodniczącego został wybrany prof. Witold Karczewski (Akademia Medyczna w Warszawie), a wiceprzewodniczącym - prof. Michał Różyczka (Centrum Astronomiczne im. Mikołaja Kopernika PAN). Po ustąpieniu prof. Karczewskiego jego funkcję przejął prof. Różyczka.
W maju 1997 roku dr hab. Maciej Geller otrzymał nominację na dyrektora Festiwalu Nauki w Warszawie (zmarł w 2013 roku). Jego zastępczynią została prof. Magdalena Fikus, natomiast mgr inż. Anna Lesyng została sekretarzem Festiwalu.
Pierwszy Festiwal Nauki w Warszawie odbył się we wrześniu 1997 roku. Trwał dwa dni, w czasie których zorganizowano 72 spotkania. A już rok później, podczas dziesięciu festiwalowych dni, zorganizowano 215 imprez: wykładów, pokazów, warsztatów.
W 1998 roku zorganizowano także po raz pierwszy lekcje festiwalowe (zajęcia dla uczniów szkół podstawowych i średnich), które odbywały się od poniedziałku do piątku w godzinach przedpołudniowych.
Od stycznia 2006 roku Festiwal Nauki nie jest już organizacyjnie związany z ICM UW. Prawnym reprezentantem, na mocy porozumienia z 1996 roku, jest od samego początku Uniwersytet Warszawski.
Przez kolejne lata warszawski Festiwal Nauki stawał się coraz bardziej zauważalny w mieście, kolejne instytucje organizowały imprezy naukowe, z każdym rokiem zwiększała się też liczba festiwalowej publiczności.
W latach 1998 - 2010 r. przewodniczącą Rady Programowej była prof. Magdalena Fikus, w latach 2011 - 2016 r. prof. Andrzej Mencwel, w latach 2016-2021 prof. Krzysztof Meissner, a od roku 2021 prof. Joanna Jurewicz Od roku 2024 wiceprzewodniczącym Rady Programowej jest prof. Wojciech Kulesza.
W 2014 roku na dyrektora Festiwalu została powołana dr Zuzanna Toeplitz, członek Rady Programowej od 1998 roku. Od 2023 roku wicedyrektorem FN jest dr Takao Ishikawa.
Jesienią 2026 roku odbęcie się się już 30. Festiwal Nauki w Warszawie. Od 18 do 27 września w wielu miejscach Warszawy – na warszawskich uczelniach, w instytutach Polskiej Akademii Nauk, instytutach branżowych, muzeach - odbędzie się ponad 1 000 imprez.
Głównym zadaniem Festiwalu było i pozostaje zaprezentowanie pracy naukowców, ich badań i osiągnięć - zarówno tych na skalę polską, jak i światową. Organizowane wydarzenia prezentują najróżniejsze dziedziny nauki - od fizyki i chemii, przez biologię, matematykę, historię, socjologię, archeologię aż po filozofię czy historię sztuki.
Jednym z najtrwalszych efektów działalności Festiwalu Nauki była inicjatywa, która zrodziła się z potrzeby udostępnienia nowoczesnej edukacji biologicznej przez cały rok. Tak powstała Szkoła Festiwalu Nauki – przedsięwzięcie, z którego wyrosło dzisiejsze BioCentrum Edukacji Naukowej (BioCEN).
Poprzez prezentację badań naukowych w otwartej i przystępnej formie informujemy o znaczeniu nauki w budowaniu społeczeństwa wiedzy i dajemy uczestnikom narzędzia umożliwiające krytyczne spojrzenie na otaczającą nas rzeczywistość.
I choć nauka nie odpowiada na wszystkie pytania, jakie nurtują myślącego człowieka, jest chyba najbardziej uniwersalnym osiągnięciem ludzkości. Wykorzystywanie jej wyników zmienia życie każdego z nas i oblicze naszej planety. Dlatego uważamy, że wyniki badań naukowych, stosowane w nauce metody, ich możliwości i ograniczenia powinny być bardziej zrozumiałe dla wszystkich. Pragniemy w przystępny sposób ukazać przydatność wiedzy oraz korzyści, jakie możemy uzyskać dzięki właściwemu jej rozwojowi. Zawsze staramy się też dyskutować o zagrożeniach, jakie niesie wiedza naukowa i o odpowiedzialności za wykorzystanie odkryć naukowych.
