Dla każdego

Skoro patronem tegorocznego festiwalu jest Stanisław Staszic, pionier polskiej geologii, to porozmawiajmy właśnie o niej - ale w sposób wciąż słabo obecny w przestrzeni publicznej. Spotkanie będzie poświęcone geologii mediów. To koncept badacza kultury cyfrowej Jussiego Parikki, akcentujący fakt, że urządzenia komunikacyjne z których korzystamy na co dzień są przedłużeniem Ziemi. Media to bowiem nie tylko informacje, ale też infrastruktura, która wymaga litu, miedzi, koltanu i metali ziem rzadkich. Surowców, których złoża powstawały przez miliony lat i których wydobycie nie pozostaje bez wpływu na środowisko. Ekologiczne myślenie o mediach - konsumujących zasoby mineralne planety, wymagających do działania także energii i wody - to jeden z aspektów, które musimy uwzględniać w rozmowie o technologii.

Podczas wykładu odnosić będziemy się do projektu realizowanego w Centrum Kulturowych Badań Technologii Uniwersytetu SWPS, poświęconego powstającym wokół Warszawy centrom danych. Ich przykład pokazuje sieć uwikłań, w jakich funkcjonują dzisiejsze usługi medialne, dotykając takich kontekstów jak kryzys klimatyczny, ale też ekonomia czy napięcia geopolityczne.

Dlaczego zwierzęta interesują się nowymi rzeczami? Czy szczur, który zagląda do nieznanego zakamarka albo bada zmieniony przedmiot, robi to tylko dlatego, że szuka jedzenia lub
schronienia? A może - podobnie jak ludzie - potrzebuje informacji, stymulacji i poznawania świata?

Badaliśmy, jak zwierzęta reagują na nowość, zmianę i złożoność otoczenia. Szczególnie ważne było dla nas to, aby obserwować szczury w warunkach możliwie mało stresujących. Zamiast zmuszać je do wykonania konkretnego zadania, pozwalaliśmy im swobodnie poznawać specjalnie przygotowane środowisko badawcze. Dopiero po długim okresie oswajania z aparaturą wprowadzaliśmy niewielkie, niegroźne zmiany i sprawdzaliśmy, jak zwierzęta na nie reagują.

Szczury są bardzo wrażliwe na wzrost złożoności środowiska. Kiedy w otoczeniu pojawia się coś nowego, więcej możliwości lub dodatkowa informacja, zwierzęta zwiększają aktywność eksploracyjną. Można powiedzieć, że zaczynają intensywniej „sprawdzać”, co się zmieniło. Co ciekawe, kiedy środowisko staje się uboższe lub mniej złożone, ich reakcja jest słabsza.Wygląda więc na to, że szczury silniej reagują na pojawiające się możliwości niż na ich utratę. 

Ciekawość można ją rozumieć jako aktywne poszukiwanie informacji o świecie. Zachowania eksploracyjne są jednym ze sposobów zaspokajania tej potrzeby poznawczej. Dzięki nim zwierzę dowiaduje się, co znajduje się w otoczeniu, czy coś się zmieniło, gdzie można znaleźć zasoby, a czego lepiej unikać.

Wcześniejsze doświadczenia wpływają na sposób reagowania na nowość. Nieprzewidywalne lub stabilne środowisko rozwojowe może zmieniać późniejsze zachowania zwierząt, na przykład ich gotowość do eksploracji albo ostrożność wobec nowego pokarmu. 

Wykład będzie więc nie tylko opowieścią o szczurach, ale także o tym, jak badać umysł zwierząt. Jeśli chcemy zrozumieć ciekawość, eksplorację i procesy poznawcze zwierząt,
musimy stworzyć im warunki, w których naprawdę mogą pokazać, jak poznają świat. 

Dlaczego jedni dożywają stu lat w dobrej formie, a inni starzeją się znacznie szybciej? Czy długość życia jest zapisana w genach, czy raczej zależy od naszych codziennych wyborów? I czy współczesna nauka naprawdę zbliża się do spowolnienia starzenia?

Wykład „Jak długo może żyć człowiek?” to podróż przez największe tajemnice ludzkiej długowieczności. Od legend o Matuzalemie, przez historie rekordzistów długiego życia, aż po najnowsze odkrycia biologii i medycyny - spróbujemy odpowiedzieć na pytanie, ile naprawdę wynoszą granice ludzkiego życia.

