Dla dorosłych

W 1779 roku w Hamburgu ukazała się w języku francuskim broszura pt. Orangutan europejski, czyli Polak taki, jaki jest. Dzieło metodyczne zwieńczone nagrodą w dziedzinie
historii naturalnej; rok później w Berlinie opublikowano jej niemiecki przekład. Oba teksty wydrukowane zostały anonimowo.

Oś wywodu stanowiła teza, zgodnie z którą, Polacy mieli być potomkami małp, które zaledwie kilka stuleci wcześniej upodobniły się fizycznie do człowieka. Choć pamflet wpisywał się w szereg współczesnych tekstów dyskredytujących porządek polityczny i społeczny Rzeczypospolitej oraz przedstawiających jej kulturę jako egzotyczną i obcą europejskim normom, przekraczał on granice, których większość ówczesnych polemistów, nawet w najostrzejszych wystąpieniach, nie była skłonna naruszyć. Autor odmienność Polaków i Litwinów wyjaśniał bowiem nie w kategoriach kulturowych, lecz biologicznych.

Celem poniższych uwag jest prezentacja głównych tez pamfletu oraz polemiki, jaką wywołał, a także osadzenie ich w kontekście osiemnastowiecznych wyobrażeń o barbarzyństwie i naturze człowieka.

Układy scalone, z ang. integrated circuits (ICs), są dziś wszechobecne, choć często nawet nie zdajemy sobie z tego sprawy. Stanowią podstawowe elementy niemal każdego
urządzenia elektronicznego: komputerów, telefonów, samochodów, sprzętu AGD, telewizorów, zegarków, pamięci przenośnych czy odtwarzaczy multimedialnych. Rozwój
technologii półprzewodnikowych umożliwił także tworzenie złożonych systemów elektronicznych, optycznych i mechanicznych integrowanych w jednym układzie, określanych
jako systemy na chipie, czyli systems-on-chip czy współćzesnych procesorów dla technologii AI.

Technologia wytwarzania układów scalonych jest dziedziną interdyscyplinarną. Łączy wiedzę z fizyki, chemii, inżynierii materiałowej, mechaniki, optyki oraz elektroniki. Układy scalone
już dawno osiągnęły skalę „nano”, a warunki ich produkcji są wyjątkowo wymagające. Jak wygląda proces powstawania takiego układu? Jakie są jego kolejne etapy? Dlaczego
konieczne są laboratoria typu clean-room? Jak długo trwa produkcja i ile kosztuje? Na te pytania odpowiemy podczas wykładu.

Wydarzenie przybliży uczestnikom specyficzne warunki oraz najważniejsze etapy procesu wytwarzania układów scalonych.

Ponieważ jednorazowa wizyta dużej grupy osób w laboratorium technologicznym typu clean-room Instytutu Mikroelektroniki i Optoelektroniki Politechniki Warszawskiej nie jest możliwa, prezentacja zostanie wzbogacona o materiały multimedialne pokazujące wnętrza laboratoriów, urządzenia technologiczne oraz wybrane procesy omawiane podczas wykładu.

Dodatkową częścią wydarzenia będą pokazy układów I struktur półprzewodnikowych wykonanych w laboratoriach IMiO PW. Uczestnicy będą mogli zobaczyć przykłady struktur i układów powstających w warunkach laboratoryjnych oraz dowiedzieć się, jak wiedza z wykładu przekłada się na rzeczywiste technologie półprzewodnikowe. Pokazy zostaną przygotowane i przeprowadzone przez członków Koła Naukowego „Baza”. 

Wykład i pokaz pozwolą zajrzeć „od kuchni” do świata technologii, które zdominowały współczesny rynek urządzeń elektronicznych. 

Sztuczne życie to dziedzina, która bada procesy zachodzące w przyrodzie i stara się je odtworzyć w laboratorium. Jednym z najbardziej fascynujących procesów, którego efektem od
milionów lat są otaczające nas organizmy, jest ewolucja.

Procesy ewolucyjne „projektują” organizmy wszechstronne, zdolne do rozwiązywania problemów, które w obecnej inżynierii i robotyce pozostają nieosiągalne.

Próbą odpowiedzi na pytanie, jak ewolucja osiąga tego typu rozwiązania, jest robotyka ewolucyjna. Łączy ona metody modelowania ewolucyjnego i robotyki miękkiej w celu
projektowania ciał zdolnych do rozwiązywania zadanych problemów i przetrwania w określonym środowisku.

Na podstawie środowiska EvoGym pokażemy, jak za pomocą technik ewolucyjnych można badać, w jaki sposób zmienia się ciało robota poddanego różnym presjom środowiskowym.

