Szkoła podstawowa 4-6

Jaćwingowie to tajemniczy, wojowniczy lud bałtycki zamieszkujący Suwalszczyznę we wczesnym średniowieczu. Organizowali liczne wyprawy łupieskie, budowali potężne, warowne grody. Mieli też własny system zwyczajów i obrzędów religijnych. Ich niezwykłą historię poznamy na wystawie "Jaćwieskie Eldorado" prezentującą unikatowe zabytki pochodzące z najbogatszego cmentarzyska Jaćwingów w Krukówku koło Suwałk. Prace archeologiczne na tym stanowisku, prowadzone były przez archeologów Państwowego Muzeum Archeologiznego oraz Muzeum Okręgowego w Suwałkach. Natomiast, na naszych warsztatach, z gliny odtwarzać będziemy wizerunki Jaćwieskich bogów, między innymi Perkunasa, Żeminele i innych. Prace zabierane będą do domu. Prosimy o przyniesienie kartonów na prace dzieci.

Ponieważ las najlepiej poznaje się w lesie, zabierzemy was na lekcję z rozpoznawania śladów i tropów zwierząt w Kampinoskim Parku Narodowym. W programie spacer ścieżką dydaktyczną, obserwacje przyrodnicze z wieży widokowej, spacer skrajem obszaru ochrony ścisłej Granica. Wycieczka będzie także świetną okazją do poznania wyjątkowego miejsca - nowo otwartego Muzeum Puszczy Kampinoskiej w Granicy.
W tracie spotkanie opowiemy o:
- zwyczajach i zachowaniach zwierząt
- sposobach kamuflażu i przystosowaniach do życia w zmiennych środowiskach
- jego warstwowej budowie lasu i zamieszkujących je organizmach
- opowiemy jak podziwiać i poznawać przyrodę tak, aby jej nie szkodzić
- wytłumaczymy jak sprawić, aby nasza obecność nie była dla przyrody dokuczliwą, pokażemy, że obserwowanie przyrody jest o wiele ciekawsze!

Odkrycie własnych korzeni jest niezwykłym doświadczeniem. Dzięki poszukiwaniom genealogicznym można poznać miejsca, z których pochodzili nasi przodkowie, zawody, w których pracowali czy nieznane fakty z ich życia. Informacje dotyczące przodków można przedstawić w postaci drzewa genealogicznego czy genogramu ilustrującego związki i relacje między krewnymi oraz ważne daty z życia członków rodziny.

Celem zajęć jest zapoznanie uczestników ze sposobami poszukiwania informacji o swoich przodkach, dzięki którym będą mogli przygotować swoje drzewo genealogiczne.

W trakcie warsztatów poruszone zostaną następujące zagadnienia:

• Podstawowe informacje i dokumenty niezbędne przy poszukiwaniu przodków.
• Źródła, bazy i serwisy przydatne dla genealogii oraz metody wyszukiwania w tych zasobach.
• Programy i szablony do tworzenia drzewa genealogicznego.

Zajęcia wprowadzą uczniów w fascynujący świat starożytnego Egiptu na przykładzie miasta Pathyris. Podczas lekcji dzieci poznają różne rodzaje pisma używane w starożytności – od egipskich hieroglifów i pisma demotycznego, po alfabet grecki, a także późniejsze pismo arabskie. Uczniowie dowiedzą się również, na jakich materiałach pisano w przeszłości, takich jak papirus, ostraka czy tabliczki. W części praktycznej dzieci będą miały okazję spróbować swoich sił w pisaniu – zapiszą swoje imiona lub wybrane słowa przy użyciu poznanych systemów pisma, co pozwoli im lepiej zrozumieć różnice między nimi oraz poczuć się jak starożytni pisarze.

Kolejnym elementem zajęć będzie gra edukacyjna oparta na tłumaczeniach autentycznych kontraktów z Pathyris. Uczniowie, pracując w grupach, spróbują odtworzyć wygląd mieszkańców miasta oraz zidentyfikować na planach jego zabudowę – w tym domy i inne nieruchomości będące przedmiotem umów. Poznają także charakterystyczne elementy architektury mieszkalnej, ucząc się przez zabawę i współpracę.