Dowiemy się, co dzieje się w starzejącym się organizmie i dlaczego z wiekiem słabną nasze mięśnie, narządy i zdolności regeneracyjne. Zajrzymy także do wnętrza komórek, by zobaczyć, jaką rolę odgrywają telomery, mitochondria, przewlekły stan zapalny i zmiany epigenetyczne.

Opowiemy również o miejscach na świecie, gdzie ludzie żyją wyjątkowo długo, oraz o tym, co może mieć największe znaczenie dla zdrowej długowieczności: dieta, ruch, relacje społeczne, mikrobiom, a może ograniczenie kalorii. Nie zabraknie też najbardziej intrygujących kierunków badań nad lekami i terapiami, które być może w przyszłości pomogą wydłużyć życie w zdrowiu.

To wykład dla wszystkich, którzy chcą lepiej zrozumieć własne ciało, odkryć, co nauka już wie o starzeniu i zastanowić się, czy sekretem długiego życia jest bardziej nowoczesna technologia, czy jednak codzienny styl życia.

Pracownicy ŚLCJ oprowadzą Państwa po Laboratorium. Będzie można zobaczyć „serce” Laboratorium – czyli cyklotron, oraz usłyszeć o tym jak działa ten akcelerator. Zwiedzić będzie można też halę eksperymentów – czyli miejsce, do którego docierają wiązki ciężkich jonów przyspieszone w cyklotronie i gdzie, wykorzystując różnego rodzaju układy detektorów, prowadzi się badania z fizyki jądrowej (i nie tylko).

Zwiedzanie laboratorium poprzedzone będzie pokazem filmu animowanego "Tajemniczy Świat Jąder Atomowych", który zabierze widza w podróż do mikroświata. Pokaże, jak odkryto istnienie jądra atomowego i jak badamy jego strukturę.

Polska Szkoła Matematyczna, z manifestem Zygmunta Janiszewskiego jako punktem wyjścia i rokiem 1939 jako punktem załamania swej historii w dwudzielstoleciu międzywojennym, stanowi wg. mnie do dziś największy zespołowy sukces nauki uprawianej w Polsce. Był on oparty na kilku czynnikach: (1) uznaniu opieki nad młodymi utalentowanymi ludźmi za kluczowe zadanie i powinność środowiska, (2) akceptacji ambicji jako warunku uczestnictwa w nauce, przy jednoczesnej gotowości do podjęcia konkurencji z innymi w świecie, (3) pracy zespołowej i koncentracji sił na wybranych kierunkach badań i grupach problemów, (4) pewnym wsparciu państwa (np. przy wydawaniu czasopism). Efekty tego sukcesu obejmują zarówno osiągnięcia teoretyczne (o wielu z nich można opowiedzieć w sposób popularny - pokażę przykłady), jak i nowatorskie zastosowania matematyki.

Zamierzam opowiedzieć (bardziej w duchu pozytywistycznym niż romantycznym) o tej pouczającej historii, a także o jej długofalowym, nieoczywistym wpływie na powojenną matematykę uprawianą w Polsce i nie tylko. Będę bronił prostej tezy: co najmniej od 1989 roku Polska jako państwo nie ma spójnej, długofalowej polityki naukowej; tymczasem historia uczy, że mogłaby ją mieć mniejszym kosztem, niż się wydaje. Na braku tej polityki tracimy wszyscy, m.in. eksportując naukowe talenty za darmo w świat.

Aby niewielki błąd nie doprowadził do kosztownych konsekwencji.

W codziennym życiu i działalności zawodowej podejmujemy dziesiątki decyzji, które mogą wywoływać skutki prawne. Często nie zdając sobie z tego sprawy, że podpisanie umowy, publikacja treści w internecie, zakup nieruchomości, prowadzenie działalności gospodarczej, zatrudnienie pracownika czy zawarcie porozumienia biznesowego to tylko niektóre z tych sytuacji.

W oparciu o praktyczne przykłady omówione zostaną najczęstsze błędy prowadzące do sporów i problemów prawnych, a także sposoby ich unikania. Uczestnicy poznają również znaczenie właściwego przygotowania dokumentów, świadomego zawierania umów oraz odpowiedzialnego korzystania z nowych technologii i narzędzi cyfrowych. 

Podczas wykładu uczestnicy dowiedzą się, na czym polega misja radcy prawnego, jakie obowiązki wynikają z wykonywania zawodu zaufania publicznego oraz w jaki sposób radca prawny wspiera klientów w identyfikowaniu i ograniczaniu ryzyk prawnych. 

