Wydział Biologii

Enzymy to biologiczne katalizatory, cząsteczki, które przyspieszają przebieg reakcji chemicznych. Działają w każdym żywym organizmie, a bez ich aktywności nie jest możliwe życie. I chociaż utrata aktywności enzymów jest przyczyną wielu chorób u ludzi, to istnieją także liczne leki, których efekt terapeutyczny wynika z hamowania aktywności specyficznych enzymów.

Wykład przybliży zagadnienia związane z enzymami jako celem działania leków. Zostaną omówione: pojęcie enzymu, rola fizjologiczna enzymów oraz konsekwencje utraty ich aktywności dla żywych organizmów. Słuchacze będą także mogli zapoznać się z wybranymi lekami, których celem działania są enzymy.

Zapach to niewidzialny język, którym opisujemy świat poza tym co widzialne i słyszalne. Informacja o zapachu trafia prosto do obszarów w naszym mózgu, gdzie powstają emocje i zapisywane są wspomnienia. Dzięki temu przyjemny aromat może błyskawicznie przywołać wspomnienia z dzieciństwa lub poprawić nasz nastrój.

Od wieków zapachy wykorzystywano w rytuałach i medycynie, a dziś nauka coraz dokładniej wyjaśnia ich działanie. Współczesne badania pokazują, że aromaty w postaci olejków eterycznych pozyskanych z roślin lub pojedynczych - zarówno naturalnych, jak i syntetycznych - cząsteczek zapachowych mogą nas uspokajać, pobudzać lub poprawiać nastrój.

Na spotkaniu zastanowimy się, jakie są fizjologiczne i psychologiczne podstawy działania zapachów oraz które aromaty mogą oddziaływać na nas najintensywniej. Powąchamy także niektóre olejki eteryczne wspomniane w prelekcji i sprawdzimy, jak na nas wpływają.

Na ile świat roślin przedstawiony w opowiadaniach A. Sapkowskiego odpowiada realnym warunkom przyrodniczym panującym w średniowiecznej Europie? Czy wiedźmińskie eliksiry są dla ludzi? Co jadali Geralt i Jaskier? Jak pachniały Yennefer i Essi? Odpowiedzi na wszystkie te pytania udzielimy prowadząc detektywistyczne dochodzenie w oparciu o wiedzę na temat biologicznych własności poszczególnych roślin i historii ich obecności w Europie.

Poza aspektami kulturalno-historycznymi, w czasie wykładu pochylimy się również nad przedstawieniami roślin w grze RPG. Zastanowimy się, czy na podstawie gry można uczyć się biologii? Czy w grafice polskiej gry Wiedźmin 3 odzwierciedlono warunki przyrodnicze panujące w realnym świecie, czy raczej jest to dzieło całkowicie fikcyjne? Ocenimy realizm obecnych w Wiedzminie 3 modeli roślin i odpowiadających im ilustracji. Prześledzimy techniki, którymi mogli posługiwać się twórcy gry przy generowaniu niektórych motywów roślinnych. Przeanalizujemy również środowiska i wybrane krajobrazy lokacji w grze – sprawdzimy przystosowania i wymagania ekologiczne roślin, czy na przykład porównamy ich porę kwitnienia. Wykładowi towarzyszyć będzie wystawa okazów zielnikowych omawianych gatunków roślin, by móc na żywo się przekonać jak wyglądają! Słuchacze będą mogli także poznać zapach perfum, którymi skrapiały się ukochane kobiety Geralta.

Zwierzętarnia Wydziału Biologii UW, działająca od ponad 20 lat, to 20 pokoi przystosowanych do utrzymywania różnych gatunków zwierząt laboratoryjnych. Prowadzimy hodowlę i utrzymujemy kilkanaście szczepów myszy, a oprócz tego mamy jeszcze możliwość utrzymywania takich gatunków jak szczury, króliki oraz kury. Na co dzień, ze względu na bezpieczeństwo zwierząt i eksperymentów, nie wpuszczamy osób z zewnątrz do naszej Zwierzętarni. Dlatego ta wycieczka jest wyjątkową okazją do odwiedzenia nas i zobaczenia na własne oczy, jak utrzymywane są zwierzęta laboratoryjne, jak wygląda codzienna praca z nimi i co robimy, żeby ich utrzymanie było na jak najwyższym poziomie. Będzie także rzadka możliwość wzięcia na ręce i pogłaskania myszy laboratoryjnej! Opowiemy o różnicach w utrzymywaniu w standardzie konwencjonalnym i SPF (sterylnym), w jaki sposób wykonujemy podstawowe zabiegi na naszych podopiecznych oraz jak rozpoznać wiek i płeć. Jednak główną atrakcją będzie możliwość samodzielnego przygotowania klatki dla myszy. Stawiamy duży nacisk na stosowanie urozmaiceń środowiska bytowania naszych podopiecznych, dlatego mamy duży wybór różnych "zabawek" - od gryzaków, przez małe bunkry, po kołowrotki. Myszy, które będzie można zobaczyć (a nawet pogłaskać) w trakcie wycieczki, pochodzą z nadmiaru hodowlanego. Co jakiś czas takie myszy są przekazywane do współpracującej z nami fundacji Lab Rescue, gdzie wolontariusze z ogromnym doświadczeniem i pasją znajdują im nowe, kochające domy. Szczegóły, jak można adoptować zwierzęta laboratoryjne lub wesprzeć finansowo fundację, mogą państwo znaleźć na profilach FB i stronach internetowych Zwierzętarni i Lab Rescue.

