Stanisław Staszic (1755 - 1826) – od niego zaczęła się nowoczesna geologia Polski

Urodzony w Pile Stanisław Staszic to postać pod wieloma względami wybitna: jeden z najważniejszych działaczy polskiego oświecenia, polityk, pionier spółdzielczości, oraz przyrodnik - przede wszystkim pionier nowoczesnej geologii. Staszic jest autorem pierwszego opisu geologicznego obszaru Polski i rejonów ją otaczających, zatytułowanego O ziemiorództwie Karpatów i innych gór i równin Polski (1815), któremu towarzyszyła imponująca, pod wieloma względami pionierska na skalę światową, mapa geologiczna zatytułowana Carta geologica totius Poloniae, Moldaviae, Transylvaniae, et partis Hungariae, et Valachiae obejmująca ogromny obszar od Bałtyku po Morze Czarne.

Staszic starał się przybliżyć polskiemu czytelnikowi osiągnięcia światowej geologii, która w pierwszej połowie XIX wieku była jeszcze w powijakach i przechodziła bardzo szybki rozwój, rozwijał polską terminologię geologiczną, publikował swoje prace w Roczniku Towarzystwa Królewskiego Warszawskiego Przyjaciół Nauk. Bardzo ważne dla niego były aspekty stosowane geologii: jako dyrektor generalny Wydziału Przemysłu i Kunsztów Królestwa Kongresowego opracował plan rozbudowy Staropolskiego Okręgu Przemysłowego (Kielce - Końskie - Ostrowiec Świętokrzyski - Starachowice - Skarżysko-Kamienna), duży nacisk kładąc na występowanie złóż surowców niezbędnych do rozwoju przemysłu takich jak rudy metali czy węgiel kamienny.

Stanisław Staszic był również inicjatorem powstania w 1816 roku Szkoły Akademiczno-Górniczej w Kielcach, będącej pierwszą polską uczelnią techniczną. Ściągnął do niej liczne grono specjalistów (geologów, górników, chemików, geodetów) spoza Polski, dzięki czemu do kraju znajdującego się pod rozbiorami napłynęły nowe idee nawiązujące do najnowszych osiągnięć światowych.

Pogrzeb Stanisława Staszica w 1826 roku stał się wielką patriotyczną manifestacją. Staszic spoczął w grobie znajdującym się w kościele Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny na warszawskich Bielanach.