Spotkanie będzie okazją do lepszego poznania zawodu radcy prawnego i zrozumienia, że skuteczna ochrona interesów rozpoczyna się nie wtedy, gdy problem już powstał, lecz znacznie wcześniej, na etapie jego przewidywania i zapobiegania.

Wydarzenie rozpocznie się prezentacją najważniejszych wyników raportu „Stan polaryzacji 2026” – ogólnopolskiego badania dotyczącego polaryzacji społecznej w Polsce. To pierwsze tak kompleksowe opracowanie tego zjawiska, obejmujące trzy kluczowe wymiary polaryzacji:

• polaryzację ideologiczną – różnice w poglądach Polek i Polaków na najważniejsze aktualne kwestie społeczno-polityczne,
• polaryzację afektywną – na ile różnice światopoglądowe przekładają się na niechęć i wrogość wobec osób myślących inaczej,
• polaryzację odczuwaną – jak postrzegamy podziały w naszym społeczeństwie i ich wpływ na codzienne życie.

Badanie zostało opracowane przez interdyscyplinarny zespół badawczy reprezentujący psychologię społeczną, socjologię i politologię, i jest wynikiem współpracy Fundacji Nowej Wspólnoty (organizacji pozarządowej, której misją jest łagodzenie podziałów społecznych w Polsce) oraz Uniwersytetu SWPS.

Po prezentacji raportu odbędzie się otwarta dyskusja z udziałem autorek i autorów badania. Publiczność będzie miała możliwość zadawania pytań oraz wspólnej rozmowy o wynikach raportu i stanie polaryzacji w Polsce.

W panelu dyskusyjnym udział wezmą:

• Olga Białobrzeska (Uniwersytet SWPS),
• Marta Żerkowska-Balas (Uniwersytet SWPS),
• Witold Chorąży (Uniwersytet Warszawski),
• Wawrzyniec Smoczyński (Fundacja Nowej Wspólnoty).

Brainrot to określenie oznaczające internetowe treści, które są tworzone bez istotnego celu, niemające większego znaczenia i sensu. To jak śmieciowe jedzenie, którym karmią się użytkownicy portali społecznościowych, nie zdając sobie sprawy z tego, jaki to ma wpływ na ich kondycję psychiczną i fizyczną oraz na ich funkcjonowanie w społeczeństwie.

Serial „Dojrzewanie” spowodował w ubiegłym roku poważną dyskusję na temat wpływu świata cyfrowego na młodzież, raport „Internet dzieci” Instytutu Cyfrowego Obywatelstwa w Polsce dostarczył zaś twarde dane. Pojawiła się też popularnonaukowa książka Jonathana Haidta „Niespokojne pokolenie”. Są już też dostępne badania, które mówią o negatywnych skutkach zbyt długiego i intensywnego przebywania w sieci dorosłych. Oraz o tym, jak łatwo za ich pomocą dezinformować, oszukiwać i prowokować do zachowań w „realu” nieakceptowalnych.

Jaki obraz siebie samych i rzeczywistości widzą bywalcy social mediów? Czy do umieszczanych tam treści rzeczywiście pasuje jedynie slangowe określenie „gnicie mózgu”? A może jednak niosą jakąś wiedzę?

O tym m.in. rozmawiać będziemy z zaproszonymi naukowcami. Zapytamy ich także, co sądzą o obecności instytucji naukowych i badaczy w portalach społecznościowych, np. na TikToku. Czy ona może coś wnieść lub zmienić?

Pracownicy ŚLCJ oprowadzą Państwa po Laboratorium. Będzie można zobaczyć „serce” Laboratorium – czyli cyklotron, oraz usłyszeć o tym jak działa ten akcelerator. Zwiedzić będzie można też halę eksperymentów – czyli miejsce, do którego docierają wiązki ciężkich jonów przyspieszone w cyklotronie i gdzie, wykorzystując różnego rodzaju układy detektorów, prowadzi się badania z fizyki jądrowej (i nie tylko).

Zwiedzanie laboratorium poprzedzone będzie pokazem filmu animowanego "Tajemniczy Świat Jąder Atomowych", który zabierze widza w podróż do mikroświata. Pokaże, jak odkryto istnienie jądra atomowego i jak badamy jego strukturę.

