Nauki humanistyczne

Zajrzyj tam, gdzie na co dzień wstęp mają tylko pracownicy biblioteki, i poznaj Bibliotekę Główną WAT od zupełnie nowej strony!

W ramach wydarzenia odkryjesz przestrzenie, które pozostają zazwyczaj ukryte dla użytkowników – miejsca, gdzie przechowywana jest wiedza całej Uczelni, a także nowoczesne rozwiązania wspierające codzienne funkcjonowanie biblioteki. Zobaczysz, jak wygląda przechowywanie zbiorów od kulis. Poznasz najstarsze i najbardziej wyjątkowe egzemplarze, dowiesz się, jak dba się o ich bezpieczeństwo i trwałość dzięki specjalistycznym rozwiązaniom, takim jak system RFID, teczki antykwasowe czy regały przesuwne. Pracownicy pokażą, jak odnajdywane są zamówione książki i jak działa system zamówień, który na co dzień pozostaje niewidoczny dla czytelników.

To jednak nie wszystko. Poznasz także nowoczesne rozwiązania, które ułatwiają i przyspieszają dostęp do zbiorów. Dowiesz się, jak działa wrzutnia – „najcichszy pracownik biblioteki” – oraz prześledzisz drogę książki, od momentu jej zwrotu aż do ponownego udostępnienia. Zobaczysz także książkomat od zaplecza: jak przebiega proces zamawiania i odbioru książek oraz w jaki sposób biblioteka przygotowuje i uzupełnia jego zasoby.

To wyjątkowa okazja, by przekonać się, że biblioteka to nie tylko półki i książki, ale dynamiczna przestrzeń, która łączy tradycję z nowoczesnością i rozwija się w tempie życia współczesnych studentów.

Czy Dekameron to tylko średniowieczny zbiór nowel? A może jedna z najbardziej pomysłowych książek o tym, po co ludzie opowiadają sobie historie? Utwór Boccaccia zaczyna się w chwili katastrofy: Florencję paraliżuje epidemia, codzienny porządek znika, a dziesięcioro młodych ludzi opuszcza miasto. Co robią, kiedy świat staje się niepewny? Zaczynają opowiadać.

Podczas spotkania pokażemy, jak Boccaccio buduje literacką grę z narratorami, tematami, czytelnikiem i samą sztuką opowiadania. Sprawdzimy też, dlaczego Dekameron wciąż powraca w kulturze współczesnej. Jak inspiruje pisarzy, twórców i odbiorców oraz dlaczego jego opowieści nadal wydają się żywe? Jednym z punktów odniesienia będzie również słynna filmowa interpretacja Piera Paola Pasoliniego, która pozwala zapytać, co dzieje się z nowelami Boccaccia, gdy trafiają do współczesnej wyobraźni wizualnej.

Punktem wyjścia dyskusji panelowej jest opublikowana w Wydawnictwie Instytutu Slawistyki PAN książka „Różnorodność językowa w Polsce. Wspólnoty posługujące się językami kolateralnymi i ich żywotność etnolingwistyczna” pod redakcją Nicole Dołowy i Macieja Mętraka.

Publikacja poświęcona jest sytuacji pięciu grup posługujących się językami kolateralnymi, a więc takimi, które przez swoją formalną bliskość z językiem dominującym (bądź językami dominującymi) postrzegane są jako jego dialekty. Badania prowadzone były na Kaszubach, Śląsku, Podhalu, Mazurach i w tej części Podlasia, gdzie mówi się po swojomu.

Zastanowimy się, jakie czynniki powodują, że wspólnoty i ich języki zachowują żywotność, a co powoduje, że stają się coraz słabsze. W dyskusji wezmą udział Autorki i Autorzy książki.

Burzymy mit, że AI odbierze pracę tłumaczom i że tłumacze wyginą. To człowiek nadal zatwierdza i odpowiada za przygotowany tekst, a co za tym idzie - problemem jest odpowiedzialność za to, czego nie widać gołym okiem: znaczenie, bezpieczeństwo danych, zgodność tekstu z wymogami prawnymi, kulturowymi i oczekiwaniami klienta.