Warsztat naukowy, podczas którego dzieci będą miały szansę dowiedzieć się skąd nasze ciało czerpie energię niezbędną do życia. Wspólnie odbędziemy podróż do wnętrza żywych organizmów i odkryjemy mitochondria – małe, ale niezwykle ważne elektrownie komórkowe, które decydują o naszych siłach i zdrowiu. Dzięki fascynującym maszynom molekularnym ukrytym w ich wnętrzu, mitochondria produkują energię potrzebną nam do ruchu, myślenia i wzrostu. Przyjrzymy się im z bliska!

W ramach zajęć dowiemy w jaki sposób badamy elektrownie komórkowe i dlaczego ważne jest by dobrze je poznać. Pokażemy, jak naukowcy wyodrębniają mitochondria z komórek, a także zobaczymy prawdziwe, wyizolowane mitochondria! Wspólnie sprawdzimy, jak komórki wykorzystują różne cukry do wytworzenia energii oraz jak budowa mitochondriów umożliwia ich działanie. Całość pokazu odbędzie się w prawdziwym laboratorium badawczym, tak by nasi goście mogli zobaczyć, jak naukowcy pracują na co dzień. To doskonała okazja dla młodych odkrywców, by poznać sekrety działania ludzkiego ciała i dowiedzieć się co kryje się pod tajemniczym pojęciem „metabolizm”.

Warsztat odbędzie się w laboratorium badawczym i będzie miał formę prostego wprowadzenia do tematyki mitochondriów połączonego z pokazami eksperymentów. Dzieci będą miały szansę aktywnie uczestniczyć w pokazie oraz dowiedzieć się, dlaczego mitochondria są ważne dla naszego zdrowia i życia. Postaramy się również udzielić odpowiedzi na wszelkie pytania na temat funkcji komórek i ich roli w dostarczaniu energii naszemu ciału.

Nie trzeba znać biologii – wystarczy ciekawość i chęć poznania świata

Czy nietoperze słyszą nawzajem swoje głosy? A jeśli tak, to czy nie przeszkadzają sobie nawzajem w polowaniu? Czy potrafią ze sobą rozmawiać, jeśli zechcą – i co właściwie mogłyby mieć do powiedzenia? Czy jeden może się od drugiego czegoś nauczyć? I jak właściwie będąc nietoperzem podrywa się dziewczynę? Podczas naszych lekcji spróbujemy zajrzeć do wciąż tajemniczego i kryjącego wiele zagadek świata nocnych ssaków i dowiedzieć się, jak wygląda ich życie społeczne i rodzinne. Przekonamy się także, co my, ludzie, wiemy obecnie o możliwościach porozumiewania się nietoperzy – oraz jak to możliwe, że w ogóle cokolwiek o tym wiemy… Zastanowimy się nad tym, co w ogóle można zrobić w takiej sytuacji, kiedy strasznie chcielibyśmy coś wiedzieć, a tu w żadnej, najgrubszej nawet książce nie da się o tym przeczytać, bo po prostu jeszcze nikt na świecie tego nie wie. Posłuchamy, jak brzmią głosy nietoperzy przekształcone przez elektroniczne urządzenia, pozwalające nam usłyszeć dźwięki zbyt wysokie dla ludzkich uszu. Spróbujemy wreszcie sami odrobinę wczuć się w rolę nietoperzy i sprawdzić, jak dalibyśmy sobie radę w różnych niezwykłych dla nas sytuacjach.

Krótka opowieść o tym, jak zmieniał i rozwijał się taniec w kulturze europejskiej, pokazująca, że jest to sztuka dla wszystkich. Spróbujemy odpowiedzieć sobie na kilka ważnych pytań, np. takich:

• Czy król mógł tańczyć?
• Kto jest primabaleriną?
• Czy tańczy się zawsze do muzyki?
• Czy jak chodzę to też tańczę?