Polskie Towarzystwo Miłośników Astronomii oddział w Warszawie zorganizuje obserwację nieba przy użyciu własnych teleskopów. W razie niepogody uczestnicy wydarzenia wezmą udział w wykładzie na temat astrofotografii oraz tajemnic układu słonecznego. Wykład będzie ilustrowany zdjęciami głębokiego nieba oraz planet wykonanych przez członków PTMA i prezentowanych we Fromborku z okazji 550 rocznicy urodzin Mikołaja Kopernika.

W dobie powszechnej cyfryzacji, nauka języka obcego przestała być kojarzona wyłącznie z podręcznikiem i klasą. Tradycyjne metody ustępują miejsca nowoczesnemu podejściu, w
którym smartfony, tablety i sztuczna inteligencja stają się codziennymi towarzyszami uczących się. Ale czy samo posiadanie aplikacji takich jak Duolingo gwarantuje sukces?
Podczas prelekcji udowodnimy, że technologia to dopiero połowa drogi, gdyż kluczem do biegłości językowej są odpowiednio dobrane strategie uczenia się.

W trakcie spotkania przyjrzymy się ewolucji strategii językowych: od klasycznych technik zapamiętywania, po współczesne modele strategicznej samoregulacji. Omówimy, jak środowisko cyfrowe modyfikuje ludzkie procesy poznawcze i dlaczego we współczesnym świecie uczeń staje się „architektem” własnego procesu kształcenia. W świecie, gdzie każda
aplikacja walczy o naszą uwagę powiadomieniami, kluczową strategią staje się zarządzanie uwagą. Porozmawiamy o tym, jak przestać „skakać” między bodźcami i jak świadomie
dawkować technologię, by służyła ona realnemu przyswajaniu wiedzy.

Główne punkty spotkania:
1. Od „dobrego ucznia” do świadomego studenta: Jak badania sprzed 50 lat pomagają nam dzisiaj efektywniej korzystać z sieci? Co to znaczy być „dobrym uczniem”?
2. Smartfon w nauczaniu języków obcych: Jak wykorzystać mobilność do tzw. microlearningu, czyli nauki w „martwym czasie”?
3. Psychologia aplikacji mobilnych: Co sprawia, że Duolingo angażuje? Przeanalizujemy mechanizmy gamifikacji oraz ich wpływ na redukcję lęku językowego.
4. Pułapki cyfrowego świata: Porozmawiamy o ryzyku przeciążenia informacyjnego oraz o tym, jak odróżnić rzeczywisty postęp od iluzji nauki.
5. Autonomia uczenia się i AI: Jak świadomie zarządzać własną nauką, korzystając z personalizacji i natychmiastowej informacji zwrotnej oferowanej przez algorytmy sztucznej inteligencji.

Prelekcja oparta jest na współczesnych badaniach glottodydaktycznych i psychologii edukacyjnej. Wydarzenie ma na celu przekazanie wiedzy teoretycznej oraz przedstawienie
konkretnych narzędzi, które ułatwiają efektywne uczenie się przez całe życie w stale zmieniającym się świecie technologii.

Znajomość struktury przestrzennej białek pozwala zrozumieć procesy biologiczne, na najbardziej podstawowym, atomowym poziomie: sposób w jaki przebiegają reakcje katalizowane przez enzymy; sposób w jaki białka oddziałują z innymi białkami i małymi cząsteczkami; itp. Znajomość struktury, miejsc aktywnych lub wiążących w białkach, pozwala na zrozumienie ich specyficzności substratowej i zaprojektowanie cząsteczek lepiej z nimi oddziałujących, np. potencjalnych leków. W krystalografii rentgenowskiej białek największym wyzwaniem jest pierwszy etap na drodze do uzyskania struktury, czyli otrzymanie dobrze rozpraszającego kryształu białka, co będzie tematem poniższych ćwiczeń.

Na ile świat roślin przedstawiony w opowiadaniach A. Sapkowskiego odpowiada realnym warunkom przyrodniczym panującym w średniowiecznej Europie? Czy wiedźmińskie eliksiry są dla ludzi? Co jadali Geralt i Jaskier? Jak pachniały Yennefer i Essi? Odpowiedzi na wszystkie te pytania udzielimy prowadząc detektywistyczne dochodzenie w oparciu o wiedzę na temat biologicznych własności poszczególnych roślin i historii ich obecności w Europie.