Czy zwykły obywatel może mieć realny wpływ na treść ustaw uchwalanych w Polsce? Jeszcze do niedawna proces legislacyjny wielu osobom wydawał się zamknięty i zarezerwowany przede wszystkim dla polityków, urzędników oraz ekspertów. W ostatnich latach, coraz większą rolę zaczęły jednak odgrywać mechanizmy demokracji uczestniczącej, których celem jest włączanie obywateli w proces podejmowania decyzji publicznych. Jednym z najważniejszych nowych narzędzi tego typu są konsultacje społeczne projektów ustaw prowadzone w Sejmie RP.

Od listopada 2024 r. obywatele mają możliwość zgłaszania uwag do projektów ustaw dotyczy projektów poselskich, senackich, prezydenckich oraz tzw. inicjatyw obywatelskich. Dzięki temu każdy zainteresowany – obywatel, organizacja społeczna, przedstawiciel środowiska naukowego, przedsiębiorca czy ekspert – może zapoznać się z proponowanymi przepisami i przedstawić własną opinię na ich temat. To istotna zmiana w sposobie tworzenia prawa, zwiększająca przejrzystość procesu legislacyjnego i otwierająca go na szerszy udział społeczeństwa.

Podczas wykładu opowiemy jak działają sejmowe konsultacje społeczne w praktyce. Przedstawimy podstawy prawne tego rozwiązania, sposoby zgłaszania uwag i komentarzy do proponowanych przepisów oraz pokażemy jak przebiega analiza zgłoszonych opinii.

Na konkretnych przykładach konsultacji prowadzonych w latach 2025–2026 przyjrzymy się projektom, które wywołały szczególnie duże zainteresowanie społeczne i intensywną debatę publiczną. Uczestnicy zobaczą, jakie kwestie najczęściej mobilizują obywateli do aktywności, w jaki sposób organizacje społeczne angażują się w proces konsultacji oraz jak media i internet wpływają dziś na przebieg debaty legislacyjnej.

Spotkanie pozwoli także spojrzeć szerzej na znaczenie konsultacji społecznych we współczesnych demokracjach. Porozmawiamy o tym, dlaczego bezpośredni udział obywateli w działaniach instytucji państwa jest ważny oraz jakie korzyści i ograniczenia wiążą się z partycypacją społeczną. Zastanowimy się również, czy rozwój nowych technologii może sprawić, że udział obywateli w procesie legislacyjnym, stanie się jeszcze łatwiejszy i bardziej powszechny.

Spotkanie ma charakter popularnonaukowy i skierowane jest do wszystkich zainteresowanych funkcjonowaniem państwa, prawa oraz współczesnej demokracji.

"Potęga światła – lasery i inne historie” to popularnonaukowa opowieść o jednym z najbardziej fascynujących wynalazków XX wieku oraz o pozostałych technologiach fotonicznych, które kształtują współczesny świat na równi z technologiami mikroelektronicznymi.

W trakcie spotkania omówione i zaprezentowane zostaną podstawowe właściwości światła laserowego, dzięki którym lasery znalazły zastosowanie w medycynie, telekomunikacji, przemyśle, badaniach naukowych, elektronice użytkowej czy systemach bezpieczeństwa. Wykład pokaże również, że współczesna fotonika to znacznie więcej niż same lasery – uczestnicy usłyszą m.in. o światłowodach, czujnikach optycznych oraz układach fotoniki scalonej, umożliwiających integrację zaawansowanych funkcji optycznych na pojedynczych chipach.

Wykład uzupełni krótki pokaz laserowy.

Serdecznie zapraszamy!

Wśród problemów oddechowych chorujących na chorobę Parkinsona obserwuje się zmieniony rytm oddychania, duszność, obniżoną odpowiedź oddechową na niedotlenienie, obturacyjny bezdech senny oraz zapalenie płuc. Niektóre z nich nie tylko nasilają neurodegenerację, ale mogą mieć poważne konsekwencje dla zdrowia i życia.

Wykład będzie opowieścią o najczęstszych zaburzeniach oddychania występujących w chorobie Parkinsona, o ich przyczynach, następstwach dla chorego oraz o możliwościach leczenia.

Jak wyglądało codzienne życie w przedwojennej żydowskiej Warszawie? Co można odczytać z podwórek, bram i dawnych adresów? I jak z ulic takich jak Nowolipki wyrastały biografie ludzi, którzy później zmieniali świat nauki, literatury i myślenia o odpowiedzialności?

Podczas spaceru przywołamy świat polsko-żydowskiej kultury słowa i prasy: krąg „Naszego Przeglądu” i „Małego Przeglądu” — niezwykłego pisma tworzonego przez dzieci pod opieką Janusza Korczaka. To opowieść o młodych ludziach, którzy uczyli się tu obserwować miasto i opisywać je własnym głosem. Jednym z nich był Józef Hen, związany z pobliskim Nowolipiem, późniejszy pisarz i świadek wielokulturowej Warszawy.

