Nauki biologiczne

Dzieci dowiedzą się o ”dobrych” i „złych” mikrobach w żywności, o ich wpływie na zdrowie małego człowieka. Poznają produkty, w których mogą je spotkać. Zobaczą bakterie pod mikroskopem i na zdjęciach. Będą też rozwiązywać tematyczne konkursy i krzyżówki.

Zapraszamy Was w fascynującą podróż do świata zapachów, które w przyrodzie pełnią rolę niewidzialnych komunikatów.

Podczas wykładu pokażemy, jak zapach wilka wpływa na zachowanie dzikich ssaków kopytnych. Przyjrzymy się, jak te zwierzęta „czytają” zapach drapieżnika i jakie strategie wypracowały, aby zmniejszyć ryzyko spotkania z wilkiem. Opowiemy także o drugiej stronie medalu – jak same wilki reagują na zapach obcego wilka. Dowiemy się, jakie znaczenie mają sygnały zapachowe w komunikacji między wilkami. Pokażemy również, w jaki sposób naukowcy badają te ukryte interakcje w terenie i rejestrować reakcje zwierząt w ich naturalnym środowisku.

Wykład pomoże Wam głębiej zrozumieć złożone, relacje między drapieżnikami a ich ofiarami oraz to, dlaczego poznanie tych zależności jest tak ważne dla skutecznej ochrony przyrody.

Enzymy to biologiczne katalizatory, cząsteczki, które przyspieszają przebieg reakcji chemicznych. Działają w każdym żywym organizmie, a bez ich aktywności nie jest możliwe życie. I chociaż utrata aktywności enzymów jest przyczyną wielu chorób u ludzi, to istnieją także liczne leki, których efekt terapeutyczny wynika z hamowania aktywności specyficznych enzymów.

Wykład przybliży zagadnienia związane z enzymami jako celem działania leków. Zostaną omówione: pojęcie enzymu, rola fizjologiczna enzymów oraz konsekwencje utraty ich aktywności dla żywych organizmów. Słuchacze będą także mogli zapoznać się z wybranymi lekami, których celem działania są enzymy.

Wszyscy wiemy, że jesień to dla nietoperzy strefy umiarkowanej, czas przygotowań do zimowego snu. Trzeba jak najwięcej polować i zjadać, żeby zgromadzić zapasy tłuszczu, wystarczające do przetrwania kilkumiesięcznego okresu braku pożywienia. Ale obfite posiłki to nie jedyna rzecz, jaka zaprząta w tym czasie uwagę, jedynych latających aktywnie, ssaków. Równie ważne okazują się być sprawy rodzinne.

Spróbujemy się przyjrzeć temu, co się w nietoperzowych społecznościach dzieje na jesieni, zanim nadejdzie czas hibernacji. Posłuchamy wokalnych popisów samców, próbujących przekonać do siebie partnerkę (i przegonić z okolicy wszystkich konkurentów) i zastanowimy się nad tym, dlaczego to wszystko nie odbywa się wiosną. 

Przyspieszone bicie serca, zarumienione policzki, „motyle w brzuchu”, ale też uczucie niepokoju, spocone dłonie, bezsenność - kiedy się zakochujemy towarzyszą nam różnorodne reakcje fizyczne i emocjonalne. Miłość opiera się na skomplikowanej sieci mechanizmów neurobiologicznych i biochemicznych.

W trakcie spotkania zgłębimy biologiczne podstawy miłości, koncentrując się na roli kluczowych hormonów i neuroprzekaźników. Dopamina, oksytocyna, wazopresyna czy serotonina to tylko niektóre z nich. Spróbujemy znaleźć odpowiedzi na pytania: jaki wpływ mają te przekaźniki na różne aspekty miłości? Co sprawia, że czujemy zainteresowanie drugą osobą, zanim jeszcze zdążymy zamienić z nią słowo? Jak chwilowe zauroczenie przekształca się w trwałą więź? Czy miłość romantyczna różni się biologicznie od miłości rodzicielskiej, czy też opiera się na tych samych mechanizmach?

Na wykład zapraszam wszystkich, którzy chcieliby dowiedzieć się więcej o miłości z naukowego, a precyzyjniej z biochemicznego, punktu widzenia.

Znajomość struktury przestrzennej białek pozwala zrozumieć procesy biologiczne, na najbardziej podstawowym, atomowym poziomie: sposób w jaki przebiegają reakcje katalizowane przez enzymy; sposób w jaki białka oddziałują z innymi białkami i małymi cząsteczkami; itp. Znajomość struktury, miejsc aktywnych lub wiążących w białkach, pozwala na zrozumienie ich specyficzności substratowej i zaprojektowanie cząsteczek lepiej z nimi oddziałujących, np. potencjalnych leków. W krystalografii rentgenowskiej białek największym wyzwaniem jest pierwszy etap na drodze do uzyskania struktury, czyli otrzymanie dobrze rozpraszającego kryształu białka, co będzie tematem poniższych ćwiczeń.