Poza aspektami kulturalno-historycznymi, w czasie wykładu pochylimy się również nad przedstawieniami roślin w grze RPG. Zastanowimy się, czy na podstawie gry można uczyć się biologii? Czy w grafice polskiej gry Wiedźmin 3 odzwierciedlono warunki przyrodnicze panujące w realnym świecie, czy raczej jest to dzieło całkowicie fikcyjne? Ocenimy realizm obecnych w Wiedzminie 3 modeli roślin i odpowiadających im ilustracji. Prześledzimy techniki, którymi mogli posługiwać się twórcy gry przy generowaniu niektórych motywów roślinnych. Przeanalizujemy również środowiska i wybrane krajobrazy lokacji w grze – sprawdzimy przystosowania i wymagania ekologiczne roślin, czy na przykład porównamy ich porę kwitnienia. Wykładowi towarzyszyć będzie wystawa okazów zielnikowych omawianych gatunków roślin, by móc na żywo się przekonać jak wyglądają! Słuchacze będą mogli także poznać zapach perfum, którymi skrapiały się ukochane kobiety Geralta.

Neuroróżnorodność to idea, że ludzkie mózgi nie działają według jednego „właściwego” wzorca. Różnimy się sposobem myślenia, odczuwania i reagowania na świat – i te różnice są naturalną częścią populacji. W tym wykładzie zaglądamy do mózgu z perspektywy naukowca, żeby zrozumieć, skąd biorą się te różnice, ze szczególnym uwzględnieniem autyzmu. Dlaczego jedni z nas podskakują na dźwięk upadającej łyżki, a inni nawet tego nie zauważają? Co sprawia, że światło jarzeniówki może być dla kogoś fizycznie bolesne? Opowiemy o tym, jak działają układy sensoryczne i co dzieje się w mózgu, gdy są one bardziej czułe, mniej filtrowane lub inaczej zorganizowane. Wyjaśnimy, czym jest przebodźcowanie i dlaczego nie wynika z „nadwrażliwości charakteru”, lecz z bardzo konkretnych mechanizmów neurobiologicznych.

Wykład omawia aktualną wiedzę o biologicznych podstawach różnic sensorycznych – od funkcjonowania obwodów hamujących i pobudzających, przez rolę neuromodulatorów, po zmiany w organizacji sieci mózgowych. Wykład pokaże też, jak geny i środowisko współpracują ze sobą (GxE), tworząc unikalne ścieżki rozwojowe. Nie istnieje jeden „gen autyzmu” ani jeden czynnik ryzyka – to raczej sieć drobnych wpływów, które wchodzą w dynamiczne interakcje z doświadczeniem, stresem prenatalnym, środowiskiem społecznym i wczesnym rozwojem, i razem kształtują sposób działania mózgu.

A skąd to wszystko wiemy? Tu wchodzą modele zwierzęce. Choć żaden szczur nie ma "autyzmu”, to dzięki precyzyjnym manipulacjom genetycznym i kontrolowanym warunkom możemy badać mechanizmy, których nie da się obserwować u ludzi. Modele te pozwalają śledzić, jak zmienia się komunikacja między neuronami, jak mózg reaguje na bodźce i jak rozwijają się zachowania społeczne.

Całość prowadzi do kluczowego pytania: po co to badamy? Nie po to, by kogokolwiek „naprawiać”, lecz by lepiej rozumieć różnorodność ludzkich mózgów, tworzyć bardziej przyjazne środowiska i wspierać osoby, których sposób odbierania świata różni się od większości.

Zapraszamy osoby w spektrum autyzmu, ich bliskich oraz wszystkich zainteresowanych tematem. Zachęcamy do rozmowy, zadawania pytań i dzielenia się doświadczeniami – zarówno trudnościami, jak i sukcesami. To przestrzeń, w której nauka spotyka się z codziennością, a różnorodność sposobów myślenia jest wartością.

Strach jako jedno z kluczowych doświadczeń społecznych Polski lat 60. i 70., prowadzące od pamięci stalinizmu po narodziny opozycji demokratycznej i rewolucję Solidarności. Punktem wyjścia jest przełom 1956 roku, który osłabił terror, ale nie usunął lęku. Społeczeństwo pozostawało psychicznie obciążone wojną, stalinizmem i autorytaryzmem Gomułki. Strach ujawniał się nie tylko w represjach, lecz także w codziennych nawykach: ściszaniu głosu, rozmowach „na boku”, autocenzurze i unikaniu publicznej krytyki władzy. Po 1956 roku nadzieja na zmianę stopniowo gasła. Zamknięcie „Po prostu”, zaostrzenie cenzury, los rewolucji węgierskiej i przekonanie, że „Zachód się nie ruszy”, utrwalały pesymizm oraz kulturę milczenia.