Ważną bohaterką spaceru będzie Paulina Appenszlak — dziennikarka, poetka i redaktorka związana z „Naszym Przeglądem”, współtwórczyni tygodnika „Ewa”, jednego z najciekawszych polsko-żydowskich czasopism kobiecych dwudziestolecia międzywojennego. Jej historia otwiera opowieść o nowoczesnej żydowskiej Warszawie: ambitnej, intelektualnej i zaangażowanej w dyskusje o kulturze, emancypacji i tożsamości.

Szczególne miejsce w tej opowieści zajmie Józef Rotblat — urodzony na Nowolipkach fizyk, późniejszy laureat Pokojowej Nagrody Nobla i jeden z najwybitniejszych rzeczników etycznej odpowiedzialności nauki w XX wieku. Jego biografia pozwala spojrzeć na tę ulicę nie tylko jako przestrzeń pamięci, lecz także jako miejsce narodzin idei, które zmieniły świat. Opowiadając o dzieciństwie Rotblata w wielokulturowej Warszawie, zastanowimy się, jak doświadczenie miasta, wojny i Zagłady wpłynęło na jego późniejszą działalność przeciw broni atomowej i na rzecz pokoju.

To spacer dla wszystkich, którzy chcą zobaczyć Warszawę jako miasto historii, idei i nauki — miejsce, w którym lokalne doświadczenia splatały się z pytaniami o odpowiedzialność, kulturę i przyszłość świata.

Wiele składników żywności zawiera substancje biologicznie czynne, które mogą wpływać na działanie układu nerwowego: pobudzenie, nastrój, przyjemność, uwagę, czy apetyt. Substancje takie czasem działają pojedynczo, a czasem dopiero w odpowiednich połączeniach - być może właśnie dlatego Aztekowie pili kakao z chilli i wanilią.

Podczas wykładu spojrzymy na wybrane składniki pokarmowe (przede wszystkim przyprawy korzenne) oczami neurobiologa. Sprawdzimy, czy galangal może działać jak amfetamina, skąd pomysł, że "wegański boczek" może poprawiać nastrój i czy można uzależnić się od sera.

Te kuchenne rozważania pomogą nam zrozumieć, jak działa nasz mózg: czym są neuroprzekaźniki, jak komórki nerwowe porozumiewają się ze sobą i dlaczego ta komunikacja jest tak precyzyjna. Nie mielibyśmy tej wiedzy, gdyby nie jeden krnąbrny Hiszpan, którego ojciec zabierał na karne spacery po cmentarzu i pewien Austriak, który nie mógł spać po nocach. Bo wiedza naukowa czasami pojawia się w bardzo nieoczekiwanych okolicznościach.

DNA większości z nas kojarzy się z podwójną helisą, charakterystyczną „drabiną życia”. Tymczasem wewnątrz każdej komórki materiał genetyczny jest niezwykle ciasno upakowany i nieustannie się zwija, rozplata oraz organizuje w przestrzeni niczym skomplikowane origami. To właśnie ten ukryty, trójwymiarowy wymiar DNA decyduje o tym, które geny są aktywne, a które pozostają wyciszone.

Podczas wykładu uczestnicy odkryją, jak przestrzenna organizacja genomu wpływa na funkcjonowanie komórek oraz rozwój chorób, takich jak nowotwory czy choroby neurologiczne. Pokażemy, dlaczego samo poznanie sekwencji DNA nie wystarcza, aby zrozumieć działanie organizmu, i jak nowoczesne technologie pozwalają dziś „zobaczyć” architekturę naszych genów.

Dopiero dziś zaczynamy rozumieć, że kluczowe może być nie tylko „co” w DNA jest zmienione, ale także „gdzie” znajduje się dana zmiana w trójwymiarowej przestrzeni jądra komórkowego i z jakimi genami może się ona komunikować. Odkrywanie tych ukrytych połączeń między genami a ich regulatorami otwiera zupełnie nowe możliwości diagnostyki.

Opowiemy również o najbardziej innowacyjnych kierunkach współczesnej medycyny – od terapii genowych po projektowanie leków wpływających na strukturę chromatyny i aktywność genów. Czy w przyszłości będziemy mogli naprawiać błędy w genomicznym origami tak, jak prostuje się zgiętą kartkę papieru?

Czym jest gatunek dark academia? Jakie formy przyjmuje w literaturze i mediach społecznościowych? Co sprzyja jego obecnej popularności? I wreszcie: czy idealizuje uniwersytet, czy raczej go krytykuje?

Powieści dark academia z jednej strony skupiają się na mrocznych aspektach życia na uniwersytecie – jak dyskryminacja czy przemoc – a z drugiej zwykle uważane za próby idealizacji tej instytucji, ponieważ przedstawiają uniwersytety jako miejsca prestiżowe i ekskluzywne, wyłączone ze sfery bezmyślnego materializmu. Jednak powieści dark academia napisane przez autorów marginalizowanych, w tym osoby niebiałe, queerowe czy pochodzące z niższych klas społeczno-ekonomicznych, zasadniczo mniej lub bardziej wprost krytykują uniwersytet.