Jednocześnie AI zmienia sposób tłumaczenia, a siłą nowoczesnego tłumacza (inaczej: redaktora jakości translatorycznej) jest połączenie znajomości języka z wiedzą ekspercką, intuicją językową, znajomością kultury źródłowej i docelowej (kultury korporacyjnej, kultury organizacji, znajomość tekstów kultury: literatury, gier, filmów, seriali czy happeningów i trwałych memów). 

Podczas wykładu pokażemy także wybrane przykłady odpowiedzi chatbotów i analizę ich działania, pokazując zarówno ich dobre, jak i złe strony (na obecnym etapie rozwoju).

W ostatnich dwóch dekadach miasto Oaxaca na południu Meksyku było intensywnie promowane jako „mekka kulinarna” i „serce kuchni meksykańskiej”. Rozwój turystyki kulinarnej sprawił, że lokalna gastronomia stała się jednym z najważniejszych sektorów miejskiej gospodarki. Tradycyjne produkty spożywcze, lokalne praktyki kulinarne i dziedzictwo kuchni oaxaquańskiej zostały przekształcone w atrakcję dla turystów z Meksyku i zagranicy. W centrum miasta zaczęły powstawać ekskluzywne restauracje, bary mezcalowe, modne kawiarnie, ekologiczne targi i sklepy z produktami premium.

Proces ten przyniósł jednak także wzrost nierówności społecznych i coraz silniejsze konflikty wokół przestrzeni miejskiej oraz prawa mieszkańców do miasta. W ostatnich latach w Oaxace nasiliły się protesty przeciwko gentryfikacji i podporządkowaniu miasta potrzebom turystyki. Sprzeciw wobec rosnących cen życia, komercjalizacji lokalnej kultury oraz wypierania mieszkańców z historycznego centrum widoczny jest m.in. w demonstracjach ulicznych, działaniach aktywistycznych i politycznych graffiti.

Wykład opiera się na długoterminowych badaniach etnograficznych prowadzonych w Oaxace w latach 2011–2017 oraz po pandemii COVID-19 w latach 2021–2025. Spotkanie poświęcone będzie zjawisku gentryfikacji kulinarnej, czyli procesowi, w którym jedzenie i kultura kulinarna stają się narzędziem transformacji miasta podporządkowanej klasom uprzywilejowanym i turystyce. Szczególna uwaga zostanie poświęcona roli kobiet zarówno w sektorze gastronomicznym, jak i w lokalnych formach oporu wobec przemian społecznych i ekonomicznych.

Wydarzenie pokaże, w jaki sposób jedzenie może stać się polem sporów o władzę, nierówności i tożsamość kulturową we współczesnych miastach globalnego Południa.

Spotkanie będzie dotyczyło wybranych aspektów związanych z językiem, kulturą, literaturą i polityką, która w przypadku Białorusi determinuje wszystkie wyżej wymienione aspekty, a także codzienność. Spotkanie będzie podzielone na cztery części:

Część 1: Język – Walka o przetrwanie

• Dwa języki, dwa światy: Dlaczego na ulicach Mińska słychać głównie język rosyjski?
• Czym jest trasianka? Wyjaśnienie fenomenu mieszanki języka białoruskiego i rosyjskiego

Część 2: Kultura – Między folklorem a nowoczesnością

• Symbolika kolorów: Historia i znaczenie historycznej biało-czerwono-białej flagi oraz herbu Pogoń (zwrócenie uwagi na wspólne korzenie z Litwą i Polską) w opozycji do oficjalnej, zielono-czerwonej flagi państwowej.
• Wyszywanka: Czym jest tradycyjny białoruski haft? Jak młodzi Białorusini w ostatnich latach uczynili z niego modny element popkultury i wyraz patriotyzmu.
• Tożsamość na wygnaniu: Krótko o tym, jak niezależna kultura białoruska (muzyka, teatr) rozwija się obecnie głównie poza granicami kraju (w tym w Warszawie czy Białymstoku).

Część 3: Literatura – Słowa, które ważą

• Swiatłana Aleksijewicz: Białoruska noblistka. Jej fenomen (głos oddany zwykłym ludziom, „Czarnobylska modlitwa”, „Wojna nie ma w sobie z kobiet”).
• Współczesny bunt: Twórcy tacy, jak Alhierd Bacharewicz (autor "Psów Europy"), których książki są w dzisiejszej Białorusi zakazane i uznawane przez władze za "ekstremistyczne".