Czy wiesz, jak wyglądają drożdże i pleśnie? Czy gołym okiem można zobaczyć bakterie? Jakie znaczenie w życiu człowieka mają drobnoustroje? W czasie zajęć dowiemy się, czy należy się ich raczej obawiać czy też można je np. zjeść. Odpowiedzi na te i wiele innych pytań związanych z mikrobiologią, udzielimy w czasie naszego warsztatu. Będzie również możliwość obejrzenia drobnoustrojów rosnących w probówkach, na płytkach i pod mikroskopem (preparaty mikroskopowe).

Podczas tej lekcji, łączącej elementy geologii, paleontologii i archeologii, uczniowie odkryją, że zwierzęta i ludzie mają więcej wspólnego ze skałami niż mogłoby się wydawać. Poznają różne formy występowania minerałów z grupy apatytu oraz dowiedzą się jakie mają właściwości i zastosowania.

Lekcja pokaże również, w jaki sposób naukowcy badają historię Ziemi i dawne warunki życia, analizując minerały obecne w skałach i skamieniałościach. Uczniowie będą mieli okazję obejrzeć próbki minerałów oraz szczątki organizmów współczesnych i kopalnych, dzięki czemu z bliska zobaczą apatyty o różnej genezie.

Zajęcia w przystępny i angażujący sposób pokażą, że minerały mogą łączyć wiele dziedzin nauki oraz codziennego życia.

Do ekosystemów wodnych trafia tysiące produktów wytworzonych przez przemysł chemiczny, których wpływ na środowisko przyrodnicze nie jest w pełni poznany. Coraz częściej mówi się o obecności w wodach farmaceutyków, pestycydów oraz mikro- i nanoplastiku. Pojawia się pytanie: jaki wpływ mają te mikrozanieczyszczenia na organizmy żywe? W jaki sposób mogą oddziaływać  na organizm człowieka? Dotychczas nie opracowano aparatury umożliwiającej kompleksowe badanie toksyczności wszystkich związków chemicznych obecnych w środowisku. W rutynowej analizie oznacza się jedynie wybrane, znane substancje toksyczne. Tymczasem ogromna część zanieczyszczeń „przechodzi przez sito analityczne” i jest uwzględniana jedynie w ogólnych parametrach chemicznych wody, takich jak ChZT czy OWO (ogólny węgiel organiczny). Metody te nie pozwalają jednak na wykrycie substancji działających toksycznie już w bardzo niskich stężeniach, jak ma to miejsce w przypadku wielu pestycydów. Istotną rolę w ocenie zagrożeń odgrywają organizmy żywe, które – na różnych poziomach organizacji – umożliwiają ocenę toksyczności badanej próbki. Bioindykacja to metoda wykorzystująca organizmy jako wskaźniki, których reakcje stanowią podstawę oceny ogólnej aktywności biologicznej badanego środowiska. Czy woda, z której korzystamy, jest więc zawsze bezpieczna do picia i kąpieli? Podczas warsztatów sprawdzimy to w praktyce. Wykorzystując drobne organizmy wodne, zaobserwujecie, jak reagują one na różne mikrozanieczyszczenia, takie jak leki czy mikroplastik. W trakcie zajęć: wykonacie proste testy toksyczności, nauczycie się obserwować i interpretować wyniki, przekonacie się, że nawet niewidoczne substancje mogą mieć realny wpływ na organizmy żywe. Sprawdźcie, co naprawdę kryje się w wodzie!

Owady są najliczniejszą grupą zwierząt na naszej planecie. I choć spotykamy się z nimi niemal każdego dnia naszego życia, wciąż mało o nich wiemy.Lekcja ta przybliży świat owadów młodym przyrodnikom. Uczestnicy zajęć nauczą się rozróżniać owady i pająki występujące w lesie, rozpoznawać podstawowe gatunki, poznają ich biologię oraz ważną rolę, jaką pełnią w ekosystemach leśnych.

