Instytut Slawistyki PAN
| Typ | Tytuł | Opis | Dziedzina | Termin |
|---|---|---|---|---|
| Spotkanie festiwalowe | Żywotność etnolingwistyczna wspólnot języków kolateralnych w Polsce – dyskusja wokół książki |
Punktem wyjścia dyskusji panelowej jest opublikowana w Wydawnictwie Instytutu Slawistyki PAN książka „Różnorodność językowa w Polsce. Wspólnoty posługujące się językami kolateralnymi i ich żywotność etnolingwistyczna” pod redakcją Nicole Dołowy i Macieja Mętraka. Publikacja poświęcona jest sytuacji pięciu grup posługujących się językami kolateralnymi, a więc takimi, które przez swoją formalną bliskość z językiem dominującym (bądź językami dominującymi) postrzegane są jako jego dialekty. Badania prowadzone były na Kaszubach, Śląsku, Podhalu, Mazurach i w tej części Podlasia, gdzie mówi się po swojomu. Zastanowimy się, jakie czynniki powodują, że wspólnoty i ich języki zachowują żywotność, a co powoduje, że stają się coraz słabsze. W dyskusji wezmą udział Autorki i Autorzy książki. |
Nauki humanistyczne |
|
| Lekcja festiwalowa | Czy muchomor zabija muchy? Obraz grzybów w polskiej kulturze |
O grzybach warto dowiedzieć się czegoś więcej, nie tylko dlatego, że są ważnym składnikiem potraw wigilijnych. Pełniły i pełnią nadal ważną rolę w polskiej kulturze. Znamienne jest bogactwo ich nazw, które wskazują na różne cechy grzybów, takie jak np.: kolor kapelusza (czekoladziak, żółtoszka), kształt kapelusza (parasolka, krowi pępek), miejsce rośnięcia (sośniak, grzyb paskowy), czas rośnięcia (majówka, wrześniak). Według legend ludowych grzyby powstały z kawałków chleba wyplutych przez św. Piotra. Dawniej przypisywano im związek z zaświatami oraz siłami nieczystymi. Podczas warsztatów będzie można również dowiedzieć się, jak współcześnie prowadzi się badania terenowe. Planowane są także projekcja krótkiego filmu o Oskarze Kolbergu − najwybitniejszym polskim etnografie oraz konkurs dla uczestników – po warsztatach dotyczących nazw grzybów, sposobów ich rozpoznawania, wierzeń i praktyk związanych z wykorzystaniem grzybów bardziej i mniej znanych. |
|
|
| Spotkanie festiwalowe | Cyfrowe archiwum katharsis: Instagram o przemianach sztuki ukraińskiej podczas wojny |
Wykład prezentuje rezultaty projektu badawczego realizowanego w ramach grantu NCN „Miniatura 9”, poświęconego analizie współczesnej sztuki ukraińskiej w warunkach wojny oraz sposobom jej przedstawiania w mediach społecznościowych („Zrodzone ze wstrząsów: katharsis sztuki ukraińskiej w treściach mediów kulturalnych (2022–2025)”). Punktem wyjścia jest zjawisko katharsis sztuki ukraińskiej, rozumiane jako proces intensywnej transformacji kulturowej wywołanej doświadczeniem konfliktu i gwałtownych przemian społecznych. Przedmiotem analizy są teksty kultury sieciowej publikowane przez ukraińskie media kulturalne na Instagramie. Wykład ukazuje, w jaki sposób obrazy, grafiki, kolaże i krótkie formy wideo funkcjonują jako specyficzne formy przekazu medialnego, które nie tylko prezentują dzieła sztuki zgodnie z logiką platform cyfrowych, lecz także ujawniają nowe zjawiska artystyczne w Ukrainie w latach 2022–2025. Szczególne miejsce w wystąpieniu zajmuje omówienie cyfrowego archiwum katharsis – narzędzia badawczego opracowanego w toku realizacji projektu. Archiwum systematyzuje materiały wizualne i umożliwia ich analizę porównawczą, stanowiąc przykład zastosowania humanistyki cyfrowej w badaniach kultury czasu wojny. Wykład podkreśla, że Instagram stał się przestrzenią, w której dokumentowane i interpretowane są nowe formy, tematy i tendencje sztuki ukraińskiej, a teksty kultury sieciowej odgrywają kluczową rolę w ich kształtowaniu i rozpowszechnianiu. |
Nauki humanistyczne |
|
| Lekcja festiwalowa | Śladami Stanisława Staszica – odkrywamy skarby Ziemi |
Kim był Stanisław Staszic i dlaczego nazywamy go Ojcem polskiej geologii? Podczas zajęć uczniowie wcielą się w rolę młodych odkrywców i poznają skarby ukryte w Ziemi. Co będziemy robić?