Część 4: Polityka – Rewolucja i tożsamość obywatelska (15 min)

• Rok 2020 – Przebudzenie narodu: krótka historia wyborów prezydenckich, masowych protestów i fenomenie „rewolucji z kobiecą twarzą” (Swiatłana Cichanouska, Maryja Kalesnikawa).
• Dzisiejsza rzeczywistość: tysiące więźniów politycznych, rola Białorusi w wojnie w Ukrainie (jako państwa udostępniającego terytorium, ale przy dużym sprzeciwie społeczeństwa i partyzantce kolejowej).
• Białoruska solidarność: Jak Białorusini pomagają sobie nawzajem w kraju i na emigracji.

Skarby znalezione w grobowcu faraona Tutanchamona rozpaliły do czerwoności publiczność śledzącą historię jego odkrycia w 1922 roku przez Howarda Cartera. Gdy niedługo później zmarł lord Carnarvon (sponsor wykopalisk i jedna z pierwszych osób, która weszła do grobowca władcy) prasa prześcigała się w domysłach odnośnie morderczej klątwy Tutanchamona. Czy pogłoska o klątwie ma jakieś naukowe podstawy? Czy rzeczywiście starożytni Egipcjanie potrafili zabezpieczyć swoje grobowce przed intruzami nawet po śmierci?

Iluzje i błędy poznawcze towarzyszą nam w życiu codziennym. To co wydaje się być pomyłką mówi nam dużo o działaniu naszego umysłu. Takie zjawiska zauważa i wykorzystuje kognitywistyka - nauka wszechstronnie badająca procesy poznawcze.

Na spotkaniu przeprowadzimy kilka eksperymentów przedstawiających to, jak nasz mózg nas oszukuje i wyjaśnimy ich mechanizmy.

Jako założycielki Koła Naukowego Kognitywistyki chętnie opowiemy Wam więcej o tej dziedzinie.

Nie popełniaj błędu i koniecznie nas odwiedź!

Spotkanie będzie poświęcone prezentacji wyników badań nad komunikacją w przemyśle winiarskim. Pokażemy, jak wyglądała od kuchni praca nad encyklopedią win musujących, która właśnie ukazała się drukiem.

Spotkanie będzie połączeniem prezentacji wyników badań nad komunikacją w branży winiarskiej ze spotkaniem autorskim i prezentacją książki Piotra Nagórki i Marty Ręgowskiej: Sparkling Wines: The Equinox Guide for Wine Professionals and Connoisseurs.

Jest mroźny styczeń 1961 roku. Trwa ceremonia zaprzysiężenia prezydenta Johna Fitzgeralda Kennedy’ego, podczas której Robert Frost ma wygłosić wiersz inauguracyjny. Sędziwy poeta próbuje przeczytać przygotowany specjalnie na tę okazję utwór, lecz czy to z powodu oślepiającego słońca, czy to wskutek obezwładniającej tremy zadanie okazuje się niemożliwym do wykonania. Frost decyduje się wyrecytować z pamięci jeden ze swoich starszych wierszy.

Jednak jego prywatny, zapomniany na lata notatnik, którego używał w okresie, gdy pracował nad wierszem inauguracyjnym, krył znacznie mroczniejszą i bardziej fascynującą historię, rzucającą nowe światło na ten ważny moment w dziejach Stanów Zjednoczonych. Odnaleziony niedawno szkic wiersza z tego brulionu czyta się dziś niemal jak straszliwe proroctwo. Frost opisał w nim postać „milorda” – symbolizującego Kennedy’ego – którego czeka szafot. Obraz ten, który zrodził się wyobraźni poety na trzy lata przed zamachem w Dallas, nie był jasnowidzeniem. Frost rozumiał, że sytuacja, w której irlandzki katolik wprowadza się do Białego Domu, musiała budzić silny lęk w społeczeństwie amerykańskim. 

Dla Amerykanów i samego Frosta JFK był kimś obcym—intruzem w protestanckiej Ameryce. Poeta przeczuwał, że wybór Kennedy’ego może wywołać w narodzie moralną panikę i gwałtowną reakcję obronną. W jego zapiskach można doszukać się brutalnych metafor. Sugeruje na przykład, że relacja narodu z nowym prezydentem przywodzi na myśl zachowanie samicy modliszki pożerającej partnera w akcie miłości zmieszanej z nienawiścią. Frost widział jednak w tym mezaliansie szansę na otwarcie się narodu na nowość i „twórczą infekcję”, która mogłaby odmienić Amerykę.