Czy rośliny odczuwają stres? Dlaczego niektóre lepiej radzą sobie z suszą, wysoką temperaturą albo zasoleniem? I jak niewielka zmiana w DNA może sprawić, że roślina wygląda lub zachowuje się zupełnie inaczej? Podczas warsztatów zajrzycie do laboratorium biologii roślin i poznacie wykorzystywane tam metody badawcze. Zobaczycie rośliny poddawane różnym stresom środowiskowym oraz mutanty o zmienionym wyglądzie i właściwościach. Wspólnie zastanowimy się, skąd biorą się różnice między roślinami i jak naukowcy próbują zrozumieć mechanizmy stojące za ich odpornością. Dowiecie się również, jak białka fluorescencyjne pomagają śledzić działanie białek w komórkach. Obejrzycie fluorescencję preparatów pod mikroskopem i przekonacie się, jak można zajrzeć do wnętrza żywej komórki. Na zakończenie sami wypróbujecie technikę opartą na zasadzie działania agroinfiltracji – metody wykorzystywanej przez biologów roślin do badania funkcji genów i obserwacji białek w komórkach.

Dowiecie się, jak powstają i jak są zbudowane białka, jak wygląda ich trójwymiarowa struktura oraz w jaki sposób wpływa ona na ich funkcje. Omówione zostaną przykłady interesujących kompleksów białkowych, które pełnią kluczowe role w organizmie człowieka lub są zaangażowane w procesy chorobowe. Zajęcia zostaną przeprowadzone z wykorzystaniem technologii wizualizacji trójwymiarowej.

W komórkach występuje ogromna różnorodność cząsteczek – od małych jonów i metabolitów po duże białka i kwasy nukleinowe, nazywane makrocząsteczkami. Zarówno niektóre cele badawcze (coraz lepsze poznawanie białek i kwasów nukleinowych), jak i praktyczne zastosowania biotechnologiczne często wymagają uzyskania makrocząsteczek oddzielonych od innych składników komórkowych. W tym celu stosuje się różne kryteria sortowania cząsteczek. Jednym z najczęściej wybieranych jest ich wielkość. Rozdzielanie białek lub kwasów nukleinowych różniących się wielkością jest też podstawą popularnej metody ich analizy. W trakcie warsztatów zaprezentujemy trzy podstawowe metody segregacji cząsteczek ze względu na ich wielkość: 1) filtrację żelową (sączenie molekularne), wykorzystującą specjalne „sita”, przez które większe cząsteczki przepływają szybciej niż mniejsze; 2) dializę, w której do rozdzielania cząsteczek wykorzystuje się półprzepuszczalną błonę i 3) elektroforezę, w czasie której cząsteczki „ścigają się” w żelu w polu elektrycznym. Uczestnicy poznają te techniki w praktyce i będą mogli w kilkuosobowych zespołach wykonać proste procedury laboratoryjne.

Współczesne warunki życia w miastach są nierozerwalnie związane z korzystaniem z urządzeń elektrycznych, a dziś skupimy się na oświetlaniu miasta nocą.

W warunkach dużego miasta jest prawie zawsze obecne przez całą noc i to nie tylko oświetlając ulice, ale także często świecąc w niebo lub zaglądając w nasze okna. Mieszkańcy są więc pozbawieni widoku gwiazd i księżyca, ale to nie zawsze oznacza, że latarnie uliczne dobrze oświetlają chodniki i miejsca ważne dla poczucia bezpieczeństwa. Podobnie rzecz się ma z oświetlaniem zabytków i budowli użyteczności publicznej, kiedy nadmiar niewłaściwie zainstalowanych źródeł światła wcale nie eksponuje urody czy znaczenia obiektu. Również agresywne reklamy świetlne często swoim światłem „wdzierają się” do wnętrza domów mieszkalnych, bowiem najczęściej świecą przez całą noc, nawet wówczas, kiedy w ich bliskości nie ma szans na pojawienie się choć jednej osoby. Pamiętać także warto, że światła miejskie docierają do parków, nie dając możliwości nocnego odpoczynku ani roślinom ani mieszkającym tam różnym gatunkom zwierząt.