Niezmienne od lat pozostaje festiwalowe przesłanie, że „brak inwestycji w naukę, to inwestycja w ignorancję“.
A brief history of the Science Festival in Warsaw
It was September 1996. Physicist and molecular biologist, Prof. David Shugar visited the Edinburgh Science Festival in Edinburgh. After returning to Polish, he shared the idea of organizing a similar festival in our country with the then directors of the Interdisciplinary Center for Mathematical and Computational Modeling of the University of Warsaw (ICM UW): Prof. Bogdan Lesyng and Prof. Marek Niezgódka. In November, the management of the institute led to a meeting of scientists and people involved in the promotion of science. After two meetings and discussions about what the Warsaw Science Festival should look like.
The document formally establishing the Science Festival in Warsaw was the Agreement on the organization of the Science Festival signed on 6 December 1996 by the Rector of the University of Warsaw, the Rector of the Warsaw University of Technology and the President of the Polish Academy of Sciences.
A Program Council was also appointed, with Prof. Witold Karczewski (Medical University of Warsaw) elected Chairman and Prof. Michał Różyczka (Nicolaus Copernicus Astronomical Center of the Polish Academy of Sciences) as Vice-Chairman. After Prof. Karczewski's resignation, his function was taken over by Prof. Różyczka.
In May 1997, Maciej Geller, PhD, was nominated as the director of the Science Festival in Warsaw (he died in 2013). His deputy was Prof. Magdalena Fikus, while Anna Lesyng became the secretary of the Festival.
The first Science Festival in Warsaw took place in September 1997. It lasted two days, during which 72 meetings were organized. And a year later, during the ten days of the festival, 215 events were organized: lectures, shows, workshops.
In 1998, festival lessons (classes for primary and secondary school students) were also organized for the first time, which took place from Monday to Friday in the morning.
Since January 2006, the Science Festival has no longer been organizationally linked to the ICM UW. The University of Warsaw has been the legal representative, under the 1996 agreement, from the very beginning.
Over the following years, the Warsaw Science Festival became more and more noticeable in the city, more and more institutions organized scientific events, and the number of festival audiences increased every year.
In the years 1998 - 2010, the Chairperson of the Program Council was Prof. Magdalena Fikus, in the years 2011 - 2016 - Prof. Andrzej Mencwel, in the years 2016-2021 Prof. Krzysztof Meissner, and since 2021 Prof. Joanna Jurewicz. Since 2024, the vice-chairman of the Program Council has been Prof. Wojciech Kulesza.
In 2014, Dr. Zuzanna Toeplitz, a member of the Program Council since 1998, was appointed as the director of the Festival. Since 2023, Dr. Takao Ishikawa has been the deputy director of the University Hospital.
In the autumn of 2026, the 30. Science Festival in Warsaw. From 18 to 27 September, over 1,000 events will take place in many places in Warsaw – at Warsaw universities, institutes of the Polish Academy of Sciences, industry institutes, museums.
The main task of the Festival was and remains to present the work of scientists, their research and achievements - both on a Polish and global scale. The events present various fields of science - from physics and chemistry, through biology, mathematics, history, sociology, archaeology to philosophy and art history.
One of the most lasting effects of the Science Festival was an initiative that was born out of the need to make modern biological education available throughout the year. This is how the Science Festival School was created – an undertaking that has grown into today's BioCentre for Science Education (BioCEN).
In line with our mission, by presenting scientific research in an open and accessible form, we inform about the importance of science in building a knowledge society and give participants the tools to take a critical look at the reality around us.
And although science does not answer all the questions that bother thinking people, it is probably the most universal achievement of humanity. Using its results changes the lives of each of us and the face of our planet. That is why we believe that the results of scientific research, the methods used in science, their possibilities and limitations should be more understandable to everyone. We want to show in an accessible way the usefulness of knowledge and the benefits that we can gain from its proper development. We also always try to discuss the risks posed by scientific knowledge and the responsibility for the use of scientific discoveries.
The festival's message that "lack of investment in science is investment in ignorance" has remained unchanged for years.