Neuroróżnorodność to idea, że ludzkie mózgi nie działają według jednego „właściwego” wzorca. Różnimy się sposobem myślenia, odczuwania i reagowania na świat – i te różnice są naturalną częścią populacji. W tym wykładzie zaglądamy do mózgu z perspektywy naukowca, żeby zrozumieć, skąd biorą się te różnice, ze szczególnym uwzględnieniem autyzmu. Dlaczego jedni z nas podskakują na dźwięk upadającej łyżki, a inni nawet tego nie zauważają? Co sprawia, że światło jarzeniówki może być dla kogoś fizycznie bolesne? Opowiemy o tym, jak działają układy sensoryczne i co dzieje się w mózgu, gdy są one bardziej czułe, mniej filtrowane lub inaczej zorganizowane. Wyjaśnimy, czym jest przebodźcowanie i dlaczego nie wynika z „nadwrażliwości charakteru”, lecz z bardzo konkretnych mechanizmów neurobiologicznych.

Wykład omawia aktualną wiedzę o biologicznych podstawach różnic sensorycznych – od funkcjonowania obwodów hamujących i pobudzających, przez rolę neuromodulatorów, po zmiany w organizacji sieci mózgowych. Wykład pokaże też, jak geny i środowisko współpracują ze sobą (GxE), tworząc unikalne ścieżki rozwojowe. Nie istnieje jeden „gen autyzmu” ani jeden czynnik ryzyka – to raczej sieć drobnych wpływów, które wchodzą w dynamiczne interakcje z doświadczeniem, stresem prenatalnym, środowiskiem społecznym i wczesnym rozwojem, i razem kształtują sposób działania mózgu.

A skąd to wszystko wiemy? Tu wchodzą modele zwierzęce. Choć żaden szczur nie ma "autyzmu”, to dzięki precyzyjnym manipulacjom genetycznym i kontrolowanym warunkom możemy badać mechanizmy, których nie da się obserwować u ludzi. Modele te pozwalają śledzić, jak zmienia się komunikacja między neuronami, jak mózg reaguje na bodźce i jak rozwijają się zachowania społeczne.

Całość prowadzi do kluczowego pytania: po co to badamy? Nie po to, by kogokolwiek „naprawiać”, lecz by lepiej rozumieć różnorodność ludzkich mózgów, tworzyć bardziej przyjazne środowiska i wspierać osoby, których sposób odbierania świata różni się od większości.

Zapraszamy osoby w spektrum autyzmu, ich bliskich oraz wszystkich zainteresowanych tematem. Zachęcamy do rozmowy, zadawania pytań i dzielenia się doświadczeniami – zarówno trudnościami, jak i sukcesami. To przestrzeń, w której nauka spotyka się z codziennością, a różnorodność sposobów myślenia jest wartością.

Na co dzień często słyszymy, że hodowla bydła przyczynia się do zmian klimatycznych, a jedząc produkty odzwierzęce, dokładamy cegiełkę do globalnego ocieplenia. Ale ile w tym stwierdzeniu jest prawdy, a ile uproszczenia? Czy rzeczywiście krowy mają negatywny wpływ na klimat – i jeśli tak, to czy możemy temu przeciwdziałać?

Podczas spotkania spróbujemy spojrzeć na krowy z nowej perspektywy: nie tylko jako źródło emisji metanu, ale również jako ważny element ekologicznych systemów rolniczych. Zastanowimy się, jak działa organizm przeżuwacza i dlaczego bydło odgrywa istotną rolę w zachowaniu bioróżnorodności. Odpowiemy też na pytanie, dlaczego krowy są hodowane w rejonach półpustynnych i czy możliwy jest świat, w którym zupełnie zrezygnujemy z ich obecności.

To okazja, by oddzielić fakty od mitów i lepiej zrozumieć złożoną relację między zwierzętami gospodarskimi, środowiskiem i człowiekiem. Dołącz do nas i przekonaj się, jak wiele zależy od... krowy!