W latach 70., za Gierka, poziom strachu był mniejszy niż wcześniej: poprawiły się warunki życia, władza przyjęła bardziej miękki styl, a represje nie miały skali znanej z innych krajów bloku wschodniego. Mimo to lęk nadal kształtował postawy. Większość obywateli wybierała konformizm, bo wiedziała, że sprzeciw może oznaczać utratę pracy, awansu, premii, paszportu czy szans edukacyjnych dla dzieci. Szczególne znaczenie miały wydarzenia Czerwca 1976 roku. Represje wobec robotników Radomia, Ursusa i Płocka — zwolnienia, kary, pobicia i „ścieżki zdrowia” — miały nie tylko ukarać uczestników protestów, lecz także odstraszyć resztę społeczeństwa. Władza świadomie zarządzała strachem, stosując jawne sankcje wobec robotników i „ciche represje” wobec opozycji.

Komitet Obrony Robotników stał się przykładem odwagi, ale zarazem został otoczony barierą lęku: podsłuchami, prowokacjami, nękaniem, zatrzymaniami i przemocą. Celem było odizolowanie KOR od społeczeństwa i pokazanie, że działalność opozycyjna wiąże się z wysokimi kosztami.

Strach nie działał jednakowo na wszystkich. Był silniejszy u osób zależnych od państwowego systemu i obciążonych pamięcią wcześniejszych represji, słabszy zaś u części robotników, młodzieży oraz środowisk opozycyjnych. Właśnie te grupy stopniowo przełamywały mechanizm „strachu na zapas”. Istotna była także sieć solidarności: wspólnota zmniejszała poczucie samotności, a więc i lęk. KOR pokazał, że można działać jawnie mimo represji. Kulminacją wywodu jest pytanie, jak mimo powszechnego konformizmu doszło do strajków 1980 roku. Odpowiedź brzmi: strach nie zniknął, ale jego siła osłabła. Odwaga przestała być wyłącznym luksusem jednostek, a zaczęła stawać się doświadczeniem zbiorowym.

Spotkanie ma na celu pokazanie uczestnikom jak zorganizowane jest nowoczesne laboratorium badawcze oraz uświadomienie jak dokładnie wygląda ścieżka od sekwencji DNA (genu) do badań na białkach. Grupa Biologii Strukturalnej zainteresowana jest tym w jaki sposób aminokwasy budujące białka ułożone są w przestrzeni (struktura), co bezpośrednio przekłada się na pełnione przez nie funkcje. Poznanie struktury, a co za tym idzie funkcji biomolekuły, jest zazwyczaj pierwszym krokiem w opracowywaniu nowych leków.

Iskra laserowa powstaje w wyniku oddziaływania impulsu laserowego, o dużej gęstości mocy, z gazami, w najprostszym przypadku z powietrzem pod ciśnieniem atmosferycznym. Jest to zjawisko podobne do wyładowania atmosferycznego, gdzie powstaje plazma o temperaturze kilkudziesięciu do kilkuset stopni kelvina. Towarzyszy temu silny błysk oraz efekt akustyczny. Efekt ten jest zależny min. od energii impulsu laserowego.

W ramach pokazu iskra laserowa zostanie wytworzona, z zastosowaniem systemu laserowego Nd:YAG, o różnych wartościach energii. Można będzie samodzielnie wykonać fotografie z zastosowaniem odpowiedniej kamery oraz różnych filtrów, przepuszczających określone zakresy promieniowania widzialnego czy podczerwonego. Można też będzie samodzielnie dokonać pomiaru czasu trwania impulsu promieniowania plazmy.

Urodzony w Pile Stanisław Staszic to postać pod wieloma względami wybitna: jeden z najważniejszych działaczy polskiego oświecenia, polityk, pionier spółdzielczości, oraz przyrodnik - przede wszystkim pionier nowoczesnej geologii. Staszic jest autorem pierwszego opisu geologicznego obszaru Polski i rejonów ją otaczających, zatytułowanego O ziemiorództwie Karpatów i innych gór i równin Polski (1815), któremu towarzyszyła imponująca, pod wieloma względami pionierska na skalę światową, mapa geologiczna zatytułowana Carta geologica totius Poloniae, Moldaviae, Transylvaniae, et partis Hungariae, et Valachiae obejmująca ogromny obszar od Bałtyku po Morze Czarne.

