Wykład

Mastaba Faraona to tajemniczy grobowiec, który znajduje się w południowej części Sakkary, ok. 25 km na południe od Kairu w Egipcie. Zbudował go faraon o imieniu Szepseskaf (ok. 2500 p. n.e.), ostatni władca epoki budowniczych wielkich piramid. Jego przodkowie to słynni faraonowie IV dynastii: Cheops (Chufu), Chefren (Chafre) oraz Mykerinosa (Menkaure). To właśnie ich grobowce są jedynym z siedmiu cudów świata starożytnego, jaki przetrwał do naszych czasów. Bo jak mawia stare arabskie przysłowie ludzie lękają się czasu, a czas boi się piramid!

Jednak Szepseskafa w przeciwieństwie do swoich wielkich przodków nie wzniósł swego grobowca w Gizie, lecz w Sakkarze, i nie była to piramida, lecz mastaba (po arabsku ława), rodzaj grobowca zarezerwowany podówczas dla dostojników, nie dla władców.

Czy zrobił tak dlatego, że nie było już miejsca Gizie na jego grobowiec, czy może dlatego, że chciał się uwolnić od stale rosnącego w siłę kleru boga słońca Ra? Czy w istocie za boskiego patrona wybrał Ptaha - głównego boga ówczesnej stolicy Egiptu – Memfis, które znajdowało się dokładnie naprzeciwko Sakkary? Te i inne pytania nurtują naukowców od wielu lat. Również sam grobowiec nigdy nie został dokładnie przebadany.

Szepseskaf rozpoczął budowę grobowca w pierwszym roku panowania, lecz nigdy jej nie ukończył, gdyż jego panowanie trwało prawdopodobnie zaledwie kilka lat. Jedne źródła podają, iż 4, inne, iż 7.

Niemniej, w ciągu tak krótkiego czasu udało mu się wznieść ogromną kamienną mastabę (w chwili obecnej ok. 100 m x 75 x 19 m), której budowę ukończyli jego następcy. Kim byli i dlaczego to zrobili – pozostaje również zagadką.

Od 2024 roku Mastaba Faraona jest badana przez polsko-egipską misję archeologiczną prowadzoną przez Instytut Kultur Śródziemnomorskich i Orientalnych PAN i Ministerstwo Turystyki i Starożytności Arabskiej Republiki Egiptu. Już pierwsze sezony przyniosły wiele nowych danych na temat historii tego grobowca.

Współczesna chemia coraz częściej opiera się na komputerowym modelowaniu świata atomów i cząsteczek. Dzięki dynamicznemu rozwojowi metod obliczeniowych możliwe staje się dziś przewidywanie wyników eksperymentów jeszcze przed ich przeprowadzeniem w laboratorium. Tego rodzaju podejście pozwala nie tylko lepiej rozumieć naturę materii, lecz także projektować nowe związki chemiczne, materiały i procesy technologiczne. Aby jednak komputerowy obraz rzeczywistości był możliwie wierny światu fizycznemu, konieczne jest stosowanie szeregu postulatów, modeli, zasad oraz przybliżeń, które stanowią fundament współczesnej chemii kwantowej i obliczeniowej.

Punktem wyjścia wykładu będą rozważania nad budową atomu oraz krytyczne spojrzenie na uproszczone modele i intuicyjne wyobrażenia, które często wynosimy ze szkolnej edukacji. Spróbujemy odpowiedzieć na pytanie, dlaczego klasyczne obrazy elektronów krążących wokół jądra są jedynie wygodnym przybliżeniem i w jaki sposób mechanika kwantowa zmienia nasze rozumienie mikroświata. Następnie wkroczymy w obszar chemii kwantowej, poznając jej najważniejsze postulaty oraz podstawowe pojęcia wykorzystywane do opisu atomów i cząsteczek.

W dalszej części wykładu poruszony zostanie problem ścisłych rozwiązań równań opisujących układy wielocząstkowe. Zobaczymy, dlaczego dokładne rozwiązanie takich problemów jest w praktyce niemal niemożliwe oraz jakie strategie pozwalają skutecznie przybliżać się do poprawnych wyników. Omówione zostaną najważniejsze rodzaje przybliżeń i ich znaczenie dla współczesnych badań chemicznych.