Odkrycie to pokazuje inne oblicze Frosta. Ten „poczciwy staruszek” i amerykańska narodowa ikona jawi się jako czujny krytyk społeczny, rozumiejący, że pod powierzchnią politycznego święta pulsują niebezpieczne instynkty społeczne i strach przed innością.

Kultura Iranu często kojarzy się obserwatorom z jednej strony z wyrafinowaną literaturą, z drugiej zaś z surową religijnością. Buduje to obraz z jednej strony biesiad przy winie w ogrodach, pałacach i ruinach magów, z drugiej zaś postu i modlitwy. Tymczasem na mozaikę, którą stanowi kultura Iranu, składa się znacznie więcej elementów. Jednym z nich są obelgi, nie tylko w znaczeniu wulgaryzmów, ale ogólnie wypowiedzi mających komuś sprawić przykrość. Oczywiście występują one chyba w każdej kulturze, Iran nie jest tu wyjątkiem, a obelgi od wieków używane są stosunkowo powszechne zarówno w życiu codziennym, jak i w literaturze, polityce i innych przejawach kultury.

W ramach wykładu przyjrzymy się przykładom obelg perskich w języku polityki, dyplomacji, w starciach bohaterów literackich, a także w polemicznych czy wprost obraźliwych utworach poetyckich i prozatorskich. Zobaczymy, do jakich sfer życia sięgano, by komuś ubliżyć, a także szerzej, jakich środków w tym celu używano. Poznamy obraźliwe sformułowania używane przez średniowiecznych poetów, a także te, po które sięgali autorzy dwudziestowieczni. Zobaczymy obelgi w tekstach satyrycznych, w wypowiedziach polityków, a także w korespondencji między monarchami. Spojrzymy też na niektóre współczesne wypowiedzi w mediach społecznościowych. Zobaczymy, że związane z obelgami zjawiska, które niekiedy uznajemy za niemal wyjątkowo polskie, bądź przynależne czasom współczesnym, zachodziły i zachodzą w różnych epokach i społecznościach.

Wykład prof. Piotra Szlanty, znakomitego znawcy historii XIX wieku, I wojny światowej oraz polskich dróg do niepodległości, poświęcony będzie Aktowi 5 Listopada 1916 roku — jednemu z najbardziej niejednoznacznych wydarzeń w dziejach sprawy polskiej. Czy ogłoszona przez cesarzy Niemiec i Austro-Węgier zapowiedź utworzenia Królestwa Polskiego była rzeczywistym krokiem ku niepodległości, czy raczej polityczną koncesją podporządkowaną interesom państw centralnych?

Spotkanie pozwoli spojrzeć na rok 1916 jako na moment, w którym polskie nadzieje splatały się z kalkulacją wielkiej polityki i realiami wojny.

W trakcie wykładu zostaną omówione przyczyny synkretyzmu buddyzmu i sintoizmu, czyli rodzimej religii Japonii, który przejawia się współcześnie tzw. paradoksem statystycznym. W badaniach na temat przynależności religijnej wielu ankietowanych deklaruje się jednocześnie jako buddyści i sintoiści. Z tego powodu liczba wszystkich wyznawców religii Japonii jest większa niż populacja tego kraju.

Wyjaśnione zostaną teoretyczne podstawy synkretyzmu buddyzmu i innych religii m.in. w Sutrze Lotosu (jap. Hokkekyō). Na wybranych przykładach zostaną przedstawione poszczególne fazy synkretyzmu, ze szczególnym uwzględnieniem teorii „pierwotnej postaci i tymczasowego przejawu”, która umożliwiła utożsamianie bóstw sintoistycznych z obiektami kultu buddyzmu Wielkiego Wozu. Podane zostaną przykłady synkretycznych kompleksów, takich jak Asakusa Jinja i Sensōji w Tokio. Synkretyzm religijny jest łączony z tolerancją religijną, jednak w Japonii były okresy, kiedy miały miejsce prześladowania buddyzmu ze względu na polityczne uwarunkowania. W tym kontekście wspomniane zostanie usunięcie wszystkich śladów buddyzmu z tras pielgrzymek na górę Fuji.