Staszic starał się przybliżyć polskiemu czytelnikowi osiągnięcia światowej geologii, która w pierwszej połowie XIX wieku była jeszcze w powijakach i przechodziła bardzo szybki rozwój, rozwijał polską terminologię geologiczną, publikował swoje prace w Roczniku Towarzystwa Królewskiego Warszawskiego Przyjaciół Nauk. Bardzo ważne dla niego były aspekty stosowane geologii: jako dyrektor generalny Wydziału Przemysłu i Kunsztów Królestwa Kongresowego opracował plan rozbudowy Staropolskiego Okręgu Przemysłowego (Kielce - Końskie - Ostrowiec Świętokrzyski - Starachowice - Skarżysko-Kamienna), duży nacisk kładąc na występowanie złóż surowców niezbędnych do rozwoju przemysłu takich jak rudy metali czy węgiel kamienny.

Stanisław Staszic był również inicjatorem powstania w 1816 roku Szkoły Akademiczno-Górniczej w Kielcach, będącej pierwszą polską uczelnią techniczną. Ściągnął do niej liczne grono specjalistów (geologów, górników, chemików, geodetów) spoza Polski, dzięki czemu do kraju znajdującego się pod rozbiorami napłynęły nowe idee nawiązujące do najnowszych osiągnięć światowych.

Pogrzeb Stanisława Staszica w 1826 roku stał się wielką patriotyczną manifestacją. Staszic spoczął w grobie znajdującym się w kościele Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny na warszawskich Bielanach.

Człowiek potrafi oglądać świat wyłącznie w pewnym wąskim obszarze widma fal optycznych (tzw. pasmo widzialne). Nie oznacza to, że poza tym obszarem nie ma światła i panuje ciemność. Wręcz przeciwnie – pewne rzeczy, których nie sposób dostrzec okiem, a więc w paśmie widzialnym, są dostrzegalne w innych częściach widma fal optycznych.

Przykładem bardzo interesującego obszaru widmowego jest podczerwień, która umożliwia na przykład dostrzeżenie ciepła ludzkiego ciała. Ciało ludzkie zachowuje się trochę jak latarnia świecąca właśnie w podczerwieni. Można zatem w paśmie podczerwieni wykrywać obecność osób, zwierząt, mimo totalnej ciemności. Przydaje się to na przykład w działaniach wojskowych, ale również w akcjach poszukiwawczych, czy nawet w nowoczesnych systemach samochodowych, które umożliwiają kierowcy w nocy, wczesne zauważenie zwierzyny zbliżającej się do drogi.

O takich i innych zastosowaniach podczerwieni dowiecie się w czasie spotkania, gdzie również uruchomione zostaną konkretne urządzenia obrazujące, w tym niezwykłym zakresie fal optycznych.

Człowiek potrafi oglądać świat wyłącznie w pewnym wąskim obszarze widma fal optycznych (tzw. pasmo widzialne). Nie oznacza to, że poza tym obszarem nie ma światła i panuje ciemność. Wręcz przeciwnie – pewne rzeczy, których nie sposób dostrzec okiem, a więc w paśmie widzialnym, są dostrzegalne w innych częściach widma fal optycznych.

Przykładem bardzo interesującego obszaru widmowego jest podczerwień, która umożliwia na przykład dostrzeżenie ciepła ludzkiego ciała. Ciało ludzkie zachowuje się trochę jak latarnia świecąca właśnie w podczerwieni. Można zatem w paśmie podczerwieni wykrywać obecność osób, zwierząt, mimo totalnej ciemności. Przydaje się to na przykład w działaniach wojskowych, ale również w akcjach poszukiwawczych, czy nawet w nowoczesnych systemach samochodowych, które umożliwiają kierowcy w nocy, wczesne zauważenie zwierzyny zbliżającej się do drogi.

O takich i innych zastosowaniach podczerwieni dowiecie się w czasie spotkania, gdzie również uruchomione zostaną konkretne urządzenia obrazujące, w tym niezwykłym zakresie fal optycznych.

Bóstwa wioskowe w Tamilnadu stanowią istotny element lokalnej religijności, różniący się od klasycznych nurtów hinduizmu skoncentrowanych na uniwersalnych bóstwach, takich jak Śiwa czy Wisznu. Ich znaczenie nie opiera się na tekstach kanonicznych, lecz na praktyce wspólnotowej, pamięci zbiorowej i codziennym doświadczeniu mieszkańców. Funkcjonują przede wszystkim jako opiekunowie konkretnych wsi (kāval taivam), strzegąc ich granic i zapewniając bezpieczeństwo. Ich miejsca kultu – często skromne kapliczki, święte drzewa lub obrzeża osad – podkreślają ich rolę strażników przestrzeni pomiędzy tym, co znane, a tym, co obce.