Czy wiecie, że plastik, który dziś znamy, stał się popularny dopiero w ubiegłym wieku? Na początku cały świat oszalał na jego punkcie! Był tani, lekki i można było zrobić z niego niemal wszystko. Przez lata wydawało się, że to materiał z naszych najpiękniejszych snów. Dzisiaj jednak wiemy, że bezmyślne korzystanie z tworzyw sztucznych zamienia się w ekologiczny koszmar.

Plastikowe śmieci zalewają lasy, oceany i zagrażają zdrowiu zwierząt oraz ludzi. Szczególnie dużym problemem są opakowania jednorazowe, które po zjedzeniu ulubionej przekąski natychmiast lądują w koszu – a potem leżą na wysypisku przez setki lat.

Na szczęście nauka przychodzi z pomocą! Przepisy się zmieniają, a ludzie na całym świecie szukają zielonych alternatyw. Podczas naszych zajęć wspólnie wyruszymy w przyszłość i sprawdzimy, jak możemy zastąpić tradycyjny plastik.

Naszym celem jest nie tylko pokazanie wam fascynującego świata nowoczesnej nauki, ale przede wszystkim udowodnienie, że każdy z nas ma wpływ na to, jak będzie wyglądać nasza planeta.

Zapraszamy na fascynującą lekcję pełną ekologicznych odkryć!

Czy archeolodzy to poszukiwacze skarbów? Czego szukają pod ziemią i co robią ze znalezionymi przedmiotami? 
Podczas zajęć przyjrzymy się, na czym polega praca archeologa oraz poznamy podstawowe narzędzia i metody jego pracy. Dowiemy się, na jakie epoki dzielimy przeszłość człowieka i jakie przedmioty ludzie wytwarzali w dawnych czasach. Dotkniemy replik zabytków i wcielimy się w rolę dokumentalisty, aby poczuć się jak prawdziwi poszukiwacze skarbów.
Zajęcia pogłębiają wiedzę z zakresu historii i archeologii, rozwijają wyobraźnię i ćwiczą spostrzegawczość oraz małą motorykę. 

Celem zajęć jest przedstawienie archiwum jako instytucji kultury  oraz zadań, jakie ono realizuje. Podczas lekcji razem z uczniami postaramy się znaleźć odpowiedzi na pytania: czy w archiwum przechowywane są jakieś skarby? gdzie można je znaleźć? jak one wyglądają? jak należy o nie dbać? czy można z nimi porozmawiać? czego można się od nich dowiedzieć? kto opiekuje się nimi?czy i jak można spotkać się z nimi? komu są one potrzebne i dlaczego? 

Odpowiedzi te wykorzystamy do stworzenia wspólnie z uczniami obrazu archiwum jako instytucji kultury, omówienia zadań, jakie ono realizuje i roli, jaką spełnia współcześnie. Na podstawie uzyskanej wiedzy spróbujemy też zastanowić się, czy każdy z nas może być twórcą własnego archiwum.

Zastanawialiście się czy czym różnią się komórki człowieka i cebuli? Które komórki naszego ciała możemy łatwo pobrać do zrobienia preparatu mikroskopowego? Jak przygotować preparat aby móc obejrzeć go pod mikroskopem świetlnym i jakiego potrzebujemy powiększenia aby je zobaczyć? Na te i na wiele innych pytań odpowiemy na warsztatach w Zakładzie Fizjologii Zwierząt UW. Uczestnicy zapoznają się z biologią komórki i poznają różnice między komórkami roślinnymi i zwierzęcymi. Poznają składowe komórki oraz cechy charakterystyczne komórek należących do różnych organizmów. Sami pobiorą komórki ze swojego policzka i wykonają preparaty mikroskopowe. Wykonają również preparaty z tkanki roślinnej pobranej z cebuli. Zapoznają się z mechanizmem działania mikroskopu świetlnego i użyją go do obejrzenia wykonanych przez siebie preparatów. Zapraszamy!