Na zakończenie odbędziemy podróż po podstawowych metodach chemii obliczeniowej wykorzystywanych we współczesnej nauce. Poznamy najprostsze praktyczne narzędzia służące do modelowania struktury i właściwości cząsteczek oraz zobaczymy, w jaki sposób teoria i obliczenia komputerowe wspierają dziś pracę chemików w laboratoriach badawczych.

W okresie ostatniego zlodowacenia, przez ponad 100 tysięcy lat, w Europie panowały warunki diametralnie różne od współczesnych. Przez większość czasu dużą jej część zajmowała sucha, bezdrzewna tundra zamieszkiwana przez gatunki przystosowane do takiego środowiska - większe, takie jak mamuty, hieny jaskiniowe czy nosorożce włochate oraz mniejsze, na przykład norniki wąskogłowe lub obrożniki tundrowe. O ich historii możemy dowiedzieć się z kości odnajdowanych przez paleontologów, a jeszcze więcej, badając DNA zachowane w tych kościach. Badania kopalnego DNA, czyli DNA odczytanego z kości dawno nieżyjących organizmów, w ciągu ostatnich 20 lat zrewolucjonizowały naszą wiedzę o gatunkach żyjących w epoce lodowcowej, ich pochodzeniu, migracjach i reakcjach na dawne zmiany klimatu. Tak więc, jeżeli jesteście ciekawi, dokąd chadzały mamuty, czy hieny jaskiniowe znały swoich afrykańskich krewnych lub czy obrożniki emigrowały z Europy – zapytajcie genetyka!

Coraz więcej osób dobrowolnie rezygnuje, z niektórych technologicznych wygód: usuwa media społecznościowe, wraca do telefonów bez Internetu, wyłącza aplikacje albo celowo znika z sieci na całe dni. Dlaczego ludzie odłączają się od technologii w świecie, który oczekuje stałej dostępności?

W czasie wykładu opowiem o wynikach własnych badań dotyczących świadomego ograniczania technologii i pokażę, że bycie offline przestaje być ekscentrycznym gestem, a staje się sposobem radzenia sobie z przebodźcowaniem i próbą odzyskania kontroli nad własnym życiem.

Serdecznie zapraszam na nasze spotkanie.

Zapraszamy na wyjątkowe popołudnie w ramach Festiwalu Nauki w Warszawie – spotkanie z laureatem Nagrody Nobla Barrym Barishem, pionierem odkrycia fal grawitacyjnych. W swoim wykładzie „Badanie niewidzialnego wszechświata” prof. Barish opowie, jak współczesna fizyka pozwala nam wsłuchiwać się w ciche szepty niewidzialnego kosmosu – od fal w czasoprzestrzeni po tajemnice ciemnej materii. 

Wystąpienie (ok. 20-30 min) będzie tłumaczone na język polski, a po nim odbędzie się moderowana dyskusja o najnowszych osiągnięciach współczesnej fizyki. Przewidujemy możliwość zadawania pytań przez publiczność. 

Dyskusję poprowadzi prof. Leszek Roszkowski, wybitny fizyk teoretyczny i światowej klasy ekspert w dziedzinie badań nad ciemną materią. Profesor jest założycielem Astrocent – Centrum Naukowo-Technologicznego Astrofizyki Cząstek, które niedawno uzyskało status Międzynarodowego Instytutu Astrofizyki Cząstek Polskiej Akademii Nauk.

Wyrusz w fascynującą podróż po niewidzialnym wszechświecie w towarzystwie laureata Nagrody Nobla!
 

Profesor Barry Barish (ur. 27 stycznia 1936 r. w Omaha w stanie Nebraska w USA) jest amerykańskim fizykiem, który otrzymał w 2017 r. Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki za rewolucyjne odkrycie fal grawitacyjnych oraz konstrukcję wykrywającego ich detektora LIGO. Nagrodę podzielił z amerykańskimi fizykami Rainerem Weissem i Kipem S. Thornem.

Profesor Leszek Roszkowski jest cenionym fizykiem teoretycznym, specjalizującym się w fizyce cząstek elementarnych, astrofizyce, kosmologii i ciemnej materii. Po latach pracy badawczej w CERN oraz na uniwersytetach w Stanach Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii powrócił do Polski w 2011 roku. Od 2018 roku pełni funkcję dyrektora Astrocent – Centrum Naukowo-Technologicznego Astrofizyki Cząstek, które w 2026 roku zostało przekształcone w Międzynarodowy Instytut Astrofizyki Cząstek Polskiej Akademii Nauk (w skrócie: Instytut Astrocent).

