„Kiedy Turek napoi konia w Wiśle”: Polska–Turcja w perspektywie historycznej i kulturowej

Wystąpienie poświęcone będzie relacjom polsko-tureckim ujmowanym w perspektywie historycznej, kulturowej i symbolicznej. Punktem wyjścia stanie się powiedzenie „Kiedy Turek napoi konia w Wiśle”, obecne w polskiej pamięci historycznej jako znak spotkania dwóch światów – Europy Środkowej i Orientu – oraz wielowiekowych kontaktów między Rzecząpospolitą a Imperium Osmańskim. Turcja zostanie ukazana jako przestrzeń pogranicza – mentalnego, kulturowego i geopolitycznego – pomiędzy Wschodem a Zachodem, tradycją a nowoczesnością. Taka kondycja rodzi specyficzne doświadczenie określane tureckim pojęciem „hüzün”, oznaczającym melancholię wynikającą z poczucia historycznej utraty i cywilizacyjnego rozdarcia. Wystąpienie podejmie także problem uproszczonego postrzegania Turcji przez Zachód, który często redukuje ją do egzotycznego stereotypu. Przywołane zostanie również proroctwo Wernyhory o wyzwoleniu Polski, symbolicznie związane z motywem „tureckich koni pijących wodę z Wisły”. Omówione zostaną także związki językowe i kulturowe między Polską a Turcją, widoczne m.in. w obecności turcyzmów w języku polskim oraz wpływach orientalnych w kulturze sarmackiej. Zakończenie poświęcone będzie postaci Jerzego Franciszka Kulczyckiego i legendzie o sprowadzeniu kawy do Europy po odsieczy wiedeńskiej dokonanej przez Jana III Sobieskiego, a także losom Polaków służących u Sułtana jako świadectwu wielowiekowych relacji obu narodów. Istotnym uzupełnieniem będą sylwetki konwertytów i emigrantów politycznych, takich jak polscy Tatarzy oraz przedstawiciele szlachty i żołnierze Rzeczypospolitej osiadający w Imperium Osmańskim, którzy przyjmowali islam i pełnili funkcje wojskowe oraz dyplomatyczne na dworze sułtańskim, tworząc unikalne biografie „pomiędzy światami”.