Szczególna uwaga zostanie poświęcona współczesnej synkretycznej religijności Japończyków, która niesłusznie uważana jest za nieuzasadnioną z punktu widzenia doktryny buddyzmu. Wiele ważnych świąt religijnych, takich jak Święto Zmarłych (Obon), łączy w sobie elementy buddyjskie i sintoistyczne. Bardzo ważne jest to, że praktyka w obu religiach postrzegana jest także w kategoriach doczesnych korzyści. Porównane zostaną w tym kontekście Wielkie Ceremonie Oczyszczania w obrządku sintoistycznym oraz Ceremonia pokutna (Shūnie) odprawiana w buddyjskiej świątyni Tōdaiji w Narze.

Bóstwa wioskowe w Tamilnadu stanowią istotny element lokalnej religijności, różniący się od klasycznych nurtów hinduizmu skoncentrowanych na uniwersalnych bóstwach, takich jak Śiwa czy Wisznu. Ich znaczenie nie opiera się na tekstach kanonicznych, lecz na praktyce wspólnotowej, pamięci zbiorowej i codziennym doświadczeniu mieszkańców. Funkcjonują przede wszystkim jako opiekunowie konkretnych wsi (kāval taivam), strzegąc ich granic i zapewniając bezpieczeństwo. Ich miejsca kultu – często skromne kapliczki, święte drzewa lub obrzeża osad – podkreślają ich rolę strażników przestrzeni pomiędzy tym, co znane, a tym, co obce.

Jednym z najbardziej charakterystycznych bóstw jest Ajjanar, przedstawiany jako wojownik na koniu, otoczony glinianymi figurami strażników składanymi przez wiernych. Symbolizuje on aktywną ochronę wsi, patrolując jej granice i odpędzając zagrożenia. Z kolei Marijamman reprezentuje sferę zdrowia i chorób. Jej kult nasila się szczególnie w czasie epidemii, a sama bogini ma ambiwalentny charakter – może zarówno zsyłać choroby, jak i je leczyć.

Rytuały związane z bóstwami wioskowymi są intensywne i często fizycznie wymagające. Obejmują ofiary ze zwierząt, praktyki nakłuwania ciała czy transowe doświadczenia uczestników. Nie są one postrzegane jako akty przemocy wobec siebie, lecz jako formy spełniania ślubów, wyrazy wdzięczności lub sposoby komunikacji z bóstwem. Ciało staje się tu medium religijnego doświadczenia, a ból – narzędziem kontaktu z sacrum.

Praktyki te mają wymiar wspólnotowy i publiczny, angażując całą społeczność. Szczególną rolę odgrywają osoby pełniące funkcję medium, przekazujące wolę bóstwa i interpretujące problemy grupy. Kult bóstw odzwierciedla także lokalne struktury społeczne, w tym podziały kastowe, ale jednocześnie może integrować wspólnotę poprzez wspólne rytuały i święta.

Współczesne procesy, takie jak urbanizacja i globalizacja, wpływają na transformację tych praktyk, przenosząc je do miast i nadając im nowe formy. Mimo zmian, bóstwa wioskowe pozostają żywym i elastycznym elementem hinduizmu, ukazując jego różnorodność oraz zdolność do adaptacji w zmieniającym się świecie.

W przestrzeni internetowej media społecznościowe stanowią ważne źródło informacji, o czym wszystkie zainteresowane kształtowaniem opinii publicznej strony doskonale wiedzą. Może to także oznaczać chaos informacyjny i trudność w odróżnieniu informacji prawdziwych od prób manipulacji przy pomocy różnych technik językowych. Przy pomocy prostej i dostępnej praktycznie dla każdego zainteresowanego analizie lingwistycznej można wstępnie wskazać czy na poziomie słownictwa, gramatyki, składni zdań, wyrażanych emocji i używanych wzmacniaczy stylistycznych (metafory, przenośni, ironia, hejt występują specyficzne formy, sygnalizujące chęć wzbudzenia u odbiorcy pozytywnych lub negatywnych emocji. A dalej można sprawdzić, czy stosowane zabiegi odniosły pożądany skutek. "Propaganda od kuchni" to także szybka próba pokazania kilku niezbyt skomplikowanych działań na tekstach, które zainteresowane osoby mogą także wykonać u siebie "w kuchni" przy pomocy dostępnych w sieci lub już zainstalowanych na komputerach programów - czyli mały wstęp do lingwistyki korpusowej.