Ponieważ las najlepiej poznaje się w lesie, zabierzemy was na lekcję z rozpoznawania śladów i tropów zwierząt w Kampinoskim Parku Narodowym. W programie spacer ścieżką dydaktyczną, obserwacje przyrodnicze z wieży widokowej, spacer skrajem obszaru ochrony ścisłej Granica. Wycieczka będzie także świetną okazją do poznania wyjątkowego miejsca - nowo otwartego Muzeum Puszczy Kampinoskiej w Granicy.
W tracie spotkanie opowiemy o:
- zwyczajach i zachowaniach zwierząt
- sposobach kamuflażu i przystosowaniach do życia w zmiennych środowiskach
- jego warstwowej budowie lasu i zamieszkujących je organizmach
- opowiemy jak podziwiać i poznawać przyrodę tak, aby jej nie szkodzić
- wytłumaczymy jak sprawić, aby nasza obecność nie była dla przyrody dokuczliwą, pokażemy, że obserwowanie przyrody jest o wiele ciekawsze!

Neuroprzekaźniki oraz receptory z którymi się wiążą są odpowiedzialne za funkcjonowanie naszego organizmu. Pewnie wszyscy słyszeliśmy o serotoninie, dopaminie czy noradrenalinie. Ale neuroprzekaźników jest całe mnóstwo i umożliwiają naszym ciałom poprawne funkcjonowanie. Często pewne neuroprzekaźniki kojarzą nam się z jedną funkcją, ale tak naprawdę każdy ma wiele. Dopamina poza szczęściem powiązana jest z ruchem. Serotonina pomaga regulować sen. Często, to nie sam przekaźnik jest odpowiedzialny za daną funkcję, a raczej receptor, z którym się wiąże. Podczas tej dyskusji porozmawiamy sobie o neuroprzekaźnikach i ich receptorach, oraz jak tak naprawdę wpływają na nasze codzienne funkcjonowanie.

Ile odpowiedzi może mieć jedno pytanie? Na pierwszy rzut oka to łatwe, ale szybko zobaczysz, że wybór nie jest taki prosty!

Na tej lekcji dowiesz się, dlaczego liczba odpowiedzi w ankiecie jest ważna i jak wpływa na to, co wybierają inni. Zastanowimy się, czy lepiej dać dwie odpowiedzi, czy więcej. Sprawdzisz też, kiedy duży wybór pomaga, a kiedy tylko miesza.Poznasz proste błędy, przez które pytania są niejasne, i zobaczysz przykłady dobrych oraz słabych ankiet. Spróbujesz też ułożyć własne pytania, które będą łatwe do zrozumienia i ciekawe.Dowiesz się również, skąd wiemy, ile ludzie wydają na zakupy i co lubią — to wszystko dzięki ankietom! Nauczysz się, jak je tworzyć, by dzięki nim dowiedzieć się więcej.

Zastanawialiście się czy czym różnią się komórki człowieka i cebuli? Które komórki naszego ciała możemy łatwo pobrać do zrobienia preparatu mikroskopowego? Jak przygotować preparat aby móc obejrzeć go pod mikroskopem świetlnym i jakiego potrzebujemy powiększenia aby je zobaczyć? Na te i na wiele innych pytań odpowiemy na warsztatach w Zakładzie Fizjologii Zwierząt UW. Uczestnicy zapoznają się z biologią komórki i poznają różnice między komórkami roślinnymi i zwierzęcymi. Poznają składowe komórki oraz cechy charakterystyczne komórek należących do różnych organizmów. Sami pobiorą komórki ze swojego policzka i wykonają preparaty mikroskopowe. Wykonają również preparaty z tkanki roślinnej pobranej z cebuli. Zapoznają się z mechanizmem działania mikroskopu świetlnego i użyją go do obejrzenia wykonanych przez siebie preparatów. Zapraszamy!

Kim był Stanisław Staszic i dlaczego nazywamy go Ojcem polskiej geologii? Podczas zajęć uczniowie wcielą się w rolę młodych odkrywców i poznają skarby ukryte w Ziemi.

Co będziemy robić?