Podróż w czasie Praca zespołowa Na zakończenie konkursy wiedzy z upominkami oraz nagrody (okazy minerałów, skał i skamieniałości) dla najbardziej zaangażowanych! |
|
|
| Spotkanie festiwalowe | O kanapowczyniach nie przez różowe okulary |
Warsztaty poświęcone będą analizie znaczenia i użycia najnowszych potocznych określeń osób grubych, wyrazom kanapowczyni i kanapowiec. Swoją karierę nowe określenia zawdzięczają popularności programów reality show nadawanych przez stację TTV oraz − w mniejszym zakresie − bezpłatnej, ogólnodostępnej akcji Od kanapowca do sportowca mającej na celu zachęcenie Polaków do aktywności fizycznej. Nowe wyrazy powielają obraz grubasa jako osoby prowadzącej niezdrowy, siedzący tryb życia – nieumiarkowanej w jedzeniu, nieuprawiającej sportu. Charakteryzują osoby grube humorystycznie, pobłażliwie, lekceważąco. Rzeczownik kanapowiec pierwotnie był żartobliwym określeniem leniwego psa lubiącego wylegiwać się i drzemać na kanapie. W odniesieniu do ludzi nie tylko utrwala on negatywny stereotyp fizyczny grubasa jako stale jedzącej osoby o nadmiernej masie ciała, ale też rozszerza portret o cechy psychiczne. Zasadnicze dla konceptualizacji kanapowców i kanapowczyń przez użytkowników polszczyzny są bierność, bezwolność i lenistwo. W części warsztatowej będziemy analizować ogólnodostępne teksty (np. artykuły internetowe, komentarze), identyfikując słowa i zwroty używane do opisu kanapowców i kanapowczyń (np. brak motywacji, uleganie pokusom, niska samoocena). Bycie kanapowcem jest − zgodnie z intencją nadawców komunikatów − wartościowane jako stan niepożądany, który bezwzględnie należy przezwyciężyć. Ma temu służyć pozytywnie oceniana metamorfoza opisywana w wojennej metaforyce walki z nadprogramowymi kilogramami. |
Nauki humanistyczne |
|
| Spotkanie festiwalowe | „Najpierw padają słowa, potem miasta”: humaniści wobec wojen narracyjnych w regionie Bałtyku |
Zdaniem amerykańskiej filozofki Marthy Nussbaum „Humanistyka uczy nas widzieć więcej”, dlatego nasza dyskusja będzie oscylować wokół roli humanistyki w systemie europejskiego bezpieczeństwa i odporności Europejczyków na zagrożenia wojenne, ataki hybrydowe i dezinformację. Bezpieczeństwo europejskie nie opiera się wyłącznie na sile militarnej, infrastrukturze krytycznej czy zdolnościach odstraszania, lecz także – a często przede wszystkim – na niewidzialnych zasobach kulturowych, ideowych i interpretacyjnych, które tworzy humanistyka. To one kształtują odporność społeczną, zdolność do rozpoznawania zagrożeń, rozumienia własnej tożsamości oraz budowania wspólnotowej spójności w obliczu presji zewnętrznych. W tym kontekście dyskusja o sytuacji w obszarze tzw. flanki północno-wschodniej UE i NATO jest szczególnie ważna. Odwołując się z jednej strony do doświadczeń Instytutu Slawistyki Polskiej Akademii Nauk oraz realizowanego Zadania Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego „Humanistyka dla bezpieczeństwa”; z drugiej strony – doświadczeń Gości z Republiki Litewskiej, zastanowimy się jak humanistyka – choć często niedostrzegalna – tworzy fundament trwalszy niż skała: ideową strukturę, która podtrzymuje europejskie bezpieczeństwo, wzmacnia odporność demokratycznych instytucji i umożliwia długotrwałe trwanie wspólnoty politycznej. Udział wezmą: dr hab. Iwona Kurz (Wydział Polonistyki UW, Warszawa [TBC]), dr Darius Ivoška (Institute of the Lithuanian Language, Vilnius), prof. em. Elżbieta Smułkowa, dr Małgorzata Kasner (Instytut Slawistyki PAN). Wydarzenie jest częścią Zadania Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego na lata 2026–2027 „Humanistyka dla bezpieczeństwa. Projekt współpracy wzmacniającej badania slawistyczne i ich oddziaływanie na naukę oraz społeczeństwa tzw. flanki wschodniej UE i NATO”. |
Nauki humanistyczne |
|