Cezurą we współczesnej literaturze białoruskiej są lata 90. XX wieku i rozwiązanie ZSRR. Wówczas bowiem na scenie literackiej spotkali się przedstawicieli wielu pokoleń o różnych poglądach, co do kształtu nowej literatury. Na przestrzeni ostatnich 30 lat w twórczości białoruskich autorów pojawiały się motywy typowe dla nurtów europejskich jak np. tematyka przestrzeni, feminizm czy rewizja okresu przełomu. Niewątpliwie obecne uwarunkowania społeczno-polityczne Białorusi skłaniają do ożywionej dyskusji nie tylko w sferze publicznej, ale także są jednym z tematów literatury, tak o charakterze wspomnieniowym, jak i beletrystycznym. 

Sfałszowane wybory na prezydenta w 2020 r. i brutalnie stłumione protesty są jednym z motywów w literaturze ostatnich trzech lat. Należy jednak podkreślić, że utwory podejmujące aktualne problemy społeczno-polityczne są wydawane poza granicami Białorusi jak np. książki Bacharewicza. W ojczyźnie autora niektóre są już zakazane.

Obecna sytuacja na Białorusi w tym zaostrzone represje przeciwko osobom krytykującym reżim, a także obrońcom praw człowieka, brak wolności słowa i stale rosnąca liczba więźniów politycznych jak i emigrantów budzą niepokój i skłaniają do dyskusji na temat perspektyw białoruskiej twórczości.

Wykład stanowi analizę wzornictwa z połowy XX wieku, w którym lęk przed zagrożeniem nuklearnym przenikał się z utopijną wiarą w postęp technologiczny.

Punktem wyjścia są obiekty codziennego użytku, których wizualny język, oparty na inspirowanych kosmosem i fizyką formach, ukształtował ówczesne wyobrażenia o przyszłości. Analizie poddane zostaną projekty ukazujące, jak design tej epoki pełnił rolę oswajania społecznych niepokojów poprzez estetyzację nauki.

Udział w wydarzeniu pozwala na zrozumienie, w jaki sposób materialne dziedzictwo Ery Atomowej wpłynęło na kulturę wizualną, stając się trwałym fundamentem dla budowania futurystycznych światów w kinie science-fiction.

Podczas prelekcji zaprezentowane zostanie historia najstarszych turkijskich tekstów literackich, jakim są inskrypcje odkryte, odczytane i zakwalifikowane jako runy tureckie w końcu XIX wieku przez Vilhelma Thomsena. Od 2025 roku dzień, w którym publicznie zostało ogłoszone to odkrycie, Komitet UNESCO ustanowił Światowym Dniem Rodziny Języków Turkijskich.

Omówione zostaną trzy stele powstałe w pierwszej połowie VIII stulecia poświęcone władcom Kaganatu Turków Błękitnych. Pokrótce przedstawiona zostanie historia powstania inskrypcji, kto, kiedy i dlaczego je sporządził, następnie historia ich odkrycia i odczytania. Zaprezentowany zostanie też sam alfabet runiczny, który był pierwszym alfabetem używanym przez ludy turkijskie.

The Tibetan language belongs to the Tibeto-Burman language group. Thanks to the Tibetan language, particularly the Classical Tibetan language, Tibetan Buddhism originated from India and is well preserved for more than a thousand years. Because of this language Buddhism spread all over the world for the benefit of all beings. The Modern Tibetan language and the Classical Tibetan language share more common values than differences and help each other to understand written documents, old and modern, deeper and better.