• Obejrzymy prawdziwe okazy skał (rudy cynku i ołowiu, żelaza, węgla kamiennego), minerałów i skamieniałości.
• Sprawdzimy ich właściwości: twardość, połysk i barwę.
• Dowiemy się, jak naukowcy odnajdują złoża surowców.

Podróż w czasie
Zastanowimy się, jaki klimat panował w Polsce w przeszłości i czy miało to wpływ na polskie złoża.

Praca zespołowa
W grupach stworzymy mapy skarbów Polski – zaznaczymy najważniejsze złoża i miejsca, które badał Stanisław Staszic.

Na zakończenie konkursy wiedzy z upominkami oraz nagrody (okazy minerałów, skał i skamieniałości) dla najbardziej zaangażowanych!

Wszystkie organizmy żywe oddziałują w złożony sposób na swoje środowisko, ale też na siebie nawzajem. Jednym z najważniejszych oddziaływań tego typu u zwierząt jest relacja między drapieżnikami a ofiarami. Jest to istny wyścig zbrojeń, w którym każda ze stron wykształciła niesamowite przystosowania. I jednym z takich przystosowań jest mimetyzm, czyli nic innego jak zdolność do kamuflowania się i upodabniania do swojego otoczenia. Zapraszamy na spotkanie poświęcone mimetyzmowi, na którym opowiemy, jak i dlaczego zwierzęta się kamuflują i czemu mają akurat takie kolory i wzory. Pomożemy zrozumieć ich niezwykły wygląd i sztuczki, żebyście już nie dawali się nabierać! W trakcie prezentacji multimedialnej opowiemy o odstraszaniu oraz przyciąganiu, kamuflowaniu i naśladowaniu, a uczestnicy będą mogli wziąć udział w grze polegającej na poszukiwaniu ukrytych na zdjęciach zwierząt. Potem rozpoczniemy część praktyczną, czyli spotkanie z żywymi zwierzętami. Będzie można na żywo zobaczyć, jak one wyglądają, w jaki sposób się zachowują, a nawet jakie są w dotyku. Nie zabraknie strasznych pajęczaków, przedziwnych owadów oraz niesamowitych gadów. Jeżeli ktoś znajdzie w sobie wystarczająco dużo odwagi, to niektóre z tych zwierząt będzie mógł potrzymać na rękach! Z chęcią opowiemy i odpowiemy na wszystkie pytania dotyczące zwyczajów zwierząt oraz ich utrzymywania w domu.

W czasie lekcji zabiorę Was w podróż od Antarktyki – jednej z najbardziej niedostępnych krain na Ziemi. Opowiem między innymi o tym jak powstają lodowce i góry lodowe i czy to prawda że tak szybko topnieją; czy w całej Antarktyce naprawdę jest bardzo zimno i co się stanie jeśli klimat się ociepli; jakie zwierzęta i rośliny spotkamy na lądzie oraz w zimnym Oceanie Południowym; co robi człowiek w takim z pozoru nieprzyjaznym miejscu oraz jak wygląda codzienne życie i praca w Polskiej Stacji Antarktycznej im. Henryka Arctowskiego.

To jest lekcja o tym, jak się patrzy. Czyli o naszym wzroku, o tym, jak i do czego go używamy - oraz jakie potrafi nam płatać figle.

Warsztat popularnonaukowy ukazujący fascynujący świat komórek oraz ich niezwykłą różnorodność. Podczas zajęć uczestnicy poznają różne typy komórek organizmów jedno- i wielokomórkowych, a także zapoznają się z wybranymi technikami przygotowywania preparatów do obserwacji mikroskopowej. Komórka stanie się tu wspólnym łącznikiem świata mikroorganizmów, roślin i zwierząt, pokazując, że mimo ogromnej różnorodności organizmów wszystkie formy życia opierają się na podobnych podstawach biologicznych. Warsztat pozwoli odkryć, jak bardzo komórki mogą różnić się między sobą pod względem budowy i funkcji. Nie zabraknie obserwacji mikroskopowych, ciekawostek oraz praktycznych aktywności, przybliżających uczestnikom niewidoczny gołym okiem świat biologii.