Wiele składników żywności zawiera substancje biologicznie czynne, które mogą wpływać na działanie układu nerwowego: pobudzenie, nastrój, przyjemność, uwagę, czy apetyt. Substancje takie czasem działają pojedynczo, a czasem dopiero w odpowiednich połączeniach - być może właśnie dlatego Aztekowie pili kakao z chilli i wanilią.

Podczas wykładu spojrzymy na wybrane składniki pokarmowe (przede wszystkim przyprawy korzenne) oczami neurobiologa. Sprawdzimy, czy galangal może działać jak amfetamina, skąd pomysł, że "wegański boczek" może poprawiać nastrój i czy można uzależnić się od sera.

Te kuchenne rozważania pomogą nam zrozumieć, jak działa nasz mózg: czym są neuroprzekaźniki, jak komórki nerwowe porozumiewają się ze sobą i dlaczego ta komunikacja jest tak precyzyjna. Nie mielibyśmy tej wiedzy, gdyby nie jeden krnąbrny Hiszpan, którego ojciec zabierał na karne spacery po cmentarzu i pewien Austriak, który nie mógł spać po nocach. Bo wiedza naukowa czasami pojawia się w bardzo nieoczekiwanych okolicznościach.

Zabawa w układanie na różne sposoby figur z kostek domina (czyli prostokątów 1x2) może być zaskakująco głęboka matematycznie. Przekonamy się, że czasem proste zliczanie może przerodzić się w nieoczywisty dowód.

Odkryj Faraonów znad Wisły podczas Festiwalu Nauki!

Wystawę przygotowali pracownicy Instytutu Kultur Śródziemnomorskich i Orientalnych PAN: mgr Małgorzata Radomska oraz mgr Piotr Sójka. 

Prof. Leszek Zinkow opowie, jak motywy starożytnego Egiptu przenikały do polskiej sztuki od XIX wieku do dziś i jak architektura, malarstwo, rzeźba, moda, design i popkultura tworzą niezwykły dialog z cywilizacją faraonów, odsłaniając bogactwo inspiracji, symboli i znaczeń obecnych w różnych epokach oraz kontekstach.

Archeogenomika – dziedzina nauki, która zajmuje się odczytywaniem informacji genetycznej ze szczątków ludzkich sprzed wieków, jest coraz szerzej wykorzystywana w badaniach nad przeszłością. Z jednej strony pozwala ona na poznanie cech charakteryzujących konkretne osoby i grupy, np. poprzez identyfikację różnic między garniturem genetycznym neandertalczyków i ludzi współczesnych i idących za nimi różnic fizjologicznych, morfologicznych czy nawet behawioralnych; czy skłonności do chorób serca lodowej mumii z Tyrolu. Z drugiej zaś umożliwia śledzenie zmian sygnału genetycznego w czasie i przestrzeni świadczącego o intensywności i kierunkach mobilności ludzi w wybranym czasie i miejscu, np. ekspansję z Bliskiego Wschodu ludów rolniczych niosących tzw. „rewolucję neolityczną”.

Wraz z rosnącym szybko zasobem danych archeogenetycznych jesteśmy w stanie z coraz większą precyzją wyznaczać wynikające z wzajemnego przepływu genów powiązania między żyjącymi dawno społecznościami, wskazywać kiedy, skąd i dokąd przemieszczały się większe grupy ludności, wykrywać przypadki dalszych i bliższych migracji poszczególnych osobników, odtwarzać poziom pokrewieństwa, a nawet całe drzewa rodowe, osób pochowanych na dawnych cmentarzyskach, a nawet odnajdywać krewnych pochowanych setki kilometrów od siebie nawzajem.

Badania genetyczne historycznych i prehistorycznych populacji budzą szerokie zainteresowanie, a ich znaczenie zostało docenione przez komisję noblowską, która w 2022 roku uhonorowała nagrodą w kategorii fizjologii i medycyny profesora Svante Pääbo – jednego z ojców archeogenomiki.

Podczas wykładu, postaram się przybliżyć metody i możliwości, ale też ograniczenia, badań nad pradawnymi genomami oraz odpowiedzieć na nurtujące Państwa pytania.