Tibetans traditionally categorize the Tibetan language into two groups. They are known by the name, written language (yig skad) and spoken language (ngag skad). It is one of the oldest languages with a script and writing system in the world. According to modern Tibetologists Tibetan language belongs to the Tibetic language group, utilized and spoken in Tibet proper and around the Himalayan regions. Based on the research findings of the Tibetan language, we can categorize it into three groups; Old Tibetan, Classical Tibetan, and Modern Tibetan. The Tibetan script we have now was invented more than a thousand years ago, in the middle of the 7th century. According to Tibetan history, a minister of the Tibetan imperial court, Thon mi Sambhota, was sent to India to learn the Indian language. Spending more than a decade in India he returned to Tibet and invented two kinds of scripts, Dcu chen and Dcu med. The script Dcu chen is mainly for printing documents and Dcu med script is for everyday usage, writing notes and letters.

There are different theories about the invention of the two Tibetan scripts. Most of the traditional Tibetan historians assert that the two Tibetan scripts were invented based on Lantsa [Ranjana] and Wartula Indian script. And some historians stated that it derived from the Indian Devanagari script. The modern Tibetan scholar Dge ’dun chos ’phel (1903-1951) believe that Dbu chen script is invented based on the Gupta script of India and Dbu med script is just a faster writing version of Dbu chen script, similar to many old archaic writings as well as Dzongkha writing of Bhutan nowadays. In some archaic documents we could find the combination of both scripts in a single syllable. Those archaic documents are called yig rnying (old writing). Except for minor stylistic differences between Tibetan archaic script and modern script, the basic structure of the script remained unchanged without evolution.

W Instytucie Sztuki PAN znajdują się gromadzone od 1954 r. nagrania dokumentalne polskiej pieśni i muzyki tradycyjnej. Znajdziemy tu także ocalałe z pożóg wojennych ślady ogromnych a utraconych kolekcji tworzonych od początku ubiegłego wieku. Choć w tym czasie, przez ponad 120 lat, społeczności i kultura zmieniły się a wiele praktyk odeszło w zapomnienie, praca dokumentacyjna trwa nieprzerwanie.

Na spotkaniu będzie można dowiedzieć się, kim jest współczesny etnomuzykolog i czym się zajmuje w XXI wieku. Zaprezentowane zostaną archiwalne nagrania folkloru muzycznego. Opowiemy też o kulisach pracy w terenie, o tym jak wyglądało i dziś wygląda pozyskiwanie tego typu nagrań i współpraca z muzykami. Tym razem to jednak nie my pojedziemy w teren, a twórcy ludowi przyjadą do Warszawy. Wykładowi towarzyszyć będzie bowiem występ śpiewaków, muzyków i tancerzy z Gałek koło Rusinowa, który będzie na bieżąco rejestrowany, by wzbogacić bezcenną kolekcję Instytutu Sztuki PAN.

Fakt, że Koran jest świętą i najważniejszą księgą islamu, jest powszechnie znany. Ale czym są i jaką rolę spełniały oraz spełniają komentarze do tego religijnego tekstu? Dlaczego towarzyszą myśli muzułmańskiej od początków islamu aż po dzień dzisiejszy? W mojej prelekcji postaram się w przystępny sposób przybliżyć odpowiedzi na te pytania.

Podczas wystąpienia odwołam się do wybranych prac z dziedziny koranistyki, czyli studiów nad Koranem, oraz badań nad jego komentarzami, określanymi w języku angielskim jako tafsir studies (tafsir to arabskie słowo oznaczające komentarz do Koranu). Czerpiąc z tych źródeł, odniosę się m.in. do następujących zagadnień:
– co sprawia, że Koran nadal przysparza trudności interpretacyjne,
– jak wyglądają różnice w jego interpretacji na przykładzie wybranych wersetów,
– kim byli komentatorzy Koranu i jak ich dorobek klasyfikują współcześni badacze i badaczki.

Podzielę się także wynikami własnych badań, prowadzonych w ramach pracy doktorskiej, nad pierwszym arabskojęzycznym komentarzem do Koranu autorstwa kobiety – egipskiej profesorki i wybitnej znawczyni tej księgi, A’iszy Abd ar-Rahman (1913–1998). Jej komentarz, opublikowany w latach 60. XX wieku, stanowił jedną z pierwszych prób  usystematyzowanego odczytania Koranu jako tekstu literackiego.