W czasie wykładu omówimy najważniejsze kontrowersje związane nie tylko z literaturą dark academia, ale i estetyką związaną z tym gatunkiem wykorzystywaną w mediach społecznościowych. Zastanowimy się nad tym, w jaki sposób dark academia wykorzystuje konwencje horroru, fantasy czy kryminału do formułowania krytyki uniwersytetu jako instytucji nierzadko opartej na wykluczeniu klasowym, rasowym i płciowym.

Wykład będzie więc okazją do refleksji zarówno nad popularnym gatunkiem literackim, jak i nad obecnym stanem akademii.

Astronomowie wiedzą coraz więcej o otaczającym nas Wszechświecie. Zliczyli wszystkie jasne gwiazdy w naszej Galaktyce - Drodze Mlecznej. Przy znacznie większych odległościach pojedynczych gwiazd zwykle nie widać, ale kataloguje się całe galaktyki. Taki kompletny katalog - trójwymiarowa mapa Wszechświata - również jest w zasięgu.

Teleskop Kosmiczny Jamesa Webba pomaga dostrzegać najdalsze obiekty i sięgać do epoki, gdy galaktyki dopiero powstawały. To ogromny sukces, ale cieniem kładzie się na nim brak pełnego zrozumienia, dlaczego te wszystkie obiekty poruszają się właśnie tak, jak się poruszają. Ten brak zrozumienia nadrabiamy, wprowadzając do opisu dwa byty, których nie widać: ciemną materię i ciemną energię.

W swoim wykładzie skupię się na ciemnej energii, a w szczególności na metodzie jej śledzenia, którą wykorzystuję w swoich badaniach. Opiera się ona na obserwacjach kwazarów - niezwykle jasnych jąder galaktyk zawierających supermasywne czarne dziury, które pochłaniają ogromne ilości świecącej materii.

The talk explores our place in the cosmos - starting from the Moon and the outer reaches of the Solar System, all the way to the Oort Cloud. From there, we zoom out to the Milky Way, our neighboring Andromeda Galaxy, the Local Group, the Virgo Supercluster, and the vast Laniakea Supercluster - eventually reaching the grand scales of the cosmic web and the observable universe. The talk also highlights that our cosmic address is not just a physical location in space. It is also a reflection of where our curiosity and imagination have taken us as a species. Only about a century ago, humanity believed that the Milky Way was the entire universe. Today, we create remarkably sophisticated maps of the observable universe and study the large-scale structure of the cosmic web. In that sense, our cosmic address also traces the journey of the human mind.

Kryptografii używamy na co dzień - wysyłając emaile, dzwoniąc, dokonując przelewu, łącząc się z internetem... Nasze dane są bezpieczne, dzięki ich zakodowaniu. Kodowanie i odkodowywanie wiadomości  wymaga z kolei tzw. klucza kryptograficznego. Klasyczne szyfry są bezpieczne, pod warunkiem, że klucz szyfrujący nie zostanie przechwycony. A jak przekazać klucz na odległość? Ten właśnie problem rozwiązuje kryptografia kwantowa, dział mechaniki kwantowej.

Podczas wykładu opowiem o podstawach kryptografii kwantowej i przedstawie najprostszy protokół wymiany klucza, tzw. BB84. Po wykładach - zapraszamy chętnych na warsztaty.

Podczas warsztatów uczestnicy podejmą się wygenerowania i bezpiecznego przesyłania klucza szyfrującego, szyfrowania wiadomości oraz prób hackerskich.
Wyjaśnimy jakie są możliwości i ograniczenia kryptografii opartej na zasadach mechaniki kwantowej.

Uwaga: zakładamy wstępną wiedzę o szyfrowaniu - chętnych zapraszamy na wykład "O kryptografii kwantowej" poprzedzający warsztaty. Chętnych prosimy o wcześniejszą rejestrację: saugustynowicz@cft.edu.pl.

Podczas warsztatów uczestnicy poznają podstawy programowania obliczeń kwantowych z użyciem biblioteki Qiskit. W praktycznej części samodzielnie zaprogramują prosty symulator komputera kwantowego, zbudują podstawowe obwody kwantowe oraz wykonają przykładowe zadania obliczeniowe ilustrujące różnice między obliczeniami klasycznymi i kwantowymi. Warsztaty stanowią praktyczne uzupełnienie wykładu o komputerach i algorytmach kwantowych.

Uwaga: Wymagana wcześniejsza rejestracja. Mile widziana podstawowa znajomość programowania, najlepiej w Pythonie. Uczestnicy powinni mieć własne laptopy.