Polacy jako potomkowie małp w pamflecie "Orangutan europejski, czyli Polak taki, jaki jest" (1779)

W 1779 roku w Hamburgu ukazała się w języku francuskim broszura pt. Orangutan europejski, czyli Polak taki, jaki jest. Dzieło metodyczne zwieńczone nagrodą w dziedzinie
historii naturalnej; rok później w Berlinie opublikowano jej niemiecki przekład. Oba teksty wydrukowane zostały anonimowo.

Oś wywodu stanowiła teza, zgodnie z którą, Polacy mieli być potomkami małp, które zaledwie kilka stuleci wcześniej upodobniły się fizycznie do człowieka. Choć pamflet wpisywał się w szereg współczesnych tekstów dyskredytujących porządek polityczny i społeczny Rzeczypospolitej oraz przedstawiających jej kulturę jako egzotyczną i obcą europejskim normom, przekraczał on granice, których większość ówczesnych polemistów, nawet w najostrzejszych wystąpieniach, nie była skłonna naruszyć. Autor odmienność Polaków i Litwinów wyjaśniał bowiem nie w kategoriach kulturowych, lecz biologicznych.

Celem poniższych uwag jest prezentacja głównych tez pamfletu oraz polemiki, jaką wywołał, a także osadzenie ich w kontekście osiemnastowiecznych wyobrażeń o barbarzyństwie i naturze człowieka.