Czego zatem możemy się dowiedzieć z badań nad komentarzami do Koranu? Rzucają one światło na kluczowy aspekt myśli muzułmańskiej, niezbędny do zrozumienia przemian intelektualnych w świecie arabskim oraz szerzej – muzułmańskim. Umożliwiają lepsze uchwycenie ciągłości i zmian w recepcji Koranu na przestrzeni wieków oraz powiązanych z nim prądów myślowych. Wzbogacają także naszą wiedzę o samej świętej księdze, a tym samym mogą stanowić wspólny grunt badawczy dla zachodniej humanistyki i tradycji intelektualnych islamu.

W 1565 r. księżna Florencji, a zarazem namiestniczka Niderlandów – Małgorzata Parmeńska zorganizowała w Brukseli huczne zaślubiny swego syna Alessandro Farnese z Marią Portugalską. Z tej okazji w kręgu manierystycznego malarza Fransa Florisa powstała seria 12 gwaszy na pergaminie znana jako „Album brukselski”. Dzieło, pochodzące z kolekcji króla Stanisława Augusta, stanowi dziś chlubę zbiorów uniwersyteckich (Gabinet Rycin BUW). Dzięki tym niezwykłym pracom mieniącym się czerwienią, czernią i złotem przeniesiemy się do szesnastowiecznej Brukseli, aby wraz z przedstawicielami rodów Farnese i Habsburgów wziąć udział w kilkudniowych uroczystościach dworskich. Będziemy świadkami widowiskowych wjazdów, oficjalnych powitań i formalnych zaślubin. Przede wszystkim jednak zobaczymy czym raczono się przy suto zastawionym stole. Oraz jakie rozrywki zapewniono zebranym. Zwiedzimy sale pałacu Coudenberg, a także wyjdziemy na ulice miasta, przed ratusz. Wykład festiwalowy będzie okazją do bliższego poznania niezwykłego dzieła sztuki, oraz tego, w jaki sposób wykorzystywano sztukę do uprawiania polityki. 

Wykład prezentuje rezultaty projektu badawczego realizowanego w ramach grantu NCN „Miniatura 9”, poświęconego analizie współczesnej sztuki ukraińskiej w warunkach wojny oraz sposobom jej przedstawiania w mediach społecznościowych („Zrodzone ze wstrząsów: katharsis sztuki ukraińskiej w treściach mediów kulturalnych (2022–2025)”).

Punktem wyjścia jest zjawisko katharsis sztuki ukraińskiej, rozumiane jako proces intensywnej transformacji kulturowej wywołanej doświadczeniem konfliktu i gwałtownych przemian społecznych.

Przedmiotem analizy są teksty kultury sieciowej publikowane przez ukraińskie media kulturalne na Instagramie. Wykład ukazuje, w jaki sposób obrazy, grafiki, kolaże i krótkie formy wideo funkcjonują jako specyficzne formy przekazu medialnego, które nie tylko prezentują dzieła sztuki zgodnie z logiką platform cyfrowych, lecz także ujawniają nowe zjawiska artystyczne w Ukrainie w latach 2022–2025.

Szczególne miejsce w wystąpieniu zajmuje omówienie cyfrowego archiwum katharsis – narzędzia badawczego opracowanego w toku realizacji projektu. Archiwum systematyzuje materiały wizualne i umożliwia ich analizę porównawczą, stanowiąc przykład zastosowania humanistyki cyfrowej w badaniach kultury czasu wojny.

Wykład podkreśla, że Instagram stał się przestrzenią, w której dokumentowane i interpretowane są nowe formy, tematy i tendencje sztuki ukraińskiej, a teksty kultury sieciowej odgrywają kluczową rolę w ich kształtowaniu i rozpowszechnianiu.

Wykład nawiązuje do wysuwanej w pracach autorki tezy, że wyrażające się w twórczości polskich romantyków w ukryty sposób doniosłe wątki znaczeniowe związane z doświadczeniami dzieciństwa, a także same te wczesne doświadczenia są przez badaczy pomijane lub całkowicie mylnie rozumiane. Dotyczy to też twórczości i biografii Mickiewicza. Ukazują to analizy literackie, w których warsztat badacza literatury wzbogacony zostaje podstawowymi odkryciami i pojęciami psychoanalizy oraz oparte na tych odkryciach interpretacje określonych zdarzeń życiowych, przeciwstawiające się ich rozumieniu w dotychczasowych biografiach. Stąd polemika autorki z klasykami polskich badań literackich, sięgająca nawet tak podstawowych problemów jak problemy edytorskie.