Wykład podejmuje klasyczny filozoficzny problem innych umysłów w nowym kontekście gwałtownego rozwoju sztucznej inteligencji. Skoro nie mamy bezpośredniego dostępu do cudzego umysłu, to na jakiej podstawie sądzimy, że ktoś naprawdę myśli, czuje i rozumie - a nie tylko symuluje te procesy? W epoce zaawansowanych modeli językowych granica między człowiekiem a automatem staje się coraz mniej oczywista. Czy pewnego dnia ta granica przestanie mieć jakiekolwiek znaczenie?

W ramach zajęć przybliżymy słuchaczom propozycję konstrukcji bardzo szybkiego środka transportu – Hyperloop. Przedstawimy wyniki prac dotyczące możliwości uruchomienia tego rodzaju systemu transportowego w Polsce. Skupimy się na zagadnieniach aerodynamiki, wynikających z nich ograniczeniach i możliwych rozwiązaniach. Rozważymy systemy organizacji ruchu i zapewnienia bezpieczeństwa.

Będzie możliwość zajęcia miejsca w modelu kabiny takiego pojazdu oraz odbycia wirtualnego przejazdu jego symulatorem.

Czy można zobaczyć pojedyncze atomy? Czy cząsteczki chemiczne są jedynie modelem z podręcznika, czy obiektami, które można bezpośrednio obrazować, przesuwać i przekształcać? W wykładzie „Węglowy nanokosmos” pokażę, jak skaningowa mikroskopia sondowa — w szczególności skaningowa mikroskopia tunelowa oraz mikroskopia sił atomowych — pozwoliła naukowcom zajrzeć do świata pojedynczych atomów i cząsteczek.

Uczestnicy dowiedzą się, w jaki sposób niezwykle ostra sonda mikroskopu może nie tylko obrazować struktury molekularne z rozdzielczością atomową, lecz także inicjować reakcje chemiczne na powierzchniach. Omówię przykłady manipulacji atomami, tworzenia nanostruktur węglowych oraz obrazowania orbitali molekularnych. Szczególną uwagę poświęcę nowym alotropom węgla, takim jak liniowe łańcuchy węglowe i cyklo[n]karbony, w tym cyklo[18]karbon — pierścień złożony wyłącznie z osiemnastu atomów węgla, którego otrzymanie i zobrazowanie zakończyło wieloletnią debatę nad jego strukturą.

Wykład będzie podróżą od skali kosmosu do skali pojedynczego atomu i pokaże, że współczesna chemia nie tylko opisuje materię, ale coraz częściej potrafi ją budować atom po atomie. Na przykładzie nanostruktur węglowych zobaczymy, jak połączenie syntezy chemicznej, fizyki powierzchni i zaawansowanej mikroskopii otwiera drogę do projektowania zupełnie nowych form materii.

Czy zdarzyło Ci się zobaczyć ten sam produkt w różnych cenach – w sklepie, online albo w aplikacji? Dlaczego tak się dzieje i czy to jest sprawiedliwe?

Podczas wykładu przyjrzymy się temu, jak firmy różnicują ceny w zależności od miejsca zakupu, czasu czy sposobu zakupu oraz jak wpływa to na decyzje klientów. Poznasz mechanizmy stojące za strategiami cenowymi w różnych kanałach sprzedaży oraz dowiesz się, jak reagujemy na sytuacje, w których inni płacą mniej za to samo. Zastanowimy się, gdzie przebiega granica między sprytną strategią a nieuczciwą praktyką.

Wyklad ma charakter interaktywny – wspólnie sprawdzimy, czy rzeczywiście zawsze wybieramy najkorzystniejszą ofertę. Na przykładach z życia codziennego przeanalizujemy, dlaczego jedne ceny wydają się atrakcyjne, a inne budzą opór, oraz jak emocje wpływają na nasze decyzje zakupowe.

Wystawa wpisuje się w obchody Roku Jerzego Giedroycia, twórcy i redaktora paryskiej „Kultury”. Ukaże ona muzyków obecnych w kręgu „Kultury”. Byli wśród nich zarówno kompozytorzy emigracyjni: Roman Palester, Andrzej Panufnik, Konstanty Regamey, jak i krajowi: Zygmunt Mycielski i Stefan Kisielewski. Utrzymywali kontakty z „Kulturą”, czego dowodem są ich publikowane na łamach pisma teksty oraz zachowana w archiwach „Kultury” korespondencja. Do tego grona dodać należy pianistów – Witolda Małcużyńskiego, który wspierał działania „Kultury” wykorzystując swą międzynarodową pozycję w świecie muzyki oraz Jana Holcmana, który wyszedł z ZSRR z Armią Andersa, po wojnie zamieszkał w USA, a w „Kulturze” zamieszczał bardzo ciekawe artykuły na tematy muzyczne.