Jednym z najbardziej charakterystycznych bóstw jest Ajjanar, przedstawiany jako wojownik na koniu, otoczony glinianymi figurami strażników składanymi przez wiernych. Symbolizuje on aktywną ochronę wsi, patrolując jej granice i odpędzając zagrożenia. Z kolei Marijamman reprezentuje sferę zdrowia i chorób. Jej kult nasila się szczególnie w czasie epidemii, a sama bogini ma ambiwalentny charakter – może zarówno zsyłać choroby, jak i je leczyć.

Rytuały związane z bóstwami wioskowymi są intensywne i często fizycznie wymagające. Obejmują ofiary ze zwierząt, praktyki nakłuwania ciała czy transowe doświadczenia uczestników. Nie są one postrzegane jako akty przemocy wobec siebie, lecz jako formy spełniania ślubów, wyrazy wdzięczności lub sposoby komunikacji z bóstwem. Ciało staje się tu medium religijnego doświadczenia, a ból – narzędziem kontaktu z sacrum.

Praktyki te mają wymiar wspólnotowy i publiczny, angażując całą społeczność. Szczególną rolę odgrywają osoby pełniące funkcję medium, przekazujące wolę bóstwa i interpretujące problemy grupy. Kult bóstw odzwierciedla także lokalne struktury społeczne, w tym podziały kastowe, ale jednocześnie może integrować wspólnotę poprzez wspólne rytuały i święta.

Współczesne procesy, takie jak urbanizacja i globalizacja, wpływają na transformację tych praktyk, przenosząc je do miast i nadając im nowe formy. Mimo zmian, bóstwa wioskowe pozostają żywym i elastycznym elementem hinduizmu, ukazując jego różnorodność oraz zdolność do adaptacji w zmieniającym się świecie.

Na co dzień często słyszymy, że hodowla bydła przyczynia się do zmian klimatycznych, a jedząc produkty odzwierzęce, dokładamy cegiełkę do globalnego ocieplenia. Ale ile w tym stwierdzeniu jest prawdy, a ile uproszczenia? Czy rzeczywiście krowy mają negatywny wpływ na klimat – i jeśli tak, to czy możemy temu przeciwdziałać?

Podczas spotkania spróbujemy spojrzeć na krowy z nowej perspektywy: nie tylko jako źródło emisji metanu, ale również jako ważny element ekologicznych systemów rolniczych. Zastanowimy się, jak działa organizm przeżuwacza i dlaczego bydło odgrywa istotną rolę w zachowaniu bioróżnorodności. Odpowiemy też na pytanie, dlaczego krowy są hodowane w rejonach półpustynnych i czy możliwy jest świat, w którym zupełnie zrezygnujemy z ich obecności.

To okazja, by oddzielić fakty od mitów i lepiej zrozumieć złożoną relację między zwierzętami gospodarskimi, środowiskiem i człowiekiem. Dołącz do nas i przekonaj się, jak wiele zależy od... krowy!

The ancient Egyptian hieroglyphic system emerged as a part of a long tradition of image use (graphic communication) in the Nile Valley. The images most often found on objects like pottery, cosmetique palettes, combs, knives etc were a functional part of these objects that themselves were pragmatic constituents of tombs and chapels. They fulfilled ritual purposes of communication between the divine and society and were only meaningful in their contexts.

This practical approach to images and decorated objects formed the background to the earliest writing and it is the most significant way in which it differs from the modern understanding of 'art'. Early writing by no means had a central role in society as it has today but it was just another element of expressing meaning in a graphic form. Its close relation to images was not only underlined by the fact that its signs show objects of the world but also that it appears in a complementary function to other images.

The presentation will show the relations between the hieroglyphic system and images and their pragmatic understanding in ancient Egyptian society.

W trakcie prelekcji będzie można posłuchać o tym:

1. jak mózg jest zbudowany,

2. gdzie są w mózgu obszary istotne dla takich funkcji jak czucie ciała, ruch, widzenie, mowa, uwaga, myślenie, liczenie;

3. co się dzieje, gdy mózg choruje albo jakaś część jest uszkodzona;

4. czy mózg się starzeje,

5. jak można dbać o mózg.