Człowiek człowiekowi wilkiem. O dehumanizacji w języku

Czy język może odbierać ludziom człowieczeństwo? Dlaczego w debacie publicznej przeciwników politycznych nazywa się „szczurami”, „zarazą” albo „owcami”? W jaki sposób to, co czytamy w mediach, co próbuje nam wpoić polityczna propaganda i treści, które konsumujemy w internecie, wpływają na nasze postrzeganie innych ludzi? I jak daleko jest od słów do przemocy?

Wykład poświęcony będzie zjawisku dehumanizacji (odczłowieczenia), czyli przedstawiania ludzi jako istot nieludzkich lub mniej ludzkich – zwierząt, maszyn, plag i katastrof naturalnych czy „obcych”. Uczestnicy dowiedzą się, czym jest dehumanizacja z perspektywy psychologii społecznej, językoznawstwa i analizy dyskursu oraz dlaczego odgrywa ona tak ważną rolę w konfliktach społecznych, propagandzie, mowie nienawiści i komunikacji medialnej.

Podczas wykładu omówione zostaną najważniejsze strategie językowe służące dehumanizacji. Przyjrzymy się metaforom pojęciowym, dzięki którym grupy społeczne bywają przedstawiane jako „fala”, „plaga” czy „stado”, a także eufemizmom i zjawisku „sanityzacji” językowej, które pozwalają ukrywać przemoc i osiągnąć stan moralnego rozłączenia od tego, co robimy sami lub tego, co ktoś robi innym na naszych oczach.

Zastanowimy się również, jak działają formy bezosobowe i bierne, które zacierają sprawstwo i odpowiedzialność. Wykład pokaże także, jak dehumanizacja funkcjonuje w dyskursie medialnym dotyczącym tematów wojny i migracji. Omówione zostaną przykłady języka używanego w relacjach z konfliktów zbrojnych oraz sposoby przedstawiania uchodźców.

Osobna część spotkania poświęcona będzie mowie nienawiści w internecie i mechanizmom dehumanizacji obecnym w ekstremistycznych społecznościach internetowych. Przyjrzymy się również temu, jak dehumanizacja może dotykać nas samych, kiedy przejawia się w dyskursie medycznym czy prawniczym.

Wykład skierowany jest do wszystkich osób zainteresowanych językiem, mediami, psychologią społeczną i mechanizmami wpływu społecznego. Spotkanie pokaże, że sposób, w jaki mówimy o innych, nigdy nie jest neutralny – język nie tylko opisuje rzeczywistość, ale także ją współtworzy.