Grypa niezmiennie stanowi olbrzymie wyzwanie zdrowotne, społeczne i ekonomiczne. Pandemia „świńskiej grypy” A/H1N1 z 2009 roku spowodowała setki milionów zakażeń i ponad 0,5 miliona zgonów. Rocznie ok. 3–5 milionów osób ciężko przechodzi grypę sezonową, a ponad 0,5 miliona umiera na skutek infekcji lub pogrypowych powikłań. Dzieje się tak pomimo dostępności szczepionek i leków przeciwko grypie. Wiele osób, zwłaszcza starszych lub z osłabionym układem odpornościowym, nie może przyjąć szczepionki lub nie uzyskuje wystarczającej ochrony poszczepiennej. Jednocześnie historia pokazuje, że nowo pojawiające się warianty wirusa mogą nabywać oporność na leki. Z tego powodu zaprzestano stosowania amantadyny, szeroko używanej przeciw grypie w latach 80. i 90., a popularny oseltamiwir był nieskuteczny wobec sezonowych szczepów cyrkulujących w latach 2007–2009.

Podczas wykładu przybliżymy molekularne mechanizmy działania i budowę wirusa grypy. Zagłębimy się w organizację genomu RNA grypy oraz szczegóły funkcjonowania jej polimerazy – białka, które powiela genom wirusa i przepisuje go na mRNA. Opowiemy, jak wirus grypy przejmuje kontrolę nad procesami komórkowymi i co oznacza, że „kradnie” 5′ cap, czyli „czapeczkę” komórkowego mRNA. Przyjrzymy się co sprawia, że grypa tak szybko mutuje i dlaczego nieustannie powstają jej nowe warianty. Wytłumaczymy także, jak powstają i co zawierają szczepionki przeciw grypie, oraz jak działają dostępne leki.

Wykład będzie poświęcony olejkom eterycznym — ich zastosowaniu w kuchni, wpływowi na zdrowie oraz roli w aromaterapii. Podczas spotkania przybliżone zostanie, czym są olejki eteryczne, skąd pochodzą i w jaki sposób można wykorzystywać ich naturalne właściwości w codziennym życiu. Uczestnicy dowiedzą się, jak olejki eteryczne mogą wzbogacać smak i aromat potraw, wspierać dobre samopoczucie oraz pomagać w tworzeniu atmosfery relaksu i odprężenia. Wykład będzie także okazją do poznania zasad bezpiecznego stosowania olejków oraz do oddzielenia faktów od popularnych mitów.

Grypa niezmiennie stanowi olbrzymie wyzwanie zdrowotne, społeczne i ekonomiczne. Pandemia „świńskiej grypy” A/H1N1 z 2009 roku spowodowała setki milionów zakażeń i ponad 0,5 miliona zgonów. Rocznie ok. 3–5 milionów osób ciężko przechodzi grypę sezonową, a ponad 0,5 miliona umiera na skutek infekcji lub pogrypowych powikłań. Dzieje się tak pomimo dostępności szczepionek i leków przeciwko grypie. Wiele osób, zwłaszcza starszych lub z osłabionym układem odpornościowym, nie może przyjąć szczepionki lub nie uzyskuje wystarczającej ochrony poszczepiennej. Jednocześnie historia pokazuje, że nowo pojawiające się warianty wirusa mogą nabywać oporność na leki. Z tego powodu zaprzestano stosowania amantadyny, szeroko używanej przeciw grypie w latach 80. i 90., a popularny oseltamiwir był nieskuteczny wobec sezonowych szczepów cyrkulujących w latach 2007–2009.

Podczas wykładu przybliżymy molekularne mechanizmy działania i budowę wirusa grypy. Zagłębimy się w organizację genomu RNA grypy oraz szczegóły funkcjonowania jej polimerazy – białka, które powiela genom wirusa i przepisuje go na mRNA. Opowiemy, jak wirus grypy przejmuje kontrolę nad procesami komórkowymi i co oznacza, że „kradnie” 5′ cap, czyli „czapeczkę” komórkowego mRNA. Przyjrzymy się co sprawia, że grypa tak szybko mutuje i dlaczego nieustannie powstają jej nowe warianty. Wytłumaczymy także, jak powstają i co zawierają szczepionki przeciw grypie, oraz jak działają dostępne leki.

Współczesne warunki życia w miastach są nierozerwalnie związane z korzystaniem z urządzeń elektrycznych, a dziś skupimy się na oświetlaniu miasta nocą.