W dotychczasowej wiedzy dotyczącej dorobku „Kultury” muzyka pozostaje na uboczu, badacze sięgają głównie do wątków politycznych i literackich. I choć rzeczywiście muzyka pozostawała na uboczu głównych zainteresowań red. Jerzego Giedroycia, wskazanie na obecność artystów muzyków (kompozytorów, pianistów) w kręgu niezależnych intelektualistów skupionych wokół najważniejszego polskiego pisma na emigracji, pozwala zwrócić uwagę na często niesłusznie pomijanych aktorów tej sieci relacji emigracyjnego świata. Znajomość z nimi pokazuje też mniej znane oblicze działalności Giedroycia, w tym także jego zainteresowanie sprawami muzyki, choć zawsze połączone z kwestiami politycznymi.

Kuratorzy:
dr hab. Beata Bolesławska-Lewandowska, prof. IS PAN
dr Michał Ceglarek, Muzeum Chopina-Narodowy Instytut Fryderyka Chopina

Astronomowie wiedzą coraz więcej o otaczającym nas Wszechświecie. Zliczyli wszystkie jasne gwiazdy w naszej Galaktyce - Drodze Mlecznej. Przy znacznie większych odległościach pojedynczych gwiazd zwykle nie widać, ale kataloguje się całe galaktyki. Taki kompletny katalog - trójwymiarowa mapa Wszechświata - również jest w zasięgu.

Teleskop Kosmiczny Jamesa Webba pomaga dostrzegać najdalsze obiekty i sięgać do epoki, gdy galaktyki dopiero powstawały. To ogromny sukces, ale cieniem kładzie się na nim brak pełnego zrozumienia, dlaczego te wszystkie obiekty poruszają się właśnie tak, jak się poruszają. Ten brak zrozumienia nadrabiamy, wprowadzając do opisu dwa byty, których nie widać: ciemną materię i ciemną energię.

W swoim wykładzie skupię się na ciemnej energii, a w szczególności na metodzie jej śledzenia, którą wykorzystuję w swoich badaniach. Opiera się ona na obserwacjach kwazarów - niezwykle jasnych jąder galaktyk zawierających supermasywne czarne dziury, które pochłaniają ogromne ilości świecącej materii.

Na uczestników czeka moc atrakcji z niesamowitego świata skamieniałości, bursztynu, minerałów i skał i meteorytów.

Our grant project focuses on animal adaptations—and the title itself carries a double meaning. While we are interested in film adaptations of literary works featuring animal characters (from the silent era to Hollywood’s Golden Age), we are even more concerned with how the shift in medium affects their portrayal. In other words, we examine how animals are translated to the reality of the big screen: what is emphasized, altered, or lost due to technical constraints.

As a group of researchers, we offer a range of approaches and perspectives, focusing on sound, humour, the materiality of animal bodies, and other aspects of book-to-screen adaptation. Join us to see how literary animals work on a film set, and discover whether some things can’t be fully captured on paper or on screen.

The event is part of the grant project “Animal Adaptations: Film Adaptations of Literary Animal Characters, from the Silent Screen to Hollywood’s Golden Age” led by prof. ucz. dr
hab. Justyna Włodarczyk and funded by the National Science Centre (NCN), Poland.

The talk explores our place in the cosmos - starting from the Moon and the outer reaches of the Solar System, all the way to the Oort Cloud. From there, we zoom out to the Milky Way, our neighboring Andromeda Galaxy, the Local Group, the Virgo Supercluster, and the vast Laniakea Supercluster - eventually reaching the grand scales of the cosmic web and the observable universe. The talk also highlights that our cosmic address is not just a physical location in space. It is also a reflection of where our curiosity and imagination have taken us as a species. Only about a century ago, humanity believed that the Milky Way was the entire universe. Today, we create remarkably sophisticated maps of the observable universe and study the large-scale structure of the cosmic web. In that sense, our cosmic address also traces the journey of the human mind.

Farmakogenetyka i indywidualna odpowiedź organizmu na leczenie. Jak DNA może pomóc w doborze terapii, ale nie zastępuje decyzji klinicznych.