Tak jest na zewnątrz – a jakie warunki stwarzamy sobie sami w mieszkaniach, zwłaszcza wieczorem, kiedy już wykonamy wszystkie czynności wymagające oświetlenia wnętrza? Najczęściej włączamy telewizor, komputer, tablet, smartfon – zwłaszcza ten ostatni bardzo często towarzyszy młodym osobom praktycznie przez całą dobę, ze względu na nieustanną potrzebę sprawdzania, czy przypadkiem nie omija ich jakaś ważna wiadomość. Zresztą i starsze pokolenia, nawykłe do oglądania programów TV, bardzo często zasypiają przy włączonym telewizorze, bo jak twierdzą – światło tego urządzenia nie przeszkadza im w śnie.

A tymczasem – prawie wszystko to, co zostało tutaj opowiedziane stanowi poważne zagrożenie dla prawidłowego funkcjonowania ludzi, a także towarzyszących nam roślin i zwierząt. Bowiem brak ciemności nocnej zakłóca funkcjonowanie zegara biologicznego, co z kolei bywa przyczyną wielu chorób, słusznie nazywanych „cywilizacyjnymi” i zagraża różnorodności biologicznej.

Podczas naszego spotkania przedstawię najważniejsze argumenty wskazujące na niebezpieczeństwa wynikające z niekontrolowanego stosowania sztucznego światła w godzinach nocnych a wspólnie zastanowimy się, jak temu zapobiegać. Bo przecież wyłączenie światła jest czynnością prostą, niewymagającą stosowania specjalnych urządzeń ani wysiłku – poza odrobiną wyobraźni, dobrej woli i wiedzy. Po to mamy się dzisiaj spotkać.

Zastanawialiście się czy czym różnią się komórki człowieka i cebuli? Które komórki naszego ciała możemy łatwo pobrać do zrobienia preparatu mikroskopowego? Jak przygotować preparat aby móc obejrzeć go pod mikroskopem świetlnym i jakiego potrzebujemy powiększenia aby je zobaczyć? Na te i na wiele innych pytań odpowiemy na warsztatach w Zakładzie Fizjologii Zwierząt UW. Uczestnicy zapoznają się z biologią komórki i poznają różnice między komórkami roślinnymi i zwierzęcymi. Poznają składowe komórki oraz cechy charakterystyczne komórek należących do różnych organizmów. Sami pobiorą komórki ze swojego policzka i wykonają preparaty mikroskopowe. Wykonają również preparaty z tkanki roślinnej pobranej z cebuli. Zapoznają się z mechanizmem działania mikroskopu świetlnego i użyją go do obejrzenia wykonanych przez siebie preparatów. Zapraszamy!

Wszystkie organizmy żywe oddziałują w złożony sposób na swoje środowisko, ale też na siebie nawzajem. Jednym z najważniejszych oddziaływań tego typu u zwierząt jest relacja między drapieżnikami a ofiarami. Jest to istny wyścig zbrojeń, w którym każda ze stron wykształciła niesamowite przystosowania. I jednym z takich przystosowań jest mimetyzm, czyli nic innego jak zdolność do kamuflowania się i upodabniania do swojego otoczenia. Zapraszamy na spotkanie poświęcone mimetyzmowi, na którym opowiemy, jak i dlaczego zwierzęta się kamuflują i czemu mają akurat takie kolory i wzory. Pomożemy zrozumieć ich niezwykły wygląd i sztuczki, żebyście już nie dawali się nabierać! W trakcie prezentacji multimedialnej opowiemy o odstraszaniu oraz przyciąganiu, kamuflowaniu i naśladowaniu, a uczestnicy będą mogli wziąć udział w grze polegającej na poszukiwaniu ukrytych na zdjęciach zwierząt. Potem rozpoczniemy część praktyczną, czyli spotkanie z żywymi zwierzętami. Będzie można na żywo zobaczyć, jak one wyglądają, w jaki sposób się zachowują, a nawet jakie są w dotyku. Nie zabraknie strasznych pajęczaków, przedziwnych owadów oraz niesamowitych gadów. Jeżeli ktoś znajdzie w sobie wystarczająco dużo odwagi, to niektóre z tych zwierząt będzie mógł potrzymać na rękach! Z chęcią opowiemy i odpowiemy na wszystkie pytania dotyczące zwyczajów zwierząt oraz ich utrzymywania w domu.