W warunkach dużego miasta jest prawie zawsze obecne przez całą noc i to nie tylko oświetlając ulice, ale także często świecąc w niebo lub zaglądając w nasze okna. Mieszkańcy są więc pozbawieni widoku gwiazd i księżyca, ale to nie zawsze oznacza, że latarnie uliczne dobrze oświetlają chodniki i miejsca ważne dla poczucia bezpieczeństwa. Podobnie rzecz się ma z oświetlaniem zabytków i budowli użyteczności publicznej, kiedy nadmiar niewłaściwie zainstalowanych źródeł światła wcale nie eksponuje urody czy znaczenia obiektu. Również agresywne reklamy świetlne często swoim światłem „wdzierają się” do wnętrza domów mieszkalnych, bowiem najczęściej świecą przez całą noc, nawet wówczas, kiedy w ich bliskości nie ma szans na pojawienie się choć jednej osoby. Pamiętać także warto, że światła miejskie docierają do parków, nie dając możliwości nocnego odpoczynku ani roślinom ani mieszkającym tam różnym gatunkom zwierząt.

Tak jest na zewnątrz – a jakie warunki stwarzamy sobie sami w mieszkaniach, zwłaszcza wieczorem, kiedy już wykonamy wszystkie czynności wymagające oświetlenia wnętrza? Najczęściej włączamy telewizor, komputer, tablet, smartfon – zwłaszcza ten ostatni bardzo często towarzyszy młodym osobom praktycznie przez całą dobę, ze względu na nieustanną potrzebę sprawdzania, czy przypadkiem nie omija ich jakaś ważna wiadomość. Zresztą i starsze pokolenia, nawykłe do oglądania programów TV, bardzo często zasypiają przy włączonym telewizorze, bo jak twierdzą – światło tego urządzenia nie przeszkadza im w śnie.

A tymczasem – prawie wszystko to, co zostało tutaj opowiedziane stanowi poważne zagrożenie dla prawidłowego funkcjonowania ludzi, a także towarzyszących nam roślin i zwierząt. Bowiem brak ciemności nocnej zakłóca funkcjonowanie zegara biologicznego, co z kolei bywa przyczyną wielu chorób, słusznie nazywanych „cywilizacyjnymi” i zagraża różnorodności biologicznej.

Podczas naszego spotkania przedstawię najważniejsze argumenty wskazujące na niebezpieczeństwa wynikające z niekontrolowanego stosowania sztucznego światła w godzinach nocnych a wspólnie zastanowimy się, jak temu zapobiegać. Bo przecież wyłączenie światła jest czynnością prostą, niewymagającą stosowania specjalnych urządzeń ani wysiłku – poza odrobiną wyobraźni, dobrej woli i wiedzy. Po to mamy się dzisiaj spotkać.

Is a modern city with its artificial lights, traffic and noise still a place to live for bats? We will try to see if it is so, equipped with electronic devices that allow us to hear sound normally not audible for human ears (and maybe also see things that are not visible for a naked eye). 

W czasie warsztatów uczestnicy będą mieli możliwość zapoznania się ze specyfiką pracy w laboratorium zajmującym się badaniami z zakresu genetyki molekularnej. Wykorzystując drożdże piekarnicze jako obiekt badawczy, uczestnicy dowiedzą się jak przeprowadzić klonowanie genu, stosując podstawowe narzędzia biologii molekularnej. Uzyskają wiedzę na temat reakcji PCR, zastosowania enzymów restrykcyjnych i elektroforezy żelowej.

Uczestnicy samodzielnie przeprowadzą trawienie enzymami restrykcyjnymi i rozdział elektroforetyczny fragmentów DNA w żelu agarozowym.

Wszystkie organizmy do życia potrzebują energii. Głównym nośnikiem energii wykorzystywanej w procesach biologicznych jest ATP. Każda komórka organizmu człowieka posiada organelle wyspecjalizowane w produkcji ATP – mitochondria. Mitochondria, obok jądra komórkowego, są jedynymi organellami komórek zwierzęcych, w tym ludzkich, które posiadają własny genom – genom mitochondrialny. Genom ten koduje niewielką liczbę genów w porównaniu z genomem jądrowym, ale każdy z nich jest niezbędny do życia człowieka. Wieloletnie badania wykazały, że funkcjonowanie mitochondriów wpływa m.in. na starzenie, śmierć komórkową oraz wrodzoną odpowiedź immunologiczną. Mutacje w genomie mitochondrialnym lub zaburzenia jego liczby kopii prowadzą do tzw. chorób mitochondrialnych człowieka.

Spotkanie będzie składać się z części praktycznej i krótkiego wykładu. Uczestnicy zapoznają się z podstawowymi wiadomościami na temat mitochondriów i genomu (DNA) mitochondrialnego. W trakcie zajęć praktycznych uczestnicy poznają podstawowe techniki biologii molekularnej oraz samodzielnie wykonają eksperyment, którego celem będzie zbadanie zmienności genomu mitochondrialnego, a także przeprowadzą obserwacje mitochondriów przy użyciu mikroskopii fluorescencyjnej.