Możliwości i ograniczenia nutrigenetyki. Dlaczego odpowiedź organizmu na dietę zależy od wielu czynników, nie tylko genów.

Kryptografii używamy na co dzień - wysyłając emaile, dzwoniąc, dokonując przelewu, łącząc się z internetem... Nasze dane są bezpieczne, dzięki ich zakodowaniu. Kodowanie i odkodowywanie wiadomości  wymaga z kolei tzw. klucza kryptograficznego. Klasyczne szyfry są bezpieczne, pod warunkiem, że klucz szyfrujący nie zostanie przechwycony. A jak przekazać klucz na odległość? Ten właśnie problem rozwiązuje kryptografia kwantowa, dział mechaniki kwantowej.

Podczas wykładu opowiem o podstawach kryptografii kwantowej i przedstawie najprostszy protokół wymiany klucza, tzw. BB84. Po wykładach - zapraszamy chętnych na warsztaty.

Słowo „chaos” oznacza po grecku ziejącą głębię, przepaść, czeluść, ale „Chaos” był także imieniem boga (lub bogini), który w greckej mitologii był odpowiednikiem „wielkiego wybuchu”, gdyż od chaosu wziął początek cały wszechświat. Pół wieku temu chaos uzyskał przymiotnik „deterministyczny” i stał się terminem naukowym. Wydawać by się mogło, że deterministyczny chaos jest oksymoronem, to znaczy zlepkiem dwóch wzajemnie wykluczających się pojęć, ale to połączenie stanu totalnego zamętu z pełną przewidywalnością ma jednak racjonalne uzasadnienie.

Pełna przewidywalność jest rzeczywiście w deterministycznym chaosie teoretycznie osiągalna, ale za cenę, której nikt nie jest w stanie zapłacić. Dogłębne zrozumienie istoty deterministecznego chaosu stało się możliwe dzięki komputerom i dlatego ta dziedzina wiedzy rozwinęła się stosunkowo niedawno, choć pierwsze domysły na ten temat snuli uczeni już ponad sto lat temu. Komputer jest obecnie podstawowym narzędziem do badania chaosu i będzie on wykorzystany do pokazania na prostych przykładach, na czym polega deterministyczny chaos. Między innymi zostanie wyjaśniony „efekt motyla”, jeden z pierwszych przykładów deterministycznego chaosu.

Większość komórek mózgu to nie neurony lecz komórki glejowe – astrocyty, oligodendrocyty i mikroglej. Astrocyty (komórki gwiaździste ) - to mniej więcej 1/5 komórek kory mózgowej, ale astrocyty są ogromne i zajmują aż połowę jej objętości. Uważano, że ich rolą jest wspomaganie funkcjonowania neuronów - utrzymywanie właściwego stężenia jonów wokół synapsy, usuwanie produktów przemiany materii, dostarczanie neuronom substancji do syntezy neuroprzekaźników, regulacja przepływu krwi przez mózg.

Nowe badania udowadniają, że astrocyty są także niezbędne w neuroplastyczności; ich wypustki są integralnym składnikiem większości synaps w mózgu, a obecność w synapsie pozwala na aktywny udział w plastyczności synaptycznej. Plastyczność synaptyczna zmienia siłę synapsy i jest podstawą powstawania, w procesie uczenia się, zespołów  euronalnych tworzących ślad pamięciowy. Synapsy zaangażowane w zapamiętywanie zmieniają swój kształt, a astrocyty wydzielają substancje potrzebne do tych zmian. Jeden astrocyt w ludzkim mózgu może łączyć się z aż dwoma milionami synaps, a więc modulować aktywność wielu neuronów na raz. W ciągu ostatnich dwóch lat szereg eksperymentów badających mózgi uczących się zwierząt udowodniło udział astrocytów w mechanizmach uczenia się i pamięci. Pokazano zaangażowanie astrocytów w pamięci przestrzennej potrzebnej do znalezienia nagrody. Znaleziono rolę astrocytów w stabilizacji pamięci sytuacji wywołującej strach. Co najważniejsze, okazało się, że powstawaniu neuronalnego śladu pamięciowego towarzyszy powstawanie śladu astrocytarnego, a aktywacja śladu astrocytarnego wystarcza do przywołania pamięci. Wiedza o astrocytach ulega rewolucyjnym
zmianom - nawet ich kształt nie jest gwiaździsty tylko krzaczasty - pora zrewidować sposób w jaki o astrocytach myślimy.