Zapraszamy na zabawy z przyrodą w jesiennej scenerii Ogrodu Botanicznego. Przyjrzymy się kolorom i kształtom, sprawdzimy zapachy i zbadamy faktury. Będziemy wspólnie wprawiać w ruch, analizować i dociekać, świetnie się przy tym bawiąc.

Razem z najmłodszymi badaczami poszukamy odpowiedzi na pytania, które podsunie nam ciekawość świata. Dlaczego rośliny w ogóle mają owoce? Czy wszystkie z nich wyglądają smakowicie? Czy tylko te najbardziej soczyste i pachnące mogłyby znaleźć się na naszych talerzach? A które z nich chomikują zwierzęta?

Tę tematykę rozwijamy w ramach obecnego roku tematycznego w Ogrodzie – Apetycznego Botanicznego.

To świetna okazja na aktywne i twórcze spędzenie czasu na świeżym powietrzu, rozbudzające w maluchach naturalną ciekawość świata.

Rodzinne warsztaty w Ogrodzie dla dzieci do 6 roku życia z opiekunem. 1 dziecko + 1 opiekun (1 opiekun może mieć pod opieką więcej dzieci).

W czasie warsztatów uczestnicy będą mieli możliwość zapoznania się ze specyfiką pracy w laboratorium zajmującym się badaniami z zakresu genetyki molekularnej. Wykorzystując drożdże piekarnicze jako obiekt badawczy, uczestnicy dowiedzą się jak przeprowadzić klonowanie genu, stosując podstawowe narzędzia biologii molekularnej. Uzyskają wiedzę na temat reakcji PCR, zastosowania enzymów restrykcyjnych i elektroforezy żelowej.

Uczestnicy samodzielnie przeprowadzą trawienie enzymami restrykcyjnymi i rozdział elektroforetyczny fragmentów DNA w żelu agarozowym.

DNA większości z nas kojarzy się z podwójną helisą, charakterystyczną „drabiną życia”. Tymczasem wewnątrz każdej komórki materiał genetyczny jest niezwykle ciasno upakowany i nieustannie się zwija, rozplata oraz organizuje w przestrzeni niczym skomplikowane origami. To właśnie ten ukryty, trójwymiarowy wymiar DNA decyduje o tym, które geny są aktywne, a które pozostają wyciszone.

Podczas wykładu uczestnicy odkryją, jak przestrzenna organizacja genomu wpływa na funkcjonowanie komórek oraz rozwój chorób, takich jak nowotwory czy choroby neurologiczne. Pokażemy, dlaczego samo poznanie sekwencji DNA nie wystarcza, aby zrozumieć działanie organizmu, i jak nowoczesne technologie pozwalają dziś „zobaczyć” architekturę naszych genów.

Dopiero dziś zaczynamy rozumieć, że kluczowe może być nie tylko „co” w DNA jest zmienione, ale także „gdzie” znajduje się dana zmiana w trójwymiarowej przestrzeni jądra komórkowego i z jakimi genami może się ona komunikować. Odkrywanie tych ukrytych połączeń między genami a ich regulatorami otwiera zupełnie nowe możliwości diagnostyki.

Opowiemy również o najbardziej innowacyjnych kierunkach współczesnej medycyny – od terapii genowych po projektowanie leków wpływających na strukturę chromatyny i aktywność genów. Czy w przyszłości będziemy mogli naprawiać błędy w genomicznym origami tak, jak prostuje się zgiętą kartkę papieru?

Zastanowimy się się, dlaczego rośliny wkładają tyle energii w to, by ich owoce były soczyste, słodkie i pachnące? A jak inne gatunki opatrują swoje nasiona, jeśli nie w smakowite atrybuty? Świat roślin pełen jest niesamowitych strategii przetrwania - spacer będzie okazją do ich odkrywania.

W tym roku w Ogrodzie Botanicznym Uniwersytetu Warszawskiego królują apetyczne tematy nawiązujące do kolejnego roku tematycznego. Podczas tego rodzinnego spaceru, z elementami warsztatów w terenie, przyjrzymy się bliżej roślinom jadalnym. Szczególną uwagę zwrócimy na te gatunki, które same, na najróżniejsze sposoby, starają się przyciągnąć nasz wzrok i działać na zmysły. Powędrujemy alejkami apetytu i ścieżkami smaku, by wspólnie zbierać kulinarne i przyrodnicze inspiracje.

Rodzinne warsztaty w Ogrodzie dla dzieci od 7 do 11 lat  z opiekunem. 1 dziecko + 1 opiekun (1 opiekun może mieć pod opieką